Triết gia:
Tôi xin nhắc lại, tôi không phải người tin vào một tôn giáo nhất định. Tuy nhiên, trong những tư tưởng đã được đúc kết suốt một thời gian dài hàng ngàn năm của Thiên Chúa giáo hay Phật giáo đều có “sức mạnh” không thể phớt lờ. Bởi lẽ, chính nhờ chân lý nhất định bao hàm trong đó nên những tư tưởng đó mới tồn tại mà không bị đào thải… Chẳng hạn, cậu có biết câu “Hãy yêu người thân cận” ở trong Kinh Thánh không?
Chàng thanh niên:
Vâng. Tất nhiên là có rồi. Là chuyện phải yêu thương người láng giềng mà thầy rất thích.
Triết gia:
Câu này được lưu hành mà thiếu mất một phần quan trọng. Trong Phúc âm theo thánh Luca của Tân ước đã viết rằng “Hãy yêu người thân cận như yêu chính mình”.
Chàng thanh niên:
Yêu như yêu chính mình…?
Triết gia:
Đúng vậy. Không chỉ hãy yêu người thân cận mà hãy yêu như yêu chính bản thân mình. Nếu không yêu được bản thân mình sẽ không yêu được người khác. Nếu không tin được vào bản thân mình cũng sẽ không tin được người khác. Những lời ấy bao hàm cả ý nghĩa đó. Cậu cứ khăng khăng “không thể tin tưởng người khác” là bởi cậu không thể tin tưởng bản thân mình.
Chàng thanh niên:
Thầy nói quá rồi!
Triết gia:
Những người cứ cố chấp với chính mình không phải là những người chỉ biết có mỗi mình mình vì “yêu thích bản thân”. Thực ra là ngược lại, chính vì không thể chấp nhận mình như vốn có, luôn cảm thấy bất an nên chỉ quan tâm đến mình.
Chàng thanh niên:
Vậy là thầy bảo tôi “ghét bản thân” nên chỉ biết có mỗi mình mình?
Triết gia:
Đúng vậy.
Chàng thanh niên:
… Hừm, thật là một quan điểm tâm lý học phiền phức.
Triết gia:
Về người khác cũng vậy. Chẳng hạn, khi nhớ về người yêu đã chia tay vì cãi nhau, một thời gian chúng ta chỉ toàn nghĩ đến những thói xấu của người đó. Đó là vì cậu muốn tự an ủi “may là đã chia tay” và đó là bằng chứng cậu vẫn còn băn khoăn về quyết định của mình. Nếu không tự nhủ “may là đã chia tay” thì trong lòng sẽ dao động. Hãy nghĩ mình ở giai đoạn đó.
Và nếu cậu có thể nhớ lại những ưu điểm của người yêu cũ thì có nghĩa là cậu không còn cần tích cực căm ghét nữa, cậu đã được giải phóng khỏi tình cảm đối với người đó… Dù ở trong hoàn cảnh nào thì câu hỏi đặt ra ở đây không phải là “cậu yêu hay ghét người đó” mà là “cậu có yêu bản thân mình lúc này không”.
Chàng thanh niên:
Ừm.
Triết gia:
Cậu vẫn chưa yêu quý được bản thân mình, vì thế mà không tin tưởng được người khác, cũng không tin tưởng được học trò, không thể bước vào quan hệ bạn bè.
Bởi vậy, cậu định tìm kiếm cảm giác thuộc về nơi đó thông qua công việc, định chứng tỏ giá trị của mình bằng kết quả công việc.
Chàng thanh niên:
Như thế thì có gì sai chứ!! Được thừa nhận trong công việc, nghĩa là được xã hội thừa nhận đấy!
Triết gia:
Không phải. Xét về mặt nguyên tắc thì được thừa nhận bởi công việc nghĩa là được thừa nhận “kỹ năng” của cậu chứ không phải chính cậu. Nếu xuất hiện một người có “kỹ năng” xuất sắc hơn, mọi người sẽ lại dồn về phía đó. Đó gọi là quy luật thị trường, quy luật cạnh tranh. Kết quả là cậu không bao giờ thoát khỏi vòng xoáy cạnh tranh, cũng không có được cảm giác thuộc về thực sự.
Chàng thanh niên:
Vậy thì làm thế nào để có được cảm giác thuộc về thực sự?
Triết gia:
“Tin tưởng” người khác, bước vào quan hệ bạn bè. Chỉ còn cách đó thôi. Chỉ dâng hiến bản thân cho công việc, chúng ta sẽ không có được hạnh phúc.
Chàng thanh niên:
Nhưng… Kể cả tôi có tin tưởng ai đó thì cũng không biết người đó có tin tưởng tôi và chịu bước vào mối quan hệ bạn bè hay không!!
Triết gia:
Cái đó lại thuộc về “phân chia nhiệm vụ”. Người khác nghĩ thế nào về cậu, có thái độ thế nào với cậu, đấy là nhiệm vụ của họ mà cậu không thể kiểm soát được.
Chàng thanh niên:
Không, như thế thật kỳ quặc. Bởi nếu suy nghĩ dựa trên tiền đề là “phân chia nhiệm vụ” thì chúng ta và những người khác sẽ chẳng bao giờ hiểu nhau đúng không?
Triết gia:
Đương nhiên, không thể “hiểu” được tất cả những gì đối phương nghĩ. Tin vào người khác trong vai trò là một “tồn tại không thể hiểu được”. Đó chính là tin tưởng. Chính vì con người chúng ta là những tồn tại không thể hiểu nhau nên chỉ còn cách tin tưởng thôi.
Chàng thanh niên:
Chà! Quả nhiên những điều thầy nói là tôn giáo rồi!!
Triết gia:
Adler là nhà tư tưởng có can đảm tin vào con người. Không, xét đến hoàn cảnh của ông ấy thì có lẽ không còn cách nào khác ngoài tin tưởng cả.
Chàng thanh niên:
Thầy nói vậy nghĩa là sao?
Triết gia:
Vừa hay đúng lúc. Chúng ta hãy nhìn lại hoàn cảnh khi Adler khởi xướng “cảm thức cộng đồng”. Khái niệm cảm thức cộng đồng đã ra đời ở đâu và như thế nào? Tại sao Adler lại khởi xướng một quan điểm như thế này dù biết rằng sẽ bị phê phán. Tất nhiên là vì một lý do quan trọng.
