Sân khấu mắc nợ tình yêu nhiều hơn là cuộc đời con người. Bởi lẽ trên sân khấu, tình yêu luôn là chủ đề của các vở hài kịch, thỉnh thoảng là bi kịch; nhưng trong đời thực, nó gây ra biết bao tai họa; lúc thì như một nàng tiên cá quyến rũ, lúc lại như một nữ thần báo thù đầy cuồng nộ. Hãy quan sát mà xem, trong số những nhân vật vĩ đại và đáng kính (mà ký ức về họ vẫn còn lưu lại, dù là cổ xưa hay cận đại), không một ai để bản thân chìm đắm đến mức cuồng loạn vì tình yêu: điều đó chứng tỏ những tâm hồn lớn lao và những sự nghiệp vĩ đại đều có thể ngăn giữ thứ tình cảm yếu đuối này. Tuy nhiên, cũng phải ngoại lệ trường hợp của Marcus Antonius, người cùng chia sẻ quyền lực đế chế La Mã, và Appius Claudius, vị thập nhân nghị viên và nhà lập pháp; người trước quả thực là kẻ hưởng lạc và vô độ, nhưng người sau lại là một bậc chính nhân nghiêm cẩn và khôn ngoan. Vì thế, dường như (dẫu hiếm hoi) tình yêu vẫn có thể tìm được lối vào, không chỉ trong một trái tim rộng mở, mà cả trong một trái tim được canh giữ nghiêm ngặt, nếu sự cảnh giác không được duy trì chu đáo.

Thật là một câu nói tầm thường của Epicurus: "Satis magnum alter alteri theatrum sumus" (Chúng ta là sân khấu đủ lớn của nhau); chẳng khác nào một con người, vốn được sinh ra để chiêm nghiệm về thiên đàng và mọi mục tiêu cao quý, lại chẳng làm gì khác ngoài việc quỳ gối trước một thần tượng bé nhỏ, tự biến mình thành kẻ tôi tớ - nếu không phải là tôi tớ cho cái miệng (như loài thú), thì cũng là tôi tớ cho đôi mắt; cái vốn được ban tặng cho con người vì những mục đích cao cả hơn. Thật lạ lùng khi nhận ra sự thái quá của thứ tình cảm này, và cách nó thách thức bản chất cũng như giá trị của vạn vật: người ta chỉ có thể dùng những lời phóng đại vĩnh cửu khi nói về tình yêu mà không thấy nực cười. Nhưng điều đó không chỉ nằm ở cách dùng từ; vì người ta vẫn thường nói rằng kẻ nịnh hót lớn nhất - kẻ mà mọi kẻ nịnh hót tầm thường khác đều phải thông đồng - chính là bản thân mỗi người; và chắc chắn rằng kẻ đang yêu còn tệ hơn thế. Bởi chưa từng có người kiêu ngạo nào tự đánh giá về bản thân mình một cách lố bịch như cách kẻ đang yêu đánh giá về đối tượng mà mình say đắm; và vì thế, người ta đã nói rất đúng rằng: "Không thể nào vừa yêu, lại vừa sáng suốt được."

Sự yếu đuối này không chỉ hiển lộ với những người xung quanh, mà còn với chính đối tượng được yêu; hơn thế nữa, nó hiển lộ rõ nhất với người được yêu, trừ khi đó là một tình yêu tương xứng. Bởi có một quy luật đúng đắn rằng, tình yêu luôn được đền đáp hoặc là bằng sự đáp lại tương xứng, hoặc là bằng một thái độ khinh miệt thầm kín trong lòng. Con người càng cần phải cảnh giác với thứ tình cảm này, vì nó không chỉ đánh mất những thứ khác, mà còn đánh mất chính bản thân mình! Đối với những mất mát khác, câu chuyện của thi nhân đã khắc họa rất rõ: kẻ chọn Helen đã từ bỏ những món quà của Juno và Pallas. Bởi bất cứ ai coi trọng tình ái thái quá đều sẽ đánh mất cả sự giàu sang lẫn trí tuệ.

Thứ tình cảm này có những cơn lũ dâng trào vào chính những thời điểm con người yếu đuối nhất; đó là khi cực thịnh và khi cực suy; dẫu rằng thời điểm sau ít được chú ý hơn: cả hai thời điểm này đều nhen nhóm tình yêu và làm nó trở nên cuồng nhiệt hơn, qua đó cho thấy nó chính là đứa con của sự ngu muội. Những người hành xử khôn ngoan nhất là khi không thể cưỡng lại tình yêu, họ vẫn biết cách giữ nó trong giới hạn; tách biệt nó hoàn toàn khỏi những công việc và hành động nghiêm túc trong cuộc sống; bởi nếu để nó xen ngang vào công việc, nó sẽ làm đảo lộn vận mệnh, khiến con người chẳng bao giờ có thể trung thành với mục tiêu của chính mình. Tôi chẳng rõ tại sao, nhưng những người làm binh nghiệp lại hay đa tình: tôi nghĩ, cũng chỉ như cái cách họ mê rượu vậy; bởi lẽ hiểm nguy luôn đòi hỏi được trả giá bằng những khoái lạc.

Trong bản tính con người, tồn tại một khuynh hướng và sự chuyển động thầm kín hướng tới việc yêu thương người khác; nếu khuynh hướng đó không được dành cho một người hoặc một nhóm người cụ thể, nó sẽ tự nhiên lan tỏa ra nhiều người, khiến con người trở nên nhân hậu và bao dung hơn; điều này đôi khi ta thấy ở các vị tu sĩ. Tình yêu hôn nhân tạo nên nhân loại; tình yêu hữu nghị làm cho nó hoàn thiện; nhưng tình yêu dâm dục thì làm băng hoại và tha hóa nó.