Ta không thể gọi của cải là gì khác hơn là hành lý của đức hạnh. Từ ngữ La Mã gọi nó là *impedimenta* (vật cản) là chính xác hơn cả. Vì của cải đối với đức hạnh cũng giống như hành lý đối với quân đội vậy. Không thể bỏ lại hay thiếu vắng nó, nhưng nó lại gây cản trở cho cuộc hành quân; thậm chí, việc quá bận tâm đến nó đôi khi còn khiến ta mất đi thắng lợi hoặc làm hỏng kế hoạch.

Của cải dư thừa chẳng có công dụng thực tế nào, trừ phi đem phân phát; phần còn lại chỉ là hư ảo. Đúng như lời Solomon đã nói: Nơi nào của cải chất đống, nơi đó cũng lắm kẻ vây quanh tiêu xài; và người chủ sở hữu có được gì ngoài việc ngắm nhìn chúng bằng đôi mắt mình? Sự thụ hưởng cá nhân không bao giờ đủ để cảm nhận hết những của cải to lớn: người ta chỉ có thể cất giữ, đem ban phát, hay có được danh tiếng từ chúng, chứ không có công dụng thiết thực nào cho chính chủ nhân. Bạn có thấy người ta đặt những cái giá giả tạo lên những viên đá nhỏ và những thứ hiếm lạ, và thực hiện những công trình phô trương chỉ để tạo cảm giác rằng của cải lớn lao có ích đến thế nào không? Nhưng bạn sẽ bảo rằng, chúng có ích để cứu người khỏi hiểm nguy hoặc hoạn nạn. Như Solomon đã nói: Của cải giống như một thành trì vững chãi trong trí tưởng tượng của người giàu. Nhưng điều này đã được diễn đạt rất hay rằng, đó chỉ là trong trí tưởng tượng chứ không phải lúc nào cũng là thực tế. Bởi lẽ, chắc chắn rằng của cải to lớn đã bán rẻ nhiều người hơn là cứu chuộc được họ.

Đừng tìm kiếm thứ của cải kiêu ngạo, mà hãy tìm loại của cải mà ta có thể đạt được một cách công chính, sử dụng một cách chừng mực, phân phát một cách vui vẻ, và để lại một cách mãn nguyện. Tuy nhiên, đừng tỏ thái độ khinh miệt của cải theo kiểu tu hành hay xa rời thực tế. Hãy biết phân biệt, như Cicero đã nói rất hay về Rabirius Posthumus: "Trong việc mở mang cơ nghiệp, rõ ràng là người ta không tìm kiếm con mồi cho lòng tham, mà là công cụ để làm việc thiện." Hãy lắng nghe Solomon và cảnh giác với việc vội vã làm giàu; "Kẻ vội làm giàu sẽ chẳng thể vô tội."

Các thi sĩ vẽ nên chuyện rằng, khi Plutus (tức Thần Tài) được Jupiter phái xuống, ngài khập khiễng và đi rất chậm chạp; nhưng khi được Pluto phái xuống, ngài chạy rất nhanh, chân bước thoăn thoắt. Ý nói rằng của cải kiếm được bằng con đường chính đáng và công sức lao động chân chính thì đến rất chậm; nhưng khi đến từ cái chết của người khác (như qua thừa kế, di chúc, và những thứ tương tự), chúng ập đến với con người. Nhưng điều đó cũng có thể áp dụng cho Pluto, nếu coi ngài là quỷ dữ. Bởi khi của cải đến từ quỷ dữ (như qua lừa lọc, áp bức, và những con đường bất chính), chúng đến rất nhanh chóng.

Những con đường làm giàu thì nhiều, và hầu hết đều nhơ bẩn. Tiết kiệm là một trong những cách tốt nhất, nhưng vẫn không hoàn toàn vô tội; vì nó ngăn cản con người làm những việc hào phóng và từ thiện. Cải tạo đất đai là cách làm giàu tự nhiên nhất; vì đó là phúc lành từ người mẹ vĩ đại của chúng ta, là đất mẹ; nhưng nó lại chậm chạp. Mặc dù vậy, khi những người giàu có chịu hạ mình làm nông nghiệp, của cải sẽ nhân lên gấp bội. Tôi từng biết một quý tộc ở Anh, người có những sổ sách kế toán lớn nhất thời bấy giờ; một chủ chăn nuôi cừu lớn, chủ xưởng gỗ lớn, chủ mỏ than lớn, chủ đồn điền ngô lớn, chủ mỏ chì lớn, và cũng tương tự với sắt, cùng nhiều lĩnh vực nông nghiệp khác. Đến nỗi đất đai đối với ông ta dường như là cả một đại dương, vì sự tuôn chảy của cải liên tục vào không dứt.

Một người đã quan sát rất đúng rằng, bản thân ông ta đã rất vất vả mới có được chút ít của cải, nhưng lại rất dễ dàng để có được của cải lớn. Bởi khi gia sản của một người đã đạt đến mức có thể chờ đợi thời điểm thị trường đạt đỉnh, thâu tóm những thương vụ mà vì quy mô lớn nên không nhiều người đủ tiền mua, và hợp tác trong các ngành công nghiệp của những người trẻ hơn, thì không thể không tăng trưởng mạnh mẽ. Lợi nhuận từ các nghề nghiệp thông thường thì lương thiện; và được thúc đẩy chủ yếu bởi hai điều: sự cần cù, và danh tiếng tốt, nhờ vào việc làm ăn ngay thẳng, sòng phẳng. Nhưng lợi nhuận từ những cuộc mặc cả lại mang tính chất đáng ngờ hơn; khi người ta chờ đợi sự túng quẫn của người khác, dùng tay sai và công cụ để lôi kéo họ, khéo léo gạt bỏ những người khác vốn có thể là khách hàng tốt hơn, và những mánh khóe tương tự, vốn rất xảo quyệt và xấu xa. Còn về việc đảo hàng, khi người ta mua không phải để giữ mà để bán lại ngay, thì thường là bóc lột hai đầu, cả người bán lẫn người mua.

Hợp tác làm ăn có thể làm giàu rất nhanh, nếu chọn đúng người để tin tưởng. Cho vay nặng lãi là phương thức thu lời chắc chắn nhất, mặc dù là một trong những cách tệ hại nhất; như kiểu người ta ăn bánh mì bằng mồ hôi nước mắt của kẻ khác; và hơn nữa, còn cày xới ngay cả trong ngày Chủ nhật. Nhưng dù chắc chắn đến đâu, nó cũng có những kẽ hở; vì những kẻ thư lại và môi giới thường đánh giá cao những con nợ không đáng tin để phục vụ mục đích riêng của chúng. Vận may khi là người tiên phong trong một phát minh hoặc một đặc quyền, đôi khi gây ra sự tăng trưởng của cải vượt bậc; như trường hợp người làm đường đầu tiên ở quần đảo Canary vậy. Vì vậy, nếu một người có thể hành động như một nhà logic học chân chính, có óc phán đoán cũng như khả năng sáng tạo, người đó có thể làm nên chuyện lớn; nhất là nếu thời thế phù hợp.

Kẻ chỉ dựa vào lợi nhuận chắc chắn thì khó mà giàu lớn; và kẻ đặt tất cả vào những phi vụ mạo hiểm thì thường xuyên phá sản và trở nên nghèo túng: do đó, tốt hơn là hãy bảo vệ những mạo hiểm bằng những điều chắc chắn, để có thể gánh vác những tổn thất. Độc quyền và thâu tóm hàng hóa để bán lại, ở những nơi không bị hạn chế, là những phương tiện làm giàu to lớn; đặc biệt nếu người đó có thông tin về những mặt hàng sắp được săn đón, và tích trữ trước. Của cải kiếm được nhờ phục dịch, dù là loại tốt nhất, nhưng nếu đạt được bằng cách nịnh bợ, chiều lòng người khác và những điều kiện hèn kém khác, thì có thể xếp vào loại tệ nhất. Còn về việc săn tìm di chúc và quyền thừa kế (như Tacitus đã nói về Seneca, rằng "săn tìm những di chúc và những kẻ không con cái như thể đang giăng lưới"), thì còn tệ hơn; vì ở đó con người phải hạ mình trước những kẻ thấp kém hơn so với việc phục dịch.

Đừng tin tưởng lắm những kẻ tỏ vẻ coi thường của cải; vì họ khinh miệt chúng là do tuyệt vọng không có được; và khi đã có được rồi, không kẻ nào tệ hại hơn họ. Đừng quá chi li; của cải có cánh, đôi khi chúng tự bay đi, đôi khi ta phải để chúng bay đi để thu về nhiều hơn nữa. Con người để lại của cải của mình, hoặc cho người thân, hoặc cho công chúng; và những phần của cải vừa phải thường mang lại sự thịnh vượng tốt nhất cho cả hai. Một gia sản lớn để lại cho người thừa kế giống như miếng mồi dụ tất cả lũ chim săn mồi xung quanh đến rỉa rói, nếu người thừa kế đó chưa đủ vững vàng về tuổi tác và phán đoán. Tương tự, những món quà và quỹ từ thiện vinh quang giống như những vật tế thần thiếu muối; chúng chỉ là những nấm mồ được tô vẽ cho việc bố thí, thứ sẽ sớm mục rữa và thối rữa từ bên trong. Do đó, đừng đo đạc sự tiến bộ của mình bằng số lượng, mà hãy định hình chúng bằng sự chừng mực: và đừng trì hoãn việc làm từ thiện đến lúc lâm chung; vì chắc chắn, nếu một người cân nhắc đúng đắn, kẻ làm vậy chỉ đang hào phóng bằng của cải của người khác chứ không phải của chính mình.