Luận Văn Chính Trị Và Đạo Đức

Lượt đọc: 67 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Bàn Về Những Lời Tiên Tri

❊ ❊ ❊

Ta không định bàn về những lời tiên tri của đấng thiêng liêng; cũng chẳng nói về các lời sấm truyền ngoại đạo; hay những dự đoán dựa trên quy luật tự nhiên; ta chỉ muốn nói đến những lời tiên tri vốn được ghi nhớ rõ ràng và bắt nguồn từ những nguyên nhân ẩn khuất. Nàng Pythonissa đã nói với Saul: "Ngày mai, ngươi và con trai ngươi sẽ ở cùng ta." Homer có những vần thơ này:

At domus AEneae cunctis dominabitur oris, Et nati natorum, et qui nascentur ab illis.

Một lời tiên tri, dường như là, về đế chế La Mã. Seneca nhà soạn kịch có những vần thơ sau:

—Venient annis

Saecula seris, quibus Oceanus

Vincula rerum laxet, et ingens

Pateat Tellus, Tiphysque novos

Detegat orbes; nec sit terris

Ultima Thule:

một lời tiên tri về việc khám phá ra châu Mỹ. Con gái của Polycrates đã mơ thấy Jupiter tắm cho cha nàng, và Apollo xức dầu cho ông; và chuyện đã xảy ra đúng như vậy, ông bị đóng đinh trên một bãi đất trống, nơi mặt trời làm cơ thể ông đổ mồ hôi, và mưa thì rửa trôi nó. Philip xứ Macedon mơ thấy mình niêm phong bụng vợ; ông giải nghĩa rằng vợ mình sẽ hiếm muộn; nhưng Aristander, bậc thầy chiêm tinh, lại bảo với ông rằng vợ ông đã mang thai, bởi người ta đâu có niêm phong những chiếc bình rỗng. Một ảo ảnh xuất hiện trước mặt M. Brutus trong lều, đã nói với ông rằng: "Philippis iterum me videbis" (Tại Philippi ta sẽ gặp lại ngươi). Tiberius từng nói với Galba: "Tu quoque, Galba, degustabis imperium" (Ngươi cũng vậy, Galba, sẽ nếm trải quyền lực). Vào thời Vespasian, có một lời tiên tri lan truyền ở phương Đông, rằng những kẻ bước ra từ Judea sẽ thống trị thế giới: mặc dù điều này có thể ám chỉ Đấng Cứu Thế của chúng ta, nhưng Tacitus lại giải nghĩa rằng đó là Vespasian. Domitian mơ thấy vào đêm trước ngày bị ám sát, rằng một cái đầu vàng đang mọc ra từ gáy mình: và quả thực, triều đại kế vị ông nhiều năm sau đó đã tạo nên những thời đại hoàng kim. Henry Đệ lục nước Anh đã nói về Henry Đệ thất khi ông còn là một thiếu niên và đang dâng nước cho nhà vua: "Đây chính là chàng trai sẽ hưởng vương miện mà chúng ta đang tranh giành." Khi còn ở Pháp, ta có nghe từ một vị bác sĩ tên Pena rằng Hoàng thái hậu, người vốn đam mê các môn nghệ thuật kỳ bí, đã cho tính toán ngày sinh của nhà vua, chồng bà, dưới một cái tên giả; và nhà chiêm tinh đã đưa ra nhận định rằng ông sẽ tử trận trong một cuộc đấu tay đôi; bà Hoàng hậu cười nhạo, cho rằng chồng mình ở vị thế cao hơn những lời thách thức hay đấu tay đôi: nhưng rồi ông lại bị giết trong một cuộc cưỡi ngựa đấu thương, khi những mảnh vụn từ ngọn thương của Montgomery đâm xuyên vào tấm che mặt của ông.

Lời tiên tri tầm phào mà ta từng nghe khi còn là một đứa trẻ, lúc Nữ hoàng Elizabeth đang ở độ tuổi rực rỡ nhất, là:

When hempe is spun

England's done:

Người ta thường hiểu rằng, sau khi các vị quân vương có tên bắt đầu bằng các chữ cái chính trong từ "hempe" (đó là Henry, Edward, Mary, Philip và Elizabeth) trị vì xong, nước Anh sẽ rơi vào cảnh hỗn loạn cùng cực; điều này, tạ ơn Chúa, chỉ ứng nghiệm trong việc thay đổi cái tên; bởi tước hiệu của nhà vua giờ đây không còn là của nước Anh nữa mà là của nước Anh-đại-lợi (Britain).

Trước năm 88, còn có một lời tiên tri khác mà ta không hiểu rõ lắm.

There shall be seen upon a day,

Between the Baugh and the May,

The black fleet of Norway.

When that that is come and gone,

England build houses of lime and stone,

For after wars shall you have none.

Người ta thường hiểu lời này ám chỉ hạm đội Tây Ban Nha đã tới vào năm 88: vì họ bảo rằng họ của vua Tây Ban Nha là Norway. Lời tiên đoán của Regiomontanus:

Octogesimus octavus mirabilis annus,

cũng được cho là đã ứng nghiệm qua việc phái đi hạm đội vĩ đại đó, một hạm đội mạnh nhất, dù không phải về số lượng, so với tất cả những gì từng đi trên biển. Còn về giấc mơ của Cleon, ta nghĩ đó chỉ là một trò đùa. Ông mơ thấy mình bị một con rồng dài nuốt chửng; và nó được giải nghĩa là một gã làm xúc xích, kẻ đã làm ông vô cùng khổ sở. Có vô số những điều tương tự như vậy; nhất là nếu ta kể cả những giấc mơ và các dự đoán chiêm tinh. Nhưng ta chỉ nêu ra vài ví dụ xác đáng này mà thôi. Quan điểm của ta là tất cả những điều đó đều đáng bị coi thường; và chỉ nên dùng làm chuyện phiếm bên lò sưởi vào mùa đông. Tuy nhiên, khi nói "coi thường", ý ta là về khía cạnh tin tưởng; vì nếu nói về việc lan truyền hay công bố chúng, thì hoàn toàn không thể coi thường. Bởi chúng đã gây ra nhiều tai hại, và ta thấy nhiều đạo luật nghiêm khắc đã được ban hành để trấn áp chúng. Những điều mang lại cho chúng vẻ hào nhoáng và chút uy tín nằm ở ba lý do. Thứ nhất, người ta thường để ý những lần đúng và chẳng bao giờ để ý những lần sai; như họ vẫn thường làm với các giấc mơ vậy. Thứ hai, những suy đoán có căn cứ hoặc những truyền thuyết mơ hồ, đôi khi lại tự biến mình thành những lời tiên tri; trong khi bản tính con người vốn ham mê bói toán, nên không thấy nguy hiểm gì khi dự đoán về những điều mà thực ra họ chỉ đang tổng hợp lại mà thôi. Như trường hợp vần thơ của Seneca. Vì thời đó, việc trái đất có những vùng đất rộng lớn nằm ngoài Đại Tây Dương là điều có thể chứng minh được, và có thể suy đoán hợp lý rằng không phải tất cả đều là biển: và khi thêm vào đó truyền thuyết trong tác phẩm Timaeus và Atlanticus của Plato, người ta hoàn toàn có thể được khích lệ để biến nó thành một lời tiên tri. Thứ ba và cũng là lý do cuối cùng (lý do quan trọng nhất), là vì gần như tất cả chúng, dù số lượng vô kể, đều là trò lừa bịp, chỉ được những bộ óc nhàn rỗi và xảo quyệt dựng lên và thêu dệt, sau khi sự kiện đã xảy ra rồi.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 25 tháng 10 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.