Luận Văn Chính Trị Và Đạo Đức

Lượt đọc: 91 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Về Kẻ Thỉnh Cầu Và Việc Thỉnh Cầu

❊ ❊ ❊

Biết bao việc xấu xa cùng những mưu đồ bất chính vẫn hằng được người ta xúc tiến; và những vụ thỉnh thác vì lợi ích riêng tư đang làm xói mòn, bại hoại lợi ích chung của muôn dân. Lại có nhiều việc tốt lành tuy được nhận làm nhưng tâm cơ kẻ đứng ra lại xấu xa hiểm độc; ở đây tôi không chỉ nói đến những kẻ nhũng lạm mục ruỗng, mà còn ám chỉ hạng xảo quyệt vốn chẳng hề có ý định làm nên trò trống gì. Có kẻ sốt sắng đón nhận việc thỉnh thác, song chưa từng bụng bảo dạ sẽ dốc lòng giải quyết; dẫu vậy hễ thấy cơ sự có thể thành nhờ lối khác, họ liền sẵn sàng ăn hôi lời cảm tạ, lĩnh lấy mối lợi hời, hoặc chí ít cũng tranh thủ kiếm chác đôi chút giữa lúc người cầu khẩn đang mòn mỏi trông mong. Có kẻ nhận lời thỉnh thác chỉ cốt mượn dịp ngáng đường người khác; hoặc ngõ hầu thăm dò tin tức mà bình thường chẳng dễ kiếm cớ nghe ngóng; một khi đã đạt được mục đích riêng thì mặc việc kia sống chết ra sao, chẳng buồn đoái hoài; hay nói chung, họ chỉ biến công việc của kẻ khác thành trò tiêu khiển để lót đường cho mưu đồ bản thân. Thậm chí, có kẻ nhận việc thỉnh thác mà trong bụng đã định bụng sẽ bỏ xó cho hỏng việc; ngõ hầu lấy lòng đối thủ hoặc phe đối nghịch. Quả thực, trong mỗi vụ cầu xin kiện cáo bao giờ cũng có một phần lẽ phải nào đó; hoặc là lẽ công bằng tự nhiên nếu là tranh biện pháp lý, hoặc là quyền được tưởng thưởng nếu là thỉnh nguyện công trạng. Nhược bằng tình riêng dẫn lối khiến người ta thiên vị phe trái lẽ, thà đem uy thế ra mà hòa giải dàn xếp cho xong, còn hơn là cậy quyền áp chế để đoạt phần thắng. Nhược bằng tình riêng xui khiến nâng đỡ kẻ kém tài đức hơn, thì hãy cứ làm, miễn sao đừng gièm pha hay chèn ép kẻ xứng đáng hơn mình. Với những sự việc bản thân chưa tường tỏ, tốt hơn hết hãy ủy thác cho một bằng hữu đáng tin cậy và sáng suốt nhận định xem liệu có thể dấn thân mà vẫn giữ tròn danh dự hay chăng; song phải hết sức cẩn trọng khi chọn người tham vấn, kẻo lại bị dắt mũi đưa đường. Kẻ thỉnh cầu vốn đã quá ngán ngẩm trước thói trì hoãn và tệ lạm quyền, đến nỗi việc thẳng thắn chối từ ngay từ đầu, tường trình kết quả một cách mộc mạc không thêm bớt, và chỉ nhận lấy lời cảm tạ đúng với công sức mình bỏ ra, nay chẳng những được coi là danh dự mà còn là một ân huệ cao thượng. Trong những chuyện ân huệ, kẻ đến trước chớ nên coi là đương nhiên chiếm phần hơn: sự tín nhiệm của họ chỉ nên cân nhắc ở chỗ, nếu như tin tức về việc ấy không nhờ họ thì chẳng ai hay biết, thì ta không nên cướp tay trên tin tức ấy, mà hãy để mặc đương sự tự liệu đường khác; đồng thời cũng nên thưởng công đôi chút cho công phát giác. Không thấu suốt giá trị của điều cầu xin là ngờ nghệch; cũng như chẳng thấu tỏ lẽ phải trái của nó là thiếu lương tri. Giữ kín việc thỉnh cầu là phương sách lớn để thành tựu; bởi loan báo sự việc đang tiến triển tuy có thể làm nản lòng vài kẻ cạnh tranh, song lại đánh thức và giục giã những kẻ khác nhảy vào. Nhưng then chốt hơn cả vẫn là chọn đúng thời điểm. Chọn đúng thời điểm, theo tôi, không chỉ nhằm vào người có quyền ban phát, mà còn phải coi chừng cả những kẻ chực chờ phá bĩnh. Khi chọn người đỡ đầu hay phương tiện giúp việc, thà chọn kẻ thích hợp nhất còn hơn chọn kẻ quyền thế nhất; thà cậy nhờ những kẻ chuyên trị việc rành rọt còn hơn phường ôm đồm việc bao đồng. Sự đền bù sau một lời khước từ đôi khi có giá trị chẳng kém gì ân huệ ban đầu; miễn là người xin chớ để lộ vẻ nản lòng hay oán trách. Câu châm ngôn "Iniquum petas ut aequum feras" (Đòi điều quá đáng để được việc vừa lòng) là một phép tắc hay, nơi mà người ta có sẵn sự sủng ái vững vàng; nhưng trong những hoàn cảnh khác, tốt hơn hết nên nâng dần giá trị lời thỉnh cầu; bởi kẻ thoạt đầu dám liều để mất lòng người xin, thì rốt cuộc sẽ chẳng đời nào chịu mất cả kẻ thỉnh cầu lẫn ân tình cũ mà mình đã trót ban phát. Người đời thường nghĩ lời thỉnh cầu nhẹ nhàng nhất đối với bậc quyền quý chỉ là một phong thư tiến cử; thế nhưng, nếu phong thư ấy không vì một chính nghĩa, ắt danh tiếng của vị ấy cũng theo đó mà hao tổn bội phần. Chẳng có công cụ nào tệ hại hơn những tay chuyên nghề môi giới thỉnh thác; bởi chúng chẳng qua chỉ là một thứ độc dược và mầm mống lây lan làm bại hoại mọi việc công đường trị sự.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 25 tháng 10 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.