Luận Văn Chính Trị Và Đạo Đức

Lượt đọc: 95 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Về Cơn Giận

❊ ❊ ❊

Mưu cầu dập tắt hoàn toàn cơn giận chẳng qua chỉ là thói khoe khoang rỗng tuếch của phái Khắc kỷ. Chúng ta có những lời răn dạy sáng suốt hơn nhiều: Hãy nổi giận nhưng chớ phạm tội; chớ để mặt trời lặn mà cơn giận vẫn chưa nguôi. Cơn giận ắt phải bị giới hạn và kiềm tỏa, cả về mức độ lẫn thời gian. Trước hết, ta sẽ bàn về cách thức tác động nhằm xoa dịu xu hướng và thói quen hay giận dữ do bản tính tạo nên. Thứ hai, làm sao để đè nén những cơn phẫn nộ bộc phát nhất thời, hoặc chí ít ngăn không cho chúng gây ra tai hại. Thứ ba, làm thế nào để chọc giận hoặc xoa dịu cơn thịnh nộ ở kẻ khác.

Về điểm thứ nhất: chẳng có cách nào khác ngoài việc suy ngẫm và nghiền ngẫm cho thấu đáo về những hậu quả của cơn giận, xem nó khuấy đảo cuộc đời con người đến nhường nào. Và thời điểm thích hợp nhất để làm việc này là ngoái nhìn lại cơn thịnh nộ khi cơn bốc hỏa đã hoàn toàn đi qua. Seneca từng nói rất chí lý rằng: Cơn giận tựa như khối đổ nát, tự vỡ tan tành ngay trên chính thứ mà nó đè sụp xuống. Kinh Thánh khuyên răn ta hãy gìn giữ linh hồn bằng sự nhẫn nại. Kẻ nào đánh mất lòng kiên nhẫn, kẻ đó ắt đánh mất quyền làm chủ linh hồn mình. Con người chớ nên hóa thành loài ong bắp cày;

... trút cả mạng sống vào từng vết đốt.

Giận dữ chắc chắn là một dạng hèn yếu; điều này hiển lộ rất rõ qua sự yếu ớt của những đối tượng mà nó ngự trị: con trẻ, đàn bà, người già cả và kẻ ốm đau. Song người ta phải cẩn trọng, sao cho khi mang nỗi giận, hãy giữ lấy vẻ khinh thị hơn là sợ hãi; ngõ hầu có thể tỏ ra mình đứng cao hơn sự xúc phạm chứ không phải chịu lép vế dưới nó; đó là việc dễ bề làm được, miễn là con người biết tự đặt ra kỷ luật cho chính mình.

Về điểm thứ hai: nguyên do và động cơ dẫn tới cơn giận chủ yếu gồm ba điều. Thứ nhất là quá nhạy cảm trước tổn thương; bởi chẳng ai nổi giận mà lại không cảm thấy bản thân bị tổn thương; vì thế những kẻ mỏng manh, yếu đuối ắt thường hay giận dỗi; có biết bao điều khuấy động họ trong khi những tâm hồn can trường hơn lại chẳng mảy may để ý. Kế đến là cách thấu nhận và diễn giải về sự xúc phạm phải chịu, ngỡ như trong hoàn cảnh ấy, nó chan chứa nỗi khinh thường: bởi sự khinh thường chính là thứ mài sắc lưỡi dao phẫn nộ, ngang bằng hoặc thậm chí ghê gớm hơn chính bản thân nỗi đau. Do vậy, khi người ta quá tinh tường trong việc vạch lá tìm sâu những dấu hiệu của sự coi khinh, họ sẽ thổi bùng cơn giận của mình lên gấp bội. Sau cùng, ý nghĩ cho rằng thanh danh của mình bị xâm phạm sẽ càng nhân lên và mài sắc thêm sự thịnh nộ. Phương thuốc chữa trị cho điều này là một người phải có, như Consalvo thường nói, "tấm áo danh dự dệt bằng sợi thô dày" (telam honoris crassiorem). Nhưng trong mọi sự kiềm chế cơn giận, phương thuốc hay nhất vẫn là tranh thủ thời gian; và hãy tự thuyết phục mình rằng cơ hội báo thù vẫn chưa tới, nhưng bản thân đã nhìn thấy trước thời cơ ấy; để rồi tạm thời trấn tĩnh lòng mình mà chờ đợi.

Để ngăn cơn giận không gây ra tai họa một khi nó đã trói buộc tâm can, có hai điều ta cần đặc biệt cẩn trọng. Một là tránh những lời lẽ cay độc tột cùng, nhất là những lời châm chích sắc nhọn và trúng tim đen; bởi những lời thóa mạ chung chung chẳng thấm tháp vào đâu; thêm nữa, trong lúc giận dữ chớ để lộ điều bí mật; bởi điều đó sẽ khiến người ta không còn xứng đáng hòa nhập chốn nhân quần. Điều thứ hai là chớ vội vàng dứt khoát chấm dứt bất kỳ công việc nào trong cơn thịnh nộ; dù ta có biểu lộ sự gay gắt đến đâu, cũng tuyệt đối không được làm bất cứ điều gì mà sau này không thể cứu vãn.

Còn việc khơi gợi hay dập tắt cơn giận ở người khác: điều này chủ yếu thực hiện bằng cách chọn đúng thời điểm, lựa lúc đối phương đang bực bội và khó ở nhất để châm ngòi thổi gió. Lại nữa, bằng cách gom góp (như đã đề cập ở trên) tất thảy những gì có thể tìm thấy nhằm khoét sâu thêm nỗi khinh miệt. Và hai phương thuốc xoa dịu thì hoàn toàn ngược lại. Trước hết là chọn thời điểm thích hợp khi muốn thuật lại một chuyện khó chịu cho người khác; bởi ấn tượng ban đầu có sức nặng ngút ngàn; và điều kia là cố hết sức tách bạch việc diễn giải sự xúc phạm ra khỏi thái độ khinh khi; hãy gán nó cho sự hiểu lầm, nỗi sợ hãi, sự bốc đồng, hay bất cứ nguyên cớ nào tùy ý bạn.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 25 tháng 10 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.