ĐỨC HẠNH tựa như viên ngọc quý, đẹp nhất khi được khảm trên một chiếc đài mộc mạc; và đức hạnh ắt hẳn sẽ toả sáng hơn cả trong một thân thể ưa nhìn, dẫu đường nét chẳng thanh tú kiêu sa, mang phong thái uy nghiêm hơn là vẻ ngoài diễm lệ. Người ta cũng hiếm khi thấy những kẻ tuyệt sắc lại có được đức hạnh lớn lao; tựa hồ tạo hóa mải lo sao cho không phạm lỗi, hơn là dốc sức nhào nặn nên một tuyệt tác phi thường. Bởi thế, họ có thể trở thành những kẻ tài hoa khéo léo, song lại thiếu đi khí phách lớn lao; họ chuộng chau chuốt cử chỉ lễ nghi hơn là bồi đắp đức hạnh. Nhưng điều này chẳng phải khi nào cũng đúng: Augustus Caesar, Titus Vespasianus, Philip le Bel nước Pháp, Edward đệ Tứ nước Anh, Alcibiades thành Athens, Ismael xứ Ba Tư thảy đều là những bậc hùng tài tráng chí; vậy mà họ cũng chính là những trang nam tử tuấn tú bậc nhất thời đại của mình. Xét về vẻ đẹp, đường nét cốt cách quý hơn nước da màu tóc; còn cốt cách đoan trang, uyển chuyển lại vượt trội hơn cả đường nét dung nhan. Phần tuyệt diệu nhất của nhan sắc là điều mà tranh vẽ chẳng thể nào lột tả được; thậm chí cái nhìn thoáng qua đầu tiên ở ngoài đời cũng không sao thấu suốt. Chẳng có vẻ đẹp trác tuyệt nào mà tỷ lệ lại không vướng đôi chút nét lạ lùng khác biệt. Người đời thật khó phân định xem giữa Apelles và Albert Dürer, ai là kẻ viển vông hơn; khi một người toan vẽ chân dung theo các tỷ lệ hình học, còn người kia lại nhặt nhạnh những nét đẹp nhất từ nhiều khuôn mặt khác nhau để ghép thành một dung mạo hoàn hảo. Những nhân vật như thế, ta nghĩ bụng, họa chăng chỉ làm vừa lòng chính người hoạ sĩ đã vẽ ra họ mà thôi. Không phải ta cho rằng hoạ sĩ chẳng thể tạo nên một khuôn mặt đẹp hơn mọi khuôn mặt từng có trên đời; song người ấy phải đạt được điều đó nhờ một linh cảm xuất thần (như người nhạc sĩ tấu nên một giai điệu tuyệt diệu), chứ không thể dựa vào quy tắc rập khuôn. Người ta ắt từng thấy những gương mặt mà nếu săm soi từng nét riêng rẽ thì chẳng tìm đâu ra một nét đẹp; thế nhưng khi nhìn tổng thể, chúng lại hoà quyện khéo léo vô cùng. Nếu quả thực phần cốt lõi của nhan sắc nằm ở phong thái đoan trang, duyên dáng, thì thảo nào những người luống tuổi lại thường nom khả ái hơn; pulchrorum autumnus pulcher—bởi mùa thu của kẻ đẹp vẫn cứ đẹp ngời; quả thật, tuổi xuân chỉ có thể ưa nhìn khi người ta lượng thứ, và phải xét đến chính nét tươi trẻ ấy thì mới bù đắp lại thành nét duyên dáng. Sắc đẹp tựa như hoa trái mùa hè, chóng rữa nát và chẳng thể dài lâu; phần lớn nó tạo nên một tuổi trẻ phóng túng và một tuổi già gượng gạo, ngượng ngùng; dẫu vậy, nếu vẻ đẹp ấy ngự ở đúng chỗ, nó sẽ làm cho đức hạnh thêm rạng ngời, và khiến cho tật xấu phải hổ thẹn cúi đầu.