Nhà cửa dựng lên là để ở, chứ chẳng phải để ngắm; bởi thế, hãy chuộng sự tiện dụng hơn nét đăng đối tề chỉnh, trừ phi có thể vẹn cả đôi đường. Hãy nhường những nếp nhà tráng lệ chỉ cốt phô trương vẻ đẹp cho cung điện huyền ảo của các bậc thi nhân, bởi họ dựng xây cung điện mà chẳng tốn một xu. Kẻ cất ngôi nhà lộng lẫy trên một mảnh đất tồi tàn chẳng khác nào tự giam mình vào chốn lao tù. Mảnh đất tồi tàn, theo tôi, không chỉ là nơi chướng khí độc hại, mà còn là nơi khí trời thất thường; tựa như ta thường thấy nhiều dinh thự nguy nga tọa lạc trên đỉnh đồi trọc, bốn bề lại có núi cao vây bọc; khiến hơi nóng mặt trời bị tù hãm, còn gió bấc lại lùa vào hun hút như nơi đáy máng; làm cho nhiệt độ nóng lạnh đổi thay đột ngột, chẳng khác nào người ta sống ở mấy nơi khác nhau cùng lúc. Lại nữa, đâu phải chỉ riêng khí trời xấu mới biến đất thành đất dở, mà đường sá trắc trở, chợ búa xa xôi, và nói như Momus, gặp phải láng giềng chẳng lành cũng đều như vậy cả. Tôi còn chưa kể đến muôn vàn nỗi thiếu thốn khác: thiếu nước; thiếu bóng cây, bóng râm và chốn chở che; đất đai cằn cỗi, chẳng dung hòa được các loại thổ nhưỡng khác nhau; thiếu tầm nhìn khoáng đạt; thiếu đất bằng phẳng; thiếu những chốn gần kề để thỏa thú săn bắn, thả chim ưng hay đua ngựa; ở quá gần biển hoặc lại quá xa xôi; hưởng sự tiện lợi của sông ngòi lưu thông nhưng lại chịu nỗi gian nan vì lũ lụt tràn bờ; quá xa đô thành hoa lệ khiến công việc trắc trở, hay quá gần phố thị khiến mọi thức nhu yếu bị thu vét sạch trơn và vật giá đắt đỏ; nơi người ta gom góp được sản nghiệp lớn thì nơi ấy lại thiếu thốn trăm bề. Tất cả những điều ấy, dẫu khó lòng hội tụ trọn vẹn ở một nơi, nhưng biết đến và suy xét tường tận vẫn là điều ích lợi, ngõ hầu người ta có thể thâu nạp được càng nhiều ưu điểm càng hay; và nếu có nhiều chốn an cư, hãy sắp đặt sao cho điều thiếu hụt ở nơi này lại tìm thấy được ở nơi khác. Lucullus đã đáp lời Pompey rất xác đáng; khi Pompey ngắm nhìn những hành lang tráng lệ, những gian phòng rộng thênh và ngập tràn ánh sáng trong một dinh cơ của ông, liền hỏi: "Nơi này mùa hè ở thì tuyệt diệu thật, nhưng đến mùa đông ngài biết tính sao?" Lucullus bèn đáp: "Ủa, há ngài lại nghĩ ta chẳng khôn ngoan bằng loài chim muông, cứ mỗi độ đông về là lại thiên di đổi chỗ hay sao?"

Rời chuyện thế đất để bàn sang chính ngôi nhà; ta sẽ làm như Cicero từng làm đối với nghệ thuật hùng biện; ông viết các tập sách Về người hùng biện (De Oratore) và một tác phẩm đặt tên là Nhà hùng biện (Orator); tập trước truyền dạy các quy tắc của nghệ thuật, còn tập sau hướng tới sự hoàn mỹ tuyệt đỉnh. Vì vậy, ta sẽ miêu tả một cung điện bậc vương giả và phác họa nên một mô hình tóm lược. Bởi thật kỳ lạ khi thấy ngày nay khắp cõi châu Âu, có những công trình đồ sộ như Vatican, Escurial cùng vài nơi khác, thế nhưng bên trong lại hiếm hoi có nổi một căn phòng thực sự tao nhã, khang trang.

Trước hết, tôi cho rằng ngài chẳng thể có một cung điện hoàn hảo nếu không chia làm hai chái riêng biệt: một chái dành cho yến tiệc, như được chép trong sách Esther, và một chái dành cho sinh hoạt gia quyến; một bên phục vụ tiệc tùng lễ lạc, còn một bên để ở. Tôi quan niệm cả hai chái này không chỉ là phần chái hồi ngoặt lại, mà còn là một phần của mặt tiền; bên ngoài phải tề chỉnh đồng nhất, dẫu bên trong ngăn chia thành các gian riêng biệt; và hai bên được phân cách bởi một tòa tháp uy nghiêm, đồ sộ ngự ngay chính giữa mặt tiền, tựa như nối liền hai chái về hai phía tả hữu. Ở chái yến tiệc nơi mặt tiền, tôi muốn trên gác chỉ có duy nhất một đại sảnh tráng lệ, cao chừng bốn mươi bộ; bên dưới là gian phòng dùng làm nơi sửa soạn y phục hay chuẩn bị cho những dịp lễ lạt long trọng. Ở chái bên kia, tức chái sinh hoạt gia đình, thoạt tiên tôi muốn chia thành một đại sảnh và một nhà nguyện (có vách ngăn ở giữa); cả hai đều phải bề thế và rộng rãi; nhưng không kéo dài suốt chiều sâu tòa nhà, mà ở tận cùng phía sau sẽ là hai phòng khách tao nhã, một dành cho mùa đông và một cho mùa hè. Bên dưới các phòng này là một hầm rượu rộng rãi, ăn sâu xuống lòng đất; cùng với vài gian bếp riêng, các phòng để bơ sữa, phòng kho và những gian tương tự. Về phần tòa tháp, tôi muốn nó cao hai tầng, mỗi tầng mười tám bộ, nhô cao hẳn lên trên hai dãy cánh gà; trên đỉnh có mái lợp chì tuyệt đẹp, có lan can chạy quanh và điểm xuyết các pho tượng; tháp này cũng được chia thành các phòng tùy nghi sử dụng. Cầu thang dẫn lên các tầng trên cũng nên làm theo kiểu trục xoay lộ thiên thanh thoát, có lan can tinh xảo điểm hình nhân bằng gỗ thếp màu đồng; và trên cùng là một chiếu nghỉ thật rộng rãi. Nhưng điều này chỉ nên làm nếu ngài không dùng bất kỳ phòng dưới nào làm nơi ăn uống cho gia nhân. Bằng không, bữa ăn của đám người hầu sẽ bám đuôi ngay sau bữa ăn của ngài, bởi khói và mùi thức ăn sẽ bốc thẳng lên trên chẳng khác nào qua ống khói. Mặt tiền đại lược là như vậy. Chỉ xin lưu ý thêm là chiều cao của bậc thang đầu tiên lên tới mười sáu bộ, tương đương với chiều cao của tầng dưới.

Phía sau mặt tiền này sẽ là một khoảng sân khang trang, nhưng ba mặt quanh sân phải xây thấp hơn mặt tiền rất nhiều. Tại bốn góc của khoảng sân ấy, hãy đặt những cầu thang đẹp đẽ nằm gọn trong các tháp nhỏ nhô ra bên ngoài, chứ không nằm trong dãy nhà chính. Tuy nhiên, các tháp này không được cao bằng mặt tiền, mà phải cân xứng với dãy nhà thấp hơn. Sân chớ nên lát đá, bởi đá sẽ phả nhiệt hầm hập vào mùa hè và buốt giá vào mùa đông. Chỉ nên lát vài lối đi viền quanh và một lối chữ thập ở giữa, các khoảnh đất còn lại để trồng cỏ xén tỉa phẳng phiu, nhưng đừng xén quá sát gốc. Dãy nhà cánh bên chái yến tiệc, hãy biến toàn bộ thành những hành lang tráng lệ: trên suốt chiều dài hành lang ấy, đặt ba hoặc năm mái vòm tròn tuyệt mỹ cách đều nhau; cùng những ô cửa kính màu tinh xảo với nhiều họa tiết phong phú. Về phía chái gia quyến, bố trí các phòng thiết triều, phòng tiếp khách thông thường và vài phòng ngủ; cả ba mặt này đều nên làm nhà hai dãy phòng song song, không trổ cửa sổ thông suốt hai bên, ngõ hầu ngài có được những căn phòng tránh được nắng gắt cả ban sáng lẫn ban chiều. Cũng phải tính toán sao cho có đủ phòng cho cả mùa hè lẫn mùa đông; râm mát vào mùa hạ và ấm áp vào mùa đông. Đôi khi ngài sẽ thấy những ngôi nhà lộng lẫy ngập tràn kính, đến nỗi người ta chẳng biết trốn vào đâu để tránh nắng hay tránh rét. Về phần các cửa sổ nhô hình cánh cung, tôi thấy chúng rất hữu dụng (ở nơi phố thị, cửa sổ phẳng quả thực tốt hơn để giữ nét tề chỉnh hướng ra đường); bởi chúng tạo ra những góc lui tới chuyện trò rất tao nhã; vả lại chúng còn chắn được cả gió lẫn nắng gắt; luồng gió hay nắng rọi gần như xuyên suốt gian phòng thì hầu như bị chặn lại ngoài khung cửa ấy. Song chớ nên làm quá nhiều, chỉ cần bốn chiếc quanh sân, và chỉ đặt ở các mặt bên.