Luận Văn Chính Trị Và Đạo Đức

Lượt đọc: 67 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Về Sự Báo Thù

❊ ❊ ❊

Sự báo thù là một loại công lý hoang dã; bản tính con người càng thiên về điều đó, thì luật pháp càng phải ra sức loại trừ. Bởi lẽ, hành vi sai trái đầu tiên chỉ xúc phạm đến luật pháp; nhưng sự báo thù cho hành vi đó lại tước bỏ uy quyền của luật pháp. Chắc chắn rằng, khi trả thù, con người chỉ đơn thuần là ngang hàng với kẻ thù của mình; nhưng khi tha thứ, họ lại ở thế bề trên, bởi tha thứ chính là đặc quyền của bậc quân vương. Và tôi tin chắc rằng, Solomon đã nói: Vinh quang của con người là bỏ qua những lỗi lầm. Những gì đã qua thì không thể lấy lại được; và người khôn ngoan vốn đã bận rộn với hiện tại và tương lai; do đó, kẻ nào cứ mãi đắm chìm vào chuyện đã rồi, kẻ đó chỉ đang tự lãng phí thời gian của chính mình mà thôi.

Chẳng có ai thực hiện hành vi sai trái chỉ vì bản thân hành vi đó; họ làm vậy là để mưu cầu lợi lộc, khoái lạc, danh vọng, hoặc những thứ tương tự cho riêng mình. Vậy nên, tại sao ta lại phải giận dữ với một kẻ chỉ vì hắn yêu bản thân mình hơn yêu ta? Còn nếu một người gây ra lỗi lầm thuần túy vì bản chất xấu xa, thì điều đó cũng giống như gai góc, vốn đâm chọc và cào xước chỉ vì chúng chẳng thể làm gì khác. Kiểu báo thù chấp nhận được nhất là dành cho những sai trái mà luật pháp không thể can thiệp; nhưng lúc đó, hãy cẩn trọng để sự trả thù ấy cũng không nằm trong phạm vi luật pháp trừng trị; nếu không, kẻ thù sẽ luôn chiếm ưu thế, và ta sẽ chịu thiệt gấp đôi.

Một vài người, khi thực hiện việc trả thù, lại muốn đối phương phải biết rõ nguồn cơn. Cách này có phần quang minh chính đại hơn, bởi niềm khoái cảm dường như không nằm ở việc gây tổn thương, mà ở việc khiến đối phương phải hối hận. Ngược lại, những kẻ hèn nhát, tiểu nhân thì giống như mũi tên bắn trong bóng tối. Cosmus, công tước xứ Florence, từng có một câu nói đầy tuyệt vọng về những người bạn bội bạc hoặc thờ ơ, coi như những sai trái đó là không thể tha thứ: "Các người sẽ đọc thấy (ông nói) rằng chúng ta được lệnh phải tha thứ cho kẻ thù; nhưng các người sẽ chẳng bao giờ đọc thấy lệnh truyền phải tha thứ cho những người bạn." Tuy nhiên, tinh thần của Job lại ở một cung bậc cao hơn: "Chẳng lẽ chúng ta (ông nói) chỉ nhận điều tốt lành từ tay Chúa mà không cam lòng đón nhận cả những điều tai ương?" Điều này cũng tương tự như cách đối xử với bạn bè. Một điều chắc chắn là, kẻ nào ôm giữ lòng thù hận, kẻ đó đang tự khiến vết thương của mình mãi không lành, trong khi đáng lẽ nó đã phải lên da non và bình phục.

Việc báo thù công khai thường mang lại kết quả tốt đẹp; như trường hợp cái chết của Caesar; cái chết của Pertinax; cái chết của Henry Đệ tam nước Pháp; và nhiều ví dụ khác nữa. Nhưng với sự báo thù tư nhân thì lại không như vậy. Trái lại, những kẻ luôn mang lòng thù hận sẽ phải sống một cuộc đời như những phù thủy; kẻ chuyên làm điều ác, ắt sẽ kết thúc trong bất hạnh.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 25 tháng 10 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.