Tôi thà tin vào mọi chuyện thần thoại trong các cuốn Truyền thuyết, sách Talmud, hay kinh Alcoran, còn hơn tin rằng vũ trụ bao la này lại thiếu vắng một tâm trí điều khiển. Chính vì thế, Chúa chẳng bao giờ cần đến phép lạ để thuyết phục những kẻ vô thần, bởi lẽ những công trình thông thường của Ngài đã đủ sức làm điều đó. Sự thật là, chút triết học nông cạn có thể hướng tâm trí con người đến chủ nghĩa vô thần; nhưng triết học uyên thâm lại đưa họ quay về với tôn giáo. Bởi lẽ, khi tâm trí con người chỉ nhìn vào những nguyên nhân thứ yếu một cách rời rạc, họ có thể đôi khi dừng lại ở đó mà không đi xa hơn; nhưng khi chiêm nghiệm cả một chuỗi mắt xích liên kết chặt chẽ với nhau của các nguyên nhân ấy, họ buộc phải hướng về Thượng đế và Thiên ý. Thậm chí, ngay cả trường phái bị cáo buộc là vô thần nhất cũng lại là trường phái chứng minh cho tôn giáo rõ ràng nhất; đó là trường phái của Leucippus, Democritus và Epicurus. Bởi lẽ, tin rằng bốn nguyên tố biến đổi cùng một yếu tố thứ năm bất biến, được sắp đặt một cách vĩnh cửu và đúng đắn mà chẳng cần đến Chúa, thì dễ tin hơn gấp ngàn lần so với việc cho rằng một quân đoàn gồm vô vàn những mảnh vụn hay hạt giống nhỏ bé, không hề được sắp đặt, lại có thể tạo ra trật tự và vẻ đẹp này mà không cần một vị chỉ huy thần thánh. Kinh Thánh đã chép: “Kẻ ngu dại nói trong lòng rằng chẳng có Chúa”; kinh không nói “kẻ ngu dại nghĩ trong lòng”; vì thế, hắn nói ra điều đó chỉ như một thói quen, như thể đó là điều hắn mong muốn, chứ không phải vì hắn có thể hoàn toàn tin hay bị thuyết phục bởi điều đó. Bởi chẳng ai chối bỏ sự tồn tại của Chúa, ngoại trừ những kẻ mà nếu không có Chúa thì sẽ có lợi cho họ. Không gì minh chứng rõ hơn việc chủ nghĩa vô thần chỉ nằm trên môi chứ không nằm trong tim con người bằng điều này: những kẻ vô thần luôn thích nói về quan điểm của mình, như thể họ tự thấy đuối lý trong thâm tâm và mong muốn được củng cố bằng sự đồng thuận của người khác. Hơn thế nữa, bạn sẽ thấy những kẻ vô thần nỗ lực lôi kéo tín đồ, chẳng khác gì các giáo phái khác. Và điều đáng nói nhất là, bạn sẽ thấy có những kẻ sẵn sàng chịu khổ hình vì chủ nghĩa vô thần mà không chịu chối bỏ nó; trong khi nếu họ thực sự nghĩ rằng không có Chúa, thì tại sao họ lại phải tự làm khổ mình?

Epicurus bị buộc tội là đã giả tạo vì lợi ích cá nhân khi khẳng định có những bản thể phúc lạc, nhưng đó chỉ là những bản thể tự hưởng lạc mà chẳng màng đến việc cai quản thế giới. Người ta nói ông đã tỏ ra cơ hội; mặc dù trong thâm tâm, ông không tin có Chúa. Nhưng chắc chắn ông đã bị vu khống; bởi những lời lẽ của ông thật cao quý và thần thánh: “Không phải chối bỏ các vị thần của dân chúng mới là vô thần; mà áp đặt những quan điểm của dân chúng lên các vị thần mới là vô thần.” Plato cũng chẳng thể nói hay hơn thế. Và mặc dù ông có đủ tự tin để phủ nhận sự quản trị của thần linh, nhưng ông không có quyền phủ nhận bản chất của họ. Những thổ dân ở vùng Tây Ấn có tên gọi cho các vị thần riêng biệt của họ, dù họ không có tên gọi cho Chúa; cũng như thể những người ngoại đạo có các cái tên Jupiter, Apollo, Mars, v.v., nhưng lại không có từ Deus; điều này cho thấy ngay cả những dân tộc man di đó cũng có khái niệm về Chúa, dù họ không có được tầm vóc và sự mở rộng của khái niệm ấy. Vì thế, chống lại những kẻ vô thần, ngay cả những người man di cũng đứng về phía những triết gia uyên bác nhất. Kẻ vô thần thực sự chiêm nghiệm rất hiếm: có lẽ chỉ là một Diagoras, một Bion, một Lucian, và một vài người khác; thế nhưng số lượng kẻ vô thần dường như nhiều hơn thực tế; bởi lẽ tất cả những ai công kích một tôn giáo hay tín ngưỡng được thừa nhận đều bị phe đối lập gắn cho cái mác vô thần. Nhưng những kẻ vô thần thực sự, quả thực lại là những kẻ đạo đức giả; chúng luôn chạm vào những điều thánh thiêng mà không chút cảm nhận; vì vậy, cuối cùng chúng tất sẽ bị lương tâm chai sạn.

Nguyên nhân của chủ nghĩa vô thần là: sự chia rẽ trong tôn giáo, nếu có quá nhiều; bởi bất kỳ sự chia rẽ chính yếu nào cũng làm tăng thêm lòng nhiệt thành cho cả hai phía; nhưng quá nhiều sự chia rẽ sẽ dẫn đến chủ nghĩa vô thần. Nguyên nhân khác là sự bê bối của hàng giáo sĩ; khi mọi chuyện đã đến mức mà Thánh Bernard từng nói: “không còn có thể nói rằng dân thế nào thì giáo sĩ thế ấy; vì dân cũng chẳng còn được như giáo sĩ nữa.” Nguyên nhân thứ ba là thói quen chế giễu những vấn đề thiêng liêng; điều đó dần dần làm mai một sự tôn kính dành cho tôn giáo. Và cuối cùng, là những thời kỳ uyên bác, đặc biệt là trong thời bình và thịnh vượng; bởi những khó khăn và nghịch cảnh thường hướng tâm trí con người về tôn giáo nhiều hơn. Những kẻ chối bỏ Chúa đang hủy hoại sự cao quý của con người; bởi lẽ chắc chắn con người có họ hàng với loài vật qua thể xác; và nếu không có họ hàng với Chúa qua tâm hồn, thì con người chỉ là một tạo vật thấp kém và hèn hạ. Nó cũng phá hủy lòng đại lượng và sự thăng hoa của bản chất con người; hãy lấy ví dụ về một con chó, và để ý xem sự hào phóng và lòng can đảm mà nó thể hiện khi thấy mình được một con người che chở; người đó đối với nó cũng giống như một vị Chúa, hay một bản thể cao quý hơn; lòng can đảm đó rõ ràng là điều mà con vật ấy, nếu không có niềm tin vào một bản thể cao hơn mình, sẽ không bao giờ đạt được. Tương tự, con người, khi tựa vào và cậy nhờ vào sự bảo hộ và ân sủng của thần linh, sẽ tập hợp được một sức mạnh và niềm tin mà bản chất con người tự thân không thể có được. Do đó, cũng như chủ nghĩa vô thần đáng ghét ở mọi khía cạnh, nó đáng ghét nhất ở chỗ tước đoạt của bản chất con người phương tiện để tự vươn lên trên sự yếu đuối nhân thế.

Điều này đúng với từng cá nhân và cũng đúng với các quốc gia. Chưa từng có một quốc gia nào có lòng đại lượng như Rome. Về quốc gia này, hãy nghe Cicero nói: “Dù chúng ta có tự đề cao mình đến đâu đi nữa, hỡi các nghị sĩ tiền bối, chúng ta vẫn không thể sánh bằng người Tây Ban Nha về số lượng, không bằng người Gaul về sức mạnh, không bằng người Carthage về sự tinh ranh, không bằng người Hy Lạp về kỹ nghệ, và cuối cùng, không bằng chính người Ý và người Latin về cảm quan bản địa và sự gắn kết với mảnh đất này; nhưng chúng ta đã vượt qua tất cả các dân tộc và quốc gia bằng lòng sùng kính, tôn giáo, và bằng trí tuệ duy nhất này: rằng chúng ta hiểu rõ mọi sự đều được cai quản và điều khiển bởi quyền năng của các vị thần bất tử.”