Luận Văn Chính Trị Và Đạo Đức

Lượt đọc: 95 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Về Sự Khôn Ngoan Cho Bản Thân

❊ ❊ ❊

Con kiến là một sinh vật khôn ngoan vì lợi ích của chính nó, nhưng lại là một kẻ gây hại trong vườn cây hay vườn hoa. Và quả thực, những con người quá mực yêu bản thân mình thì lại làm tổn hại đến lợi ích chung. Hãy phân chia cho hợp lý giữa lòng tự yêu mình và nghĩa vụ với xã hội; hãy thành thực với bản thân đến mức đừng trở nên gian dối với người khác, nhất là với nhà vua và đất nước của mình. Coi bản thân là trung tâm của mọi hành động thì thật là hèn kém. Nó chẳng khác nào mặt đất, thứ chỉ đứng yên tại trung tâm của chính nó; trong khi mọi vật có mối liên hệ với thiên đàng đều vận động quanh một trung tâm khác, thứ mà chúng mang lại lợi ích. Việc quy mọi sự về cái tôi cá nhân có thể còn chấp nhận được ở một bậc quân vương, bởi lẽ bản thân họ không chỉ là cá nhân riêng lẻ, mà sự tốt xấu của họ còn ảnh hưởng đến vận mệnh của toàn dân. Nhưng đó là một điều tai hại khủng khiếp nếu kẻ đó là bề tôi của một đấng quân vương, hay một công dân trong một nước cộng hòa. Bởi lẽ, bất cứ công việc nào qua tay những kẻ như vậy, họ đều uốn nắn nó theo mục đích riêng; điều này chắc chắn thường xuyên đi chệch khỏi mục tiêu của chủ nhân hay của quốc gia. Vì thế, các quân vương hay quốc gia hãy chọn những bề tôi không mang dấu vết này; trừ khi họ muốn công việc của mình chỉ là thứ yếu. Điều khiến hệ quả trở nên trầm trọng hơn là sự mất cân bằng về tỉ lệ. Nếu lợi ích của bề tôi được đặt lên trên lợi ích của chủ nhân thì đã là bất xứng rồi; nhưng còn cực đoan hơn nữa khi một lợi ích nhỏ nhoi của bề tôi lại lấn át cả một lợi ích lớn lao của chủ nhân. Và đó chính là tình trạng của những quan lại, thủ quỹ, đại sứ, tướng lĩnh và những bề tôi giả dối, tham nhũng khác; họ đặt một sự thiên lệch vào quả bóng của mình, bằng những mục đích và đố kỵ nhỏ nhen, để rồi phá hỏng cả những công việc lớn lao và hệ trọng của chủ nhân. Và phần lớn, lợi lộc mà những kẻ như vậy nhận được chỉ tương xứng với vận may nhỏ bé của chính họ; nhưng cái giá phải trả cho lợi lộc đó lại là những thiệt hại tương ứng với vận mệnh của chủ nhân họ. Và quả thực, bản chất của những kẻ cực đoan yêu bản thân chính là việc chúng sẵn sàng phóng hỏa đốt cả ngôi nhà chỉ để nướng chín những quả trứng của mình; thế nhưng những kẻ này lại thường được lòng chủ nhân, bởi lẽ chúng chỉ chăm chăm làm hài lòng họ và tư lợi cho bản thân; và vì bất cứ lý do nào trong hai điều đó, chúng cũng sẵn sàng hy sinh lợi ích công việc chung.

Sự khôn ngoan chỉ biết đến bản thân, xét trên nhiều phương diện, là một điều đồi bại. Đó là sự khôn ngoan của lũ chuột, lũ chắc chắn sẽ rời bỏ ngôi nhà ngay trước khi nó đổ sập. Đó là sự khôn ngoan của con cáo, kẻ đánh bật con lửng ra khỏi chiếc hang mà chính nó đã đào và dọn sẵn. Đó là sự khôn ngoan của loài cá sấu, kẻ nhỏ lệ khi sắp sửa nuốt chửng con mồi. Nhưng điều cần đặc biệt lưu ý là những kẻ (như Cicero đã nói về Pompey) "yêu chính mình mà không có đối thủ" (sui amantes, sine rivali), thường phải chịu kết cục bất hạnh. Và trong khi họ dành cả đời để hiến tế cho chính mình, cuối cùng họ lại trở thành vật tế thần cho sự bất định của vận may, thứ mà họ từng tưởng rằng bằng sự khôn ngoan của mình, họ đã có thể trói buộc đôi cánh.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 25 tháng 10 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.