Tham vọng cũng giống như mật; một loại tâm tính khiến con người trở nên năng động, nhiệt thành, đầy hăng hái và xông xáo nếu không bị ngăn trở. Nhưng nếu bị kìm hãm và không thể thỏa chí, nó sẽ trở nên khô héo, từ đó sinh ra hiểm độc và nọc độc. Cũng vậy, những kẻ có tham vọng, nếu tìm được con đường rộng mở để thăng tiến và vẫn tiến lên phía trước, thì họ chỉ là những kẻ bận rộn hơn là nguy hiểm; nhưng nếu bị chặn đứng những khát khao, họ sẽ trở nên bất mãn ngấm ngầm, nhìn người và việc bằng con mắt đầy ác cảm, và chỉ cảm thấy hài lòng khi mọi sự đều đi chệch hướng; đây chính là phẩm chất tồi tệ nhất của một bề tôi dưới trướng quân vương hay trong triều chính.

Vì thế, tốt nhất là quân vương, nếu muốn sử dụng những kẻ đầy tham vọng, hãy điều khiển sao cho họ luôn tiến về phía trước chứ không bao giờ lùi bước; song vì điều này không thể thực hiện mà không gây ra phiền toái, nên tốt hơn hết là đừng sử dụng những kẻ có bản tính như vậy. Bởi nếu họ không thăng tiến cùng với công việc của mình, họ sẽ tìm cách khiến công việc đó lụn bại cùng với bản thân họ. Nhưng vì chúng ta đã nói rằng tốt nhất đừng sử dụng những người có bản tính tham vọng trừ khi tình thế bắt buộc, nên ta cần bàn xem khi nào thì họ là cần thiết.

Những vị tướng giỏi trong chiến trận phải được trọng dụng, bất kể họ có tham vọng đến đâu; bởi sự hữu ích trong công việc của họ đã bù đắp cho những điều còn lại; và nếu dùng một người lính không có tham vọng thì chẳng khác nào tước đi cựa của con gà chọi. Ngoài ra, người tham vọng còn rất hữu dụng khi đóng vai lá chắn cho quân vương trước những mối nguy hiểm và sự đố kỵ; bởi chẳng ai chấp nhận vai trò đó trừ phi kẻ ấy giống như con chim bồ câu bị khâu mắt, chỉ biết bay cao mãi vì chẳng nhìn thấy gì xung quanh. Họ cũng hữu dụng trong việc hạ bệ những bề tôi có quyền thế lấn át quân vương; như cách Tiberius đã dùng Marco để hạ bệ Sejanus vậy. Do đó, vì phải sử dụng họ trong những trường hợp này, ta cần bàn cách kiềm chế để họ bớt nguy hiểm hơn.

Họ sẽ ít gây nguy hiểm hơn nếu xuất thân thấp hèn so với khi xuất thân quý tộc; nếu họ có bản tính thô cứng hơn là kẻ được lòng dân và được yêu mến; và nếu họ là kẻ mới nổi hơn là kẻ đã trở nên lọc lõi và vững vàng trong vị thế cao sang. Một số người coi việc quân vương có sủng thần là một điểm yếu, nhưng trên hết, đó lại là phương thuốc tốt nhất để đối phó với những kẻ tham vọng lớn. Bởi khi mọi đường lối ban thưởng hay khiển trách đều phải thông qua sủng thần, thì không một kẻ nào khác có thể trở nên quá lộng quyền. Một cách khác để kiềm chế họ là lấy kẻ kiêu ngạo này cân bằng với kẻ kiêu ngạo khác. Nhưng khi đó, cần phải có những vị cố vấn trung dung để giữ cho mọi việc ổn định; bởi nếu không có vật dằn ấy, con tàu sẽ chòng chành quá mức. Ít nhất, quân vương có thể khuyến khích và tôi luyện những kẻ thấp kém hơn để họ đóng vai trò như những ngọn roi trừng trị kẻ tham vọng.

Còn về việc khiến họ dễ lâm vào cảnh lụn bại; nếu họ có bản tính nhút nhát thì cách này có thể hữu hiệu; nhưng nếu họ là những kẻ gan dạ, táo bạo, thì việc đó có thể thúc đẩy mưu đồ của họ và trở nên nguy hiểm. Còn đối với việc hạ bệ họ, nếu tình thế đòi hỏi và không thể thực hiện một cách đột ngột mà vẫn an toàn, thì cách duy nhất là liên tục thay đổi giữa ban ơn và trừng phạt; nhờ đó họ sẽ không biết phải trông đợi điều gì, và cứ như đang lạc vào chốn rừng thiêng.

Trong các loại tham vọng, tham vọng đạt được những việc lớn lao thì ít tai hại hơn tham vọng muốn xuất hiện trong mọi sự việc; bởi điều sau gây ra sự hỗn loạn và làm hỏng việc. Tuy nhiên, một kẻ tham vọng xông xáo trong công việc vẫn ít nguy hiểm hơn một kẻ nắm giữ những mối quan hệ lớn. Kẻ tìm cách trở nên lỗi lạc giữa những người tài giỏi quả là một trọng trách lớn; nhưng điều đó lại luôn tốt cho công chúng. Còn kẻ mưu mô toan tính để trở thành con số duy nhất giữa những con số không, kẻ ấy chính là sự suy tàn của cả một thời đại.

Danh vọng hàm chứa ba điều: vị thế thuận lợi để làm việc thiện; sự tiếp cận với nhà vua và những nhân vật chủ chốt; và việc gây dựng sự nghiệp cho bản thân. Ai giữ được những ý định cao đẹp nhất trong số này khi khao khát công danh, người ấy là một kẻ chính trực; và vị quân vương nào có thể nhìn thấu những ý định này ở kẻ đang cầu danh, vị ấy là một minh quân. Tóm lại, các quân vương và quốc gia hãy chọn những bề tôi biết coi trọng bổn phận hơn là coi trọng sự hữu dụng; hãy chọn những người yêu công việc vì lương tâm hơn là vì hư vinh, và hãy để họ phân biệt được một bản tính hay làm việc với một tâm thế tự nguyện.