Luận Văn Chính Trị Và Đạo Đức

Lượt đọc: 123 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Về Danh Dự Và Thanh Danh

❊ ❊ ❊

Đạt được danh dự thực chất chỉ là phơi mở đức hạnh cùng phẩm giá của một người mà không bị hao tổn điều gì. Bởi lẽ có những kẻ trong từng hành động luôn săn đón, mưu cầu danh dự và tiếng tăm; hạng người ấy miệng đời thường bàn tán xôn xao, nhưng tận đáy lòng lại chẳng mấy ai thực sự khâm phục. Ngược lại, cũng có những kẻ khoe khoang đức hạnh lộ liễu đến mức tự làm lu mờ nó, khiến bản thân bị người đời đánh giá thấp hơn giá trị thực. Nếu một người làm được điều chưa ai từng thử sức, hoặc việc người khác đã toan làm mà phải bỏ dở, hoặc việc đã có người hoàn thành nhưng chưa được thỏa đáng, thì người ấy sẽ thu về nhiều danh dự hơn hẳn việc làm tròn một sứ mệnh dẫu gian khó hay đức hạnh hơn bội phần, song bản thân lại chỉ là kẻ nối gót. Nếu một người biết khéo léo dung hòa hành vi, sao cho trong một việc làm mà khiến cho mọi đảng phái, mọi phe nhóm người đều được thỏa lòng, thì bản hòa âm danh vọng sẽ càng thêm viên mãn. Kẻ nào dấn thân vào một việc mà nỗi nhục khi thất bại còn lớn hơn niềm vinh quang lúc thành toàn, thì chính là kẻ vụng đường toan tính cho danh dự của mình. Thứ danh dự đoạt được từ việc đả bại kẻ khác sẽ tỏa ánh rực rỡ nhất, tựa hồ kim cương được mài giũa nhiều giác cắt. Bởi thế, hãy để một người nỗ lực vượt mặt mọi đối thủ tranh danh với mình bằng cách, nếu có thể, bắn bại họ bằng chính cây cung của họ. Những người đi theo và kẻ dưới trướng kín kẽ, biết điều sẽ trợ ích rất nhiều cho thanh danh của chủ; đúng như câu ngạn ngữ: Omnis fama a domesticis emanat—mọi tiếng tăm đều khởi phát từ người nhà. Sự đố kỵ, vốn là ung nhọt gặm nhấm danh dự, chỉ có thể dập tắt hữu hiệu nhất bằng cách tỏ rõ cho thiên hạ thấy chí hướng của mình là mưu cầu công trạng đích thực thay vì hư danh, đồng thời quy mọi thành tựu của bản thân cho ân sủng và sự an bài của Thiên mệnh, hơn là tự phụ vào đức hạnh hay tài mưu lược của chính mình.

Sự sắp đặt đúng đắn cho các thứ bậc danh dự tột cùng của bậc đế vương như sau: Đứng hàng đầu là conditores imperiorum, những bậc sáng lập nên các đế quốc và nhà nước; chẳng hạn như Romulus, Cyrus, Caesar, Ottoman, Ismael. Hàng thứ hai là legislatores, những nhà lập pháp; họ còn được xưng tụng là những người kiến thiết thứ hai, hay perpetui principes—những bậc minh quân vĩnh cửu—bởi lẽ sau khi họ qua đời, các định chế pháp luật của họ vẫn tiếp tục trị vì; tựa như Lycurgus, Solon, Justinian, Eadgar, cùng Alphonsus xứ Castile Tinh khôn, người đã soạn nên bộ luật Siete Partidas. Hàng thứ ba là liberatores hay salvatores, tức những đấng giải phóng hoặc cứu tinh, là những người dẹp tan bao nỗi lầm than dai dẳng của nạn nội chiến, hoặc cứu vớt non sông khỏi ách nô dịch của ngoại bang hay bạo chúa; như Augustus Caesar, Vespasianus, Aurelianus, Theodoricus, Vua Henry Đệ Thất của nước Anh, hay Vua Henry Đệ Tứ của nước Pháp. Hàng thứ tư là propagatores hoặc propugnatores imperii; tức những người mở rộng cương thổ qua các cuộc viễn chinh chính nghĩa, hoặc kiên cường bảo vệ bờ cõi trước giặc ngoại xâm. Và hàng cuối cùng là patres patriae, những bậc phụ mẫu của dân tộc; họ trị vì công minh và mang lại thời thái bình thịnh trị cho thời đại mình sống. Cả hai hạng sau cùng này chẳng cần phải viện dẫn tấm gương nào, bởi lẽ số lượng của họ nhiều vô kể. Về phần thần dân, các thứ bậc danh dự trước hết thuộc về participes curarum, những người được quân vương tin cẩn trút bỏ gánh nặng triều chính lớn nhất lên vai; tức những cánh tay phải đắc lực của ngài. Kế tiếp là duces belli, các bậc danh tướng trên sa trường; họ là những phó tướng của đấng quân vương và lập nên nhiều chiến công hiển hách nơi trận mạc. Hàng thứ ba là gratiosi, những sủng thần; những kẻ chỉ dừng lại ở chừng mực biết mua vui, an ủi đấng minh quân mà không gây hại cho bách tính muôn dân. Và hàng thứ tư là negotiis pares; những kẻ giữ các trọng trách dưới triều đình và đảm đương phận sự của mình một cách chu toàn, thỏa đáng. Bên cạnh đó, cũng có một niềm vinh hiển hiếm hoi có thể xếp vào hàng vĩ đại bậc nhất; đó là danh dự của những bậc xả thân vào chỗ hiểm nguy hay cái chết vì đại cuộc non sông; chẳng hạn như M. Regulus, cùng hai cha con nhà Decii.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 25 tháng 10 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.