Một người tuy tuổi đời còn trẻ nhưng vẫn có thể già dặn về trải nghiệm nếu biết quý tiếc từng thời khắc. Thế nhưng điều ấy hiếm khi xảy ra. Nhìn chung, tuổi trẻ tựa như những ý nghĩ ban sơ, chưa thể thấu suốt bằng những suy tư lắng đọng lần thứ hai. Bởi lẽ tư duy cũng có thời thơ ấu chẳng khác nào tuổi tác. Dẫu vậy, sức sáng tạo của người trẻ lại dồi dào, sống động hơn người già; trí tưởng tượng tuôn trào trong tâm trí họ khoáng đạt và như thể đượm vẻ thần linh hơn. Những tâm tính sôi sục nhiệt huyết, ôm ấp những dục vọng cùng dao động mãnh liệt và dữ dội, sẽ chưa thể chín muồi để hành động cho đến khi vượt qua độ chín của cuộc đời; trường hợp của Julius Caesar và Septimius Severus là những minh chứng. Về vị hoàng đế thứ hai, người ta từng nói: Juventutem egit erroribus, imo furoribus, plenam. Thế nhưng ông gần như lại là vị hoàng đế tài năng nhất trong cả triều đại. Trái lại, những tính cách điềm đạm, trầm tĩnh có thể làm nên nghiệp lớn ngay từ thời son trẻ, như ta từng thấy ở Augustus Caesar, Cosmus Công tước xứ Florence, Gaston de Foix cùng nhiều người khác. Ngược lại, bầu nhiệt huyết và sự hoạt bát ở tuổi xế chiều lại là sự kết hợp tuyệt hảo cho công việc. Người trẻ tuổi thích hợp để phát kiến hơn là phán đoán, hợp với việc thực thi hơn là mưu sĩ, và giỏi mở mang dự án mới hơn là điều hành mối làm ăn đã định hình. Bởi lẽ kinh nghiệm của người già soi tỏ cho họ trong những gì thuộc phạm vi am hiểu, nhưng trước những điều hoàn toàn mới mẻ, kinh nghiệm ấy lại dễ đánh lừa họ.

Sai lầm của tuổi trẻ có thể làm tiêu tán cả đại nghiệp; trong khi thiếu sót của tuổi già họa chăng chỉ là việc đáng ra có thể làm nhiều hơn hoặc sớm hơn. Thanh niên khi hành sự thường ôm đồm quá sức, khơi dậy những việc chẳng thể dàn xếp êm xuôi; vội vã lao đến đích mà không tính toán phương sách cùng từng bước đi; khăng khăng bám víu vài nguyên lý tình cờ vớ phải một cách vô lý; chẳng màng dè dặt khi cải biến khiến kéo theo những bất trắc khôn lường; hễ gặp sự là dùng ngay hạ sách cực đoan; và điều khiến mọi lầm lỗi tăng lên gấp bội là họ không chịu thừa nhận hay sửa sai, tựa như con ngựa bất kham chẳng chịu dừng cũng chẳng chịu quay đầu. Ngược lại, người già lại phản bác quá nhiều, bàn thảo quá lâu, dấn thân quá ít, vội vã thoái chí, và hiếm khi đưa sự việc tới nơi tới chốn mà chỉ bằng lòng với thành công bậc trung. Hiển nhiên, kết hợp sự tham gia của cả hai lứa tuổi là thượng sách: điều ấy tốt cho hiện tại vì đức tính của tuổi này sẽ bù đắp khuyết điểm của tuổi kia; tốt cho sự kế thừa vì người trẻ được học hỏi trong khi người già đóng vai trò lèo lái; và sau cùng là hữu ích khi đối phó với biến cố bên ngoài, bởi uy quyền luôn gắn liền với người già, còn cảm tình cùng sự ủng hộ của số đông lại hướng về tuổi trẻ. Nhưng xét về phương diện luân lý, có lẽ tuổi trẻ lại chiếm thế thượng phong, hệt như tuổi già chiếm ưu thế về thuật chính trị. Dựa vào câu kinh: "Kẻ trẻ tuổi sẽ thấy khải tượng, và người già cả sẽ mơ chiêm bao", một vị giáo sĩ Do Thái từng suy luận rằng người trẻ được kề cận Thiên Chúa hơn người già, bởi lẽ khải tượng là sự mặc khải tỏ tường hơn so với chiêm bao. Và chắc chắn rằng, càng uống nhiều chén rượu trần gian, con người ta càng chuốc lấy men say; tuổi già thường mang lại lợi ích bồi dưỡng cho trí tuệ hơn là đức hạnh của ý chí và tâm hồn. Lại có những kẻ phát tiết quá sớm so với tuổi đời, để rồi nhanh chóng lụi tàn. Trước hết là những kẻ có tư chất giòn mỏng, nhuệ khí sớm bị mài mòn; như nhà hùng biện Hermogenes, kẻ từng viết nên những trước tác vô cùng tinh vi sâu sắc, nhưng về sau lại trở nên đần độn. Hạng thứ hai là những kẻ mang thiên bẩm chỉ tỏa sáng rực rỡ ở tuổi thanh xuân hơn là khi xế bóng; chẳng hạn như tài ăn nói lưu loát, hoa mỹ, vốn rất duyên dáng ở người trẻ nhưng lại chẳng hợp với bậc lão niên: như Tully từng nhận xét về Hortensius: Idem manebat, neque idem decebat. Hạng thứ ba là những kẻ cất bước quá cao ngay từ vạch xuất phát, ôm chí lớn lao vượt quá sức chịu đựng của năm tháng dằng dặc; như Scipio Africanus, người mà Livy từng đúc kết đại ý rằng: Ultima primis cedebant.