Không thể phủ nhận rằng những biến cố bên ngoài đóng góp phần lớn vào vận mệnh: sự ưu ái, thời cơ, cái chết của người khác, hay những dịp may mắn phù hợp với tài năng. Nhưng trên hết, khuôn mẫu vận mệnh của một người nằm trong chính bàn tay người đó. *Faber quisque fortunae suae* (Mỗi người là thợ rèn vận mệnh của chính mình), nhà thơ đã nói như vậy. Và nguyên nhân bên ngoài thường gặp nhất chính là sự ngu xuẩn của người này lại trở thành vận may của người khác. Vì chẳng có ai phất lên nhanh chóng bằng việc tận dụng những sai lầm của kẻ khác. *Serpens nisi serpentem comederit non fit draco* (Rắn không ăn thịt rắn thì chẳng thể hóa rồng).
Những đức tính công khai và hiển lộ mang lại lời khen ngợi; nhưng còn có những đức tính thầm kín, ẩn giấu mang lại vận mệnh; đó là những cách thể hiện bản thân nhất định mà chẳng có tên gọi cụ thể nào. Từ ngữ tiếng Tây Ban Nha, *desemboltura*, phần nào diễn tả được chúng; đó là khi trong bản tính của một người không còn những ngập ngừng hay sự cứng nhắc; mà các bánh xe trong tâm trí anh ta chuyển động nhịp nhàng cùng các bánh xe vận mệnh. Bởi thế, Livy (sau khi mô tả Cato Major bằng những lời này: *In illo viro tantum robur corporis et animi fuit, ut quocunque loco natus esset, fortunam sibi facturus videretur* — Ở người đàn ông ấy có sức mạnh thể chất và tinh thần to lớn đến mức, dù sinh ra ở bất cứ nơi đâu, ông ta cũng dường như tự tạo ra vận mệnh cho chính mình) đã kết luận rằng ông ta có một *versatile ingenium* (trí tuệ linh hoạt).
Do đó, nếu một người quan sát một cách sắc sảo và chăm chú, anh ta sẽ nhìn thấy Vận Mệnh: bởi dù nàng có mù lòa, nhưng nàng không phải là kẻ tàng hình. Con đường của vận mệnh giống như Dải Ngân Hà trên bầu trời; vốn là một tập hợp hay một nút thắt của vô số ngôi sao nhỏ; không nhìn rõ từng ngôi sao riêng lẻ, nhưng cùng nhau chúng tỏa sáng. Tương tự, có vô số những đức tính nhỏ bé, khó thấy, hay đúng hơn là những năng lực và thói quen, tạo nên người gặp thời. Người Ý ghi nhận một vài trong số đó, những điều mà người ta ít khi ngờ tới. Khi họ nói về một người luôn làm đâu trúng đó, họ thường thêm vào những phẩm chất khác của anh ta rằng anh ta có *Poco di matto* (một chút điên rồ). Và chắc chắn, không có hai đặc tính nào mang lại vận may lớn hơn là sở hữu một chút điên rồ và không quá chân thật.
Vì vậy, những kẻ yêu nước hay yêu chủ nhân đến cực đoan chưa bao giờ gặp vận may, và cũng không thể có được. Bởi khi một người đặt tư tưởng của mình ra ngoài bản thân, anh ta sẽ không đi trên con đường của chính mình. Vận mệnh vội vàng tạo ra một kẻ mạo hiểm và một kẻ khuấy đảo (người Pháp dùng từ hay hơn: *entreprenant*, hay *remuant*); nhưng vận mệnh được rèn giũa mới tạo nên con người tài năng.
Vận mệnh cần được tôn trọng và kính nể, dù chỉ vì những đứa con gái của nàng, đó là Sự Tự tin và Danh tiếng. Vì hai điều này, Hạnh phúc sinh ra; điều thứ nhất nằm trong chính bản thân con người, điều sau nằm ở thái độ của người khác đối với họ. Tất cả những người khôn ngoan, để giảm bớt lòng đố kỵ đối với đức tính của chính mình, thường quy chúng cho Thiên mệnh và Vận mệnh; nhờ đó họ có thể dễ dàng tiếp nhận chúng hơn: và hơn nữa, việc được các thế lực cao hơn quan tâm là một biểu hiện của sự cao quý ở một con người. Thế nên Caesar đã nói với người lái tàu trong cơn bão: *Caesarem portas, et fortunam ejus* (Ngươi đang chở Caesar và vận mệnh của người đó). Thế nên Sylla đã chọn cái tên *Felix* (Người Hạnh phúc), chứ không phải *Magnus* (Người Vĩ đại). Và người ta đã ghi nhận rằng, những ai công khai đề cao quá mức trí tuệ và mưu lược của bản thân thường kết thúc trong bất hạnh. Người ta viết rằng Timotheus người Athens, sau khi thường xuyên lồng ghép câu nói này vào bản báo cáo về sự cai trị của mình trước quốc gia: "Và trong việc này, Vận mệnh không hề góp phần", đã không bao giờ thành công trong bất cứ việc gì ông ta thực hiện sau đó.
Chắc chắn có những người mà vận mệnh của họ giống như những vần thơ của Homer, mang một sự trôi chảy và dễ dàng hơn so với những bài thơ của các thi sĩ khác; như Plutarch nói về vận mệnh của Timoleon, so với vận mệnh của Agesilaus hay Epaminondas. Và việc điều này xảy ra như thế nào, không nghi ngờ gì nữa, phần lớn nằm ở chính bản thân con người.
