Luận Văn Chính Trị Và Đạo Đức

Lượt đọc: 80 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Về Lời Khen

❊ ❊ ❊

Lời khen ngợi là hình ảnh phản chiếu của đức hạnh; song hình ảnh ấy ra sao lại tùy thuộc vào tấm gương hay vật thể phản chiếu nó. Nếu lời khen xuất phát từ đám đông bình dân thì thường sai lạc và vô giá trị, chuộng hướng về những kẻ hợm mình hơn là bậc đức độ. Bởi lẽ thứ dân dung tục khó lòng thấu suốt những đức hạnh tuyệt luân. Trước những đức hạnh tầm thường nhất, họ buông lời tán dương; với những phẩm hạnh bậc trung, họ kinh ngạc hoặc ngưỡng mộ; nhưng trước những đức hạnh cao khiết nhất, họ hoàn toàn chẳng có lấy một chút tri giác. Điều dễ bề mê hoặc họ nhất chỉ là những trò phô diễn bề ngoài và những thứ hư danh na ná như đức hạnh mà thôi. Tiếng tăm quả thực tựa dòng sông cuộn chảy, chỉ nâng bổng những gì xốp nhẹ rỗng tuếch, và vùi dập chôn vùi những điều nặng hạt thâm sâu. Song nếu lời khen xuất phát từ những bậc thức giả có tầm nhìn và tài phán xét, thì nó đúng như lời Kinh Thánh: danh thơm tựa dầu thơm ngát ngào. Lời khen ấy lan tỏa khắp bốn phương và chẳng dễ bề phai nhạt. Bởi lẽ hương thơm của dầu thơm ngát bao giờ cũng bền lâu hơn sắc hương hoa cỏ. Lời khen ngợi hàm chứa biết bao điều dối trá, đến mức người ta hoàn toàn có lý khi luôn giữ lòng hoài nghi. Có những lời ca ngợi bắt nguồn từ thói xu nịnh trần trụi; kẻ nịnh bợ tầm thường sẽ dùng những lời lẽ sáo mòn có thể áp vào bất cứ ai; kẻ nịnh thần xảo quyệt lại hùa theo tay nịnh hót nguy hiểm nhất—chính là bản ngã của nạn nhân—để xem người đó tự đắc nhất ở điểm nào mà lựa bề tâng bốc; còn với kẻ xu phụ mặt dày, dẫu biết rõ tỏng tòng tong chỗ người ta yếu kém và tự ti nhất, hắn vẫn trơ tráo gán cho bằng được, bất chấp cả lương tâm. Lại có những lời ngợi ca nảy sinh từ lòng thiện ý và sự kính cẩn, vốn là phép xã giao tất yếu dành cho bậc đế vương cùng những nhân vật hiển hách—khen ngợi để ngầm khuyên răn—khi người ta nói với họ về con người họ hiện tại nhằm khéo léo chỉ ra con người mà họ nên hướng tới. Cũng có kẻ tán dương người khác bằng dã tâm ác độc hòng hại người, nhằm khơi dậy lòng đố kỵ và ganh ghét nhắm vào đối phương: hạng kẻ thù đáng sợ nhất chính là những kẻ khen ngợi ta; đến nỗi người Hy Lạp xưa có câu tục ngữ rằng, kẻ nào bị ngợi khen để rồi mang họa vào thân thì ắt sẽ mọc mụn nhọt trên mũi, tựa như ta vẫn bảo kẻ nói dối sẽ phồng rộp đầu lưỡi. Chắc chắn rằng lời khen ngợi đúng mực, dùng đúng lúc đúng chỗ và không hề suồng sã, mới là thứ mang lại điều tốt đẹp. Vua Solomon từng dạy: Kẻ nào mới sáng sớm tinh mơ đã cất cao giọng ca tụng bạn mình, thì lời ấy chẳng khác nào một sự rủa sả. Tâng bốc quá mức một con người hay một sự việc chỉ tổ chuốc lấy sự phản kháng, cùng mối tị hiềm và khinh bỉ. Tự khen mình chẳng khi nào là điều nhã nhặn, trừ những trường hợp hiếm hoi; song ca ngợi chức vụ hay nghiệp phận của mình, người ta lại có thể làm điều đó một cách đàng hoàng và đường hoàng khoáng đạt. Các hồng y thành Rome, vốn là những nhà thần học, tu sĩ và học giả kinh viện, thường dùng một ngữ điệu khinh khi lộ liễu khi nhắc đến các sự vụ thế tục: họ gọi mọi việc trần thế như chiến tranh, sứ mệnh ngoại giao, tư pháp và các quan chức khác là "sbirrerie"—nghĩa là việc của lũ nha lại hạ đẳng—như thể đó chỉ là phận sự dành cho bọn tay sai và lính bắt người; dẫu rằng lắm khi những công việc tạp dịch ấy lại mang đến nhiều điều ích quốc lợi dân hơn những mớ lý thuyết viển vông cao siêu của họ. Thánh Paul, mỗi khi nói về bản thân, thường chêm vào câu: "Tôi nói như một kẻ điên"; nhưng khi nói về thiên chức của mình, ngài lại dõng dạc tuyên bố: "Ta làm rạng danh thiên chức tông đồ của ta."

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 25 tháng 10 năm 2026

« Lùi Tiến »

Truyện bạn đang đọc dở dang

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.