29
Singh và Cox-Singh đã đến Borneo trên chuyến đi khứ hồi. Anh sinh ra ở bán đảo Malaysia, trong một gia đình nổi tiếng theo đạo Sikh với nguồn gốc từ Punjab, và đến Anh học đại học. Cuối cùng thì anh ấy lấy bằng tiến sĩ ở Liverpool. Janet Cox từ Belfast đến Liverpool, cũng để lấy bằng tiến sĩ. Họ gặp nhau tại Trường Y học Nhiệt đới Liverpool, vào năm 1984, và nhận thấy họ có chung mối quan tâm đến bệnh sốt rét, trong số những thứ khác. (Trường Y học Nhiệt đới Liverpool, lâu đời và ngày càng phát triển, là một nơi hợp lý để nuôi dưỡng mối quan tâm đó; Bản thân Ronald Ross, sau khi rời khỏi Cơ quan Y tế Ấn Độ và trước khi Viện Ross được thành lập ở London, đã từng là giáo sư ở đó.) Một vài năm sau, khi đó đã kết hôn và có hai cô con gái nhỏ, Singh và Cox-Singh trở về (đối với ông) phía Đông: cụ thể là đến Kelantan, trên bờ biển phía đông của Bán đảo Malaysia. Sau đó vào năm 1999, được đề nghị có cơ hội nghiên cứu dưới sự bảo trợ của một trường y khoa mới, họ chuyển đến Sarawak, một trong hai bang Borneo của Malaysia, thành lập phòng thí nghiệm của họ trong Đại học Malaysia Sarawak, ở Kuching, một thành phố cổ kỳ lạ trên Sông Sarawak. Rajah Brooke có một cung điện ở đó vào giữa thế kỷ XIX. Alfred Russel Wallace[1] đã đi qua. Đó là một nơi quyến rũ nếu bạn muốn có những khách sạn nhỏ lẩn khuất và giao thông bằng thuyền trên sông và rừng rậm Bornean ngay cửa sau của bạn. Kuching có nghĩa là “con mèo”, do đó có biệt danh là “Thành phố mèo”, và ở cửa ngõ vào Khu Phố Tàu có một con mèo bê tông khổng lồ. Tuy nhiên, Singh và Cox-Singh không chọn nơi đó vì sắc màu bản địa. Họ đang theo dõi bệnh sốt rét. Ngay sau khi ổn định, họ nghe nói về một số dữ liệu kỳ lạ đến từ Kapit, một cộng đồng dọc theo một nhánh thượng lưu của sông Rajang ở Sarawak.Thị trấn Kapit là nơi thủ phủ của tỉnh Kapit, một khu vực dân cư chủ yếu là người Iban sống trong những ngôi nhà cổ truyền thống, đi trên sông bằng thuyền độc mộc, săn bắn trong rừng và trồng lúa và ngô trong các vườn dọc theo bìa rừng. Plasmodium vivax và P. falciparum là những sinh vật gây sốt rét phổ biến nhất ở Sarawak, với P. malariae đứng thứ ba, chiếm một phần nhỏ. Các giai đoạn lây truyền qua đường máu của ba giai đoạn đó có thể được phân biệt dưới kính hiển vi, khá nhanh chóng và dễ dàng, bằng một vết máu trên phiến kính – đó là cách mà bệnh sốt rét đã được chẩn đoán trong nhiều thập kỷ. Nhưng các số liệu thống kê được báo cáo dường như bị lệch; một số lượng lớn các trường hợp P. malariae ở Sarawak, Singh và Cox-Singh được biết, đều đến từ Kapit. Tại sao? Có vẻ như tỉnh có tỷ lệ mắc bệnh sốt rét đặc biệt này cao đáng kể. Hơn nữa, hầu hết các trường hợp ở Kapit đều nghiêm trọng đến mức cần phải điều trị tại bệnh viện – thay vì nhẹ hoặc hiếm khi đáng chú ý, như thường thấy với P. malariae. Một lần nữa, tại sao? Và các nạn nhân của Kapit chủ yếu là người lớn, những người lẽ ra đã được miễn dịch vì đã tiếp xúc trước đó – chứ không phải trẻ em như thường lệ, những đối tượng không có miễn dịch P. malariae. Điều gì đã xảy ra?
Balbir Singh đã đi thuyền đến Kapit và lấy mẫu từ tám bệnh nhân, chích ngón tay của từng người và thấm giọt máu lên một mảnh giấy lọc. Trở lại Kuching, anh và một trợ lý nghiên cứu trẻ tên là Anand Radhakrishnan đã nghiên cứu các mẫu qua một thử nghiệm phân tử bằng cách sử dụng PCR, đây là tiêu chuẩn mới trong chẩn đoán bệnh sốt rét, cũng như trong nhiều lĩnh vực khác, và là một phương pháp xác định chính xác hơn nhiều so với xem xét tế bào máu bị nhiễm bệnh qua kính hiển vi.
Quá trình khuếch đại PCR của các đoạn DNA, sau đó là giải trình tự (xác định thứ tự gen) của các đoạn đó, dò xét sâu hơn nhiều so với kính hiển vi. Nó cho phép một nhà nghiên cứu nhìn thấy bên dưới cấp độ cấu trúc tế bào tới từng chữ cái mã di truyền. Mã đó được viết bằng nucleotide, là thành phần của phân tử DNA và RNA. Mỗi nucleotide bao gồm một bazơ nitơ liên kết với một phân tử đường và một hoặc nhiều nhóm photphat. Nếu DNA giống như một cầu thang xoắn ốc được hỗ trợ bởi hai sợi xoắn, các bazơ nitơ đó là các bậc cầu thang kết nối các sợi.
Có bốn loại bazơ trong DNA – các thành phần phân tử được biết đến với tên gọi adenine, cytosine, guanine và thymine, và viết tắt là A, C, G và T, những mảnh nhỏ trong trò chơi xếp chữ Scrabble tuyệt vời về di truyền. Bạn đã từng nghe điều này trước đây trên kênh Discovery nhưng đó là những thứ mang tính nguyên tố lặp đi lặp lại, bởi vì mã di truyền là một dạng bằng chứng quan trọng mà các nhà khoa học hiện nay dựa vào để nhận dạng được các mầm bệnh. Trong phân tử RNA, có vai trò phục vụ cho việc dịch DNA thành protein (và có các vai trò khác, như chúng ta sẽ thấy trong phần sau), một đoạn khác được gọi là uracil thay thế cho thymine, và các mảnh Scrabble do đó là A, C, G và U.
Singh và Cox-Singh, với sự giúp đỡ của Radhakrishnan, đang tìm kiếm các đoạn DNA và RNA đặc trưng của ký sinh trùng Plasmodium nói chung – và họ đã tìm thấy một số. Nhưng những đoạn này không phải đến từ P. malariae, cũng không phải từ P. vivax hay P. falciparum. Chúng đại diện cho một cái gì đó mới – hoặc, dù sao, cái gì đó ít được mong đợi và quen thuộc.
Thử nghiệm và đối sánh sâu hơn cho thấy năm trong số tám bệnh nhân Kapit đã bị nhiễm Plasmodium knowlesi. Và không có một cụm trường hợp nào trong một ngôi nhà dài, một manh mối bất ngờ khác. Việc không có cụm có nghĩa là những người này đã không truyền ký sinh trùng, qua muỗi, cho nhau. Mỗi bệnh nhân dường như đã mắc phải nó từ một con muỗi đã từng cắn một con khỉ.
❀ ❀ ❀
[1] Alfred Russel Wallace, OM, FRS (1823-1913) là nhà tự nhiên học, thám hiểm, địa lý, nhân chủng học và sinh học người Anh. Ông nổi tiếng vì đã độc lập đề xuất ra thuyết tiến hóa nhờ sự chọn lọc tự nhiên và qua đó thúc đẩy Charles Darwin công bố lý thuyết của mình.↩️
