86

Tuy nhiên, những khó khăn trong việc đặt tên mới chỉ là bước khởi đầu so với việc xác định nguyên nhân gây bệnh. Tôi chỉ ám chỉ đến “loại virus đang đặt trong dấu hỏi”, nhưng hãy nhớ rằng: ngay khi các bao cáo từ Gottlieb và Friedman-Kien bắt đầu gây sự chú ý, dù chỉ là mầm bệnh duy nhất, vẫn chưa ai tìm ra nguồn gây bệnh nào đã tạo ra sự kết hợp khó hiểu đến mức chết người này. Do đó, ý tưởng về virus trở thành một phỏng đoán hợp lý.

Nhà khoa học đưa ra phỏng đoán này chính là Luc Montagnier, khi đó còn là một nhà sinh học phân tử ít được biết đến tại Viện Pasteur ở Paris. Nghiên cứu của Montagnier chủ yếu tập trung vào các bệnh ung thư gây ra bởi virus, đặc biện là các nhóm retrovirus, loại virus là gây nên các khối u ác tính ở gia cầm và động vật có vú. Retrovirus là một quái vật hung ác, thậm chí còn ranh ma và dai dẳng hơn so với các loại virus thông thường. Tên của chúng được đặt dựa vào cơ chế tự sao chép ngược (retro) chống lại quy luật sao chép gen thông thường của sinh vật để sản sinh protein. Thay vì sử dụng RNA làm khuôn để phiên mã DNA thành protein, retrovirus chuyển RNA của nó thành DNA của tế bào chủ; DNA của nó sau đó thâm nhập vào nhân tế bào và tự tích hợp vào bộ gen của tế bào chủ và tự nhân lên đồng thời với quá trình sao chép của tế bào chủ. Luc Montagnier đã tiến hành nghiên cứu điều này trên động vật như gà, chuột và linh trưởng và tự hỏi về khả năng xác định chúng cũng có trên các khối u ở người hay không. Một phỏng đoán lo ngại khác cũng được dấy lên khi cho rằng AIDS căn bệnh mới phát hiện ở Mỹ và Châu Âu cũng có khả năng gây ra bởi cùng một tác nhân.

Vẫn chưa có bằng chứng xác đáng nào chứng minh AIDS gây ra bởi một loại virus. Nhưng đã có tới na loại bằng chứng đã cùng chỉ ra kết quả tương tự nhau, và Montagnier đã kể lại chúng trong cuốn hồi ký của mình, một cuốn sách với nhan đề Virus. Đầu tiên, tỷ lệ mắc AIDS ở những người đồng tính nam liên quan đến quan hệ tình dục đồng giới gợi ý rằng đây là một căn bệnh truyền nhiễm. Thứ hai, tỷ lệ mắc ở những người dùng chung bơm kim tiêm xác định rằng đây là một tác nhân lây nhiễm qua đường máu. Thứ ba, các ca được phát hiện ở những người mắc chứng máu khó đông chứng tỏ đã có một tác nhân lây truyền qua các chế phẩm từ máu mà không bị phát hiện, ví dụ như như chất đông máu. Vì vậy: tác nhân này vô cùng nhỏ bé, dễ dàng phơi nhiễm và lây truyền qua đường máu. Montagnier viết: “AIDS không thể do một loại vi khuẩn thông thường, một loại nấm hoặc động vật nguyên sinh gây ra, vì những loại vi trùng này bị chặn lại bởi các bộ lọc mà qua đó các sản phẩm máu cần thiết cho sự tồn tại của bệnh máu khó đông được truyền qua. Điều đó cho thấy đây là một sinh vật siêu vi: tác nhân gây ra bệnh AIDS do đó chỉ có thể là một loại virus.”

Các bằng chứng khác còn xác định đây có thể là một loại retrovirus. Đây là một khái niệm mới khi ngay cả căn bệnh AIDS cũng vậy.

Vào đầu năm 1981, loại retrovirus đầu tiên có khả năng gây bệnh cho người được gọi là virus gây bệnh bạch cầu tế bào T trên người (HTLV), được phát hiện bởi một nhà nghiên cứu trẻ, tư duy cởi mở, tiên phong, có uy tín và đầy khát vọng tên Robert Gallo, và phòng thí nghiệm của ông về Sinh học Tế bào Khối u là một phần của Viện Ung thư Quốc gia ở Bethesda, Maryland.

HTLV, giống như tên gọi của nó, nó tấn công các tế bào T và chuyển chúng thành các tế bào ung thư. Tế bào T được biết là một trong ba tế bào lympho chính của hệ thống miễn dịch. (Sau đó từ viết tắt HTLV được viết lại với ý nghĩa sát hơn là virus lympho T ở người). Một loại retrovirus liên quan khác, feline leukemia virus, gây suy giảm miễn dịch ở mèo. Vì vậy, các nhà nghiên cứu virus về ung thư bắt đầu nghi ngờ về tác nhân gây bệnh AIDS thông việc phá hủy hệ thống miễn dịch bằng cách tấn công các tế bào lympho cũng có thể là một loại retrovirus. Nhóm nghiên cứu của Montagnier bắt đầu nghiên cứu về nó.

Phòng thí nghiệm của Gallo cũng bắt tay vào công việc này. Và họ không phải là những nhà khoa học duy nhất quan tâm đến loại virus này. Trên khắp các phòng thí nghiệm trên thế giới, có rất nhiều nhà khoa học cùng lúc đều cố gắng tìm ra nguyên nhân bệnh AIDS như là một nhiệm vụ cấp thiết, nóng bỏng và mang ý nghĩa rất lớn đối với nghiên cứu về y học lúc bấy giờ. Vào cuối mùa xuân năm 1983, có ba nhóm nghiên cứu hoạt động độc lập đều đã phân lập được một loại virus gây bệnh và hai trong số họ đã có công bố trên tạp chí Science ngày 20 tháng 5. Nhóm của Montagnier ở Paris, sau khi sàng lọc các tế bào của một người đồng tính nam ba mươi ba tuổi có triệu chứng nổi hạch (sưng hạch bạch huyết), đã xác định một loại virus mới gọi là LAV (virus gây bệnh hạch). Trong khi đó, nhóm của Gallo cũng tìm thấy một loại virus mới mà Gallo cho là nó có họ hàng gần với virus gây bệnh bạch cầu tế bào T ở người (đến nay đã tìm thấy chủng thứ hai, tên là HTLV-II sau khi đã phân lập thành công chủng HTLV-I) mà anh ta và các cộng sự đã tìm ra. Anh ta gọi loại siêu vi mới này là HTLV-III và đưa nó độc quyền vào một trong những báo cáo của anh về loại virus này. Hai loại virus LAV của Pháp và HTLV tìm thấy bởi Gallo đều có ít nhất một điểm chung, đó là chúng đều là retrovirus. Nhưng họ của loại virus này thực sự phong phú và đa dạng. Một bài xã luận trong cùng một số báo của Science đã thổi phồng các bài xuất bản của Gallo và Montagnier với tiêu đề dễ hiểu nhầm là: VIRUS GÂY BỆNH BẠCH CẦU TRÊN NGƯỜI LIÊN QUAN ĐẾN AIDS, mặc dù thực tế LAV của Montagnier không phải là virus gây nhiễm trùng các tế bào bạch cầu trên người. Điều này không may dẫn tới nhầm lẫn về định dạng virus. Mặc dù có thể Montagnier nhận thức được điều này, nhưng bài xã luận đã cố tình lờ đi và bỏ qua điều này.

Một lần nữa, sau khi được xem xét và phân lập chính xác, ngay cả “HTLV-III” của Gallo cũng được xác định không phải là HTLV. Hóa ra nó lại là một thứ gần giống với một trong các mẫu LAV được cấp đông của Montagnier. Được biết anh ta đã tự mình vận chuyển mẫu này cùng với đá khô trong suốt chặng tới Bethesda.

Sự nhầm lẫn này đã gây hiểu nhầm không chỉ về thứ mà được công bố mà còn về người đã tìm thấy và thời gian được tìm thấy. Nó tồn tại và lớn lên bởi sự cạnh tranh mù quáng, được bồi đắp bởi sự chỉ trích và phủ nhận để sau đó tiếp tục bị phóng đại lên trong nhiều thập kỉ sau. Các vụ kiện tranh giành bản quyền công bố từ sáng chế về một loại xét nghiệm sàng lọc AIDS có nguồn gốc từ virus được nuôi cấy từ phòng thí nghiệm của Gallo nhưng nó cũng có thể gây ra bởi dòng phân lập của Montagnier. (Sự lây nhiễm từ thí nghiệm này sang thí nghiệm khác, hoặc từ lô mẫu này sang mẫu khác, là một vấn đề quen thuộc trong phòng thí nghiệm với virus). Đây không phải là một vấn đề nhỏ mà trái lại là một cuộc tranh cãi lớn được nối tiếp nhau bằng sự nhỏ nhen của các cá nhân.

Để sau đó chính sự lòng tham về vật chất, tiền bạc và lòng tự tôn dân tộc đã trở thành vật cản trì hoãn không chỉ các nghiên cứu cách chữa trị AIDS, mà còn là cả giải Nobel về y khoa cái mà đáng ra Luc Montagnier và cộng sự của mình, Françoise Barré-Sinoussi đáng được nhận.

Ngay lúc đó, một nhóm nghiên cứu khác với sự hướng dẫn lặng lẽ của của Jay A. Levy tại phòng thí nghiệm tại trường Đại học Y khoa California, ở San Francisco cũng tìm thấy một loại virus tương tự vào năm 1983 nhưng phải đến hơn một năm sau nó mới được công bố. Và đến mùa hè năm 1984, Levy ghi chép lại rằng, AIDS đã ảnh hưởng đến “hơn 4000 người trên toàn thế giới, và chỉ riêng San Francisco đã ghi nhận hơn 600 ca”. Những con số này đã là những con số cao tới mức báo động ở thời điểm đó, mặc dù chúng có thể rất thấp so với con số 30 triệu ca tử vong. Phát hiện của Levy cũng là một loại retrovirus. Nhóm nghiên cứu của ông đã tìm thấy nó ở 22 bệnh nhân AIDS và đã nuôi cấy hơn nửa tá dòng phân lập. Vì loại siêu vi này là một loại retrovirus liên quan đến AIDS, Levy gọi nó là ARV. Anh ấy nghi ngờ rằng loại ARV mà anh ấy tìm ra và LAV của Montagnier là biến thể của cùng một loại virus đang tiến hóa. Tuy nhiên vẫn có một vài điểm riêng biệt giữa hai mẫu rất giống nhau này. Ông viết: “Dữ liệu của chúng tôi không thể phản ánh môi trường lây nhiễm với LAV, vì mẫu phân lập ban đầu ở Pháp chưa bao giờ được chấp nhận trong phòng thí nghiệm của chúng tôi”. Câu nói này nghe có vẻ vô hại song nó lại ngầm nhắm vào Robert Gallo.

Nói một cách chi tiết, cả ba phát hiện đều được công bố gần như là cùng lúc và kết quả của nó vẫn còn là một vấn đề phức tạp, gây tranh cãi, không thống nhất và đòi hỏi các kỹ thuật phức tạp, nó giống như một món rau hầm của sinh học phân tử . Chúng khác xa so với nhóm bệnh truyền từ động vật sang người giả thuyết trước đó. Nhưng điều đáng nói ở đây là loại virus được khám phá vào đầu những năm 1980, tại ba địa điểm dưới ba cái tên khác nhau đã bị hoàn toàn cho là tác nhân chính gây bệnh AIDS. Một hội đồng phân biệt của các nhà nghiên cứu về retrovirus đã thống nhất tên của loại virus này vào năm 1986. Và từ đó nó được gọi là HIV.