31

Tôi cũng nhớ một minh họa sống động từ bài báo tổng quan của họ. Đó là một bản đồ phác thảo của khu vực, cho thấy Ấn Độ, Đông Nam Á và lãnh thổ hải đảo mà Borneo nằm ở trung tâm. Sơ lược về bản đồ cho thấy mức độ phân bố của muỗi Anopheles leucosphyrus và khỉ đuôi dài. Một đường liền nét phân định phạm vi bản địa của muỗi, bao quanh tây nam Ấn Độ và Sri Lanka trong một vòng nhỏ, riêng biệt, và sau đó là một vòng lớn hơn, trải dài bất thường trên bản đồ như một con amip lục địa khổng lồ. Vòng lặp lớn hơn bao gồm Bhutan và Myanmar và một nửa Bangladesh; các bang đông bắc Ấn Độ, bao gồm cả Assam; miền nam Trung Quốc, bao gồm Vân Nam và Hải Nam và Đài Loan; Thái Lan và Cam-pu-chia và Việt Nam và Lào; tất cả Malaysia, tất cả Philipines; và phần lớn Indonesia, trải dài về phía đông ngoài Bali và Sulawesi. Theo tính toán sơ bộ của tôi, khu vực trong đường thẳng đó chứa khoảng 818 triệu người – tức là khoảng 1/8 dân số thế giới, sống trong phạm vi lớn hơn của muỗi Anopheles leucosphyrus. Phạm vi phân bố của khỉ đuôi dài cũng được ghi lại trên bản đồ: một đường gạch ngang, bao quanh gần như cùng một khu vực với phạm vi của muỗi, mặc dù không lớn đến thế.

Có quá đáng khi nói rằng 818 triệu người đó đều có nguy cơ mắc bệnh sốt rét do P. knowlesi? Có, sẽ quá đáng. Có điều, khỉ đuôi dài phân bố không đều trong khu vực rộng lớn đó; chúng chủ yếu sống ở các sinh cảnh bên rìa, nơi mà cảnh quan do con người biến đổi tiếp giáp với rừng. Một điều khác, mức độ nguy hiểm đối với con người phụ thuộc vào các yếu tố khác ngoài phạm vi địa lý của muỗi và khỉ. Còn phụ thuộc vào việc những con muỗi đó có ra khỏi rừng để cắn người hay không và người vào rừng có bị cắn hay không. Nó phụ thuộc vào việc liệu những khu rừng rộng lớn có còn tồn tại trong khu vực đó hay không và nếu không, muỗi sẽ phản ứng như thế nào. Khi nạn phá rừng diễn ra, muỗi rừng sẽ tuyệt chủng hay chúng thích nghi? Nó phụ thuộc vào việc liệu ký sinh trùng có trở nên vững chắc trong quần thể người đến mức vật chủ loài khỉ không còn cần thiết nữa. Nó phụ thuộc vào việc liệu ký sinh trùng có xâm nhập vào một vectơ mới hay không, có thể lây truyền qua một số loại muỗi khác hay không – các thành viên của loài mà sẵn sàng tìm kiếm con người hơn trong các ngôi nhà dài, làng mạc, thành phố của họ. Nói cách khác, nó phụ thuộc vào cơ hội và hệ sinh thái và sự tiến hóa.

Nhận thức về bệnh sốt rét do P. knowlesi, phần lớn nhờ vào Singh và Cox-Singh, đã bắt đầu lan rộng. Điều khó biết hơn là liệu bản thân ký sinh trùng có lây lan hay không. Các báo cáo đã xuất hiện trên các tạp chí, ghi lại một vài trường hợp trong toàn khu vực rộng lớn hơn. Có một người đàn ông ở Bangkok đã ở vài tuần trong một khu rừng ở miền nam Thái Lan và bị muỗi đốt vào lúc bình minh và hoàng hôn. Có một người lính trẻ ở Singapore đã từng huấn luyện trong một khu rừng đầy muỗi và khỉ. Có năm trường hợp đến từ Palawan, một hòn đảo đầy rừng rậm ở Philippines.

Có một người đàn ông Úc làm việc ở Kalimantan (vùng Borneo thuộc Indonesia), gần một khu rừng, và sau đó tới điều trị tại một bệnh viện ở Sydney. Có một khách du lịch Phần Lan đã trải qua một tháng ở bán đảo Malaysia, trong đó có năm ngày trong rừng rậm mà không mắc màn, và sau đó bị ốm ở Helsinki. Đã có trường hợp từ Trung Quốc và Myanmar. Tất cả đều cho kết quả dương tính với P. knowlesi. Không ai biết có bao nhiêu trường hợp nữa đã không được báo cáo hoặc không được công nhận.

Chúng ta là một loại linh trưởng tương đối trẻ, loài người chúng ta, và do đó các bệnh của chúng ta cũng còn non. Chúng ta đã mượn những rắc rối của mình từ những sinh vật khác. Một vài trong số những căn bệnh đó, chẳng hạn như Hendra và Ebola, chỉ thỉnh thoảng đến thăm chúng ta và khi nó xảy ra, sẽ sớm đến ngõ cụt. Những bệnh khác làm như những gì mà cúm và HIV đã làm – bám trụ, lây lan từ người này sang người khác, và đạt được thành công rộng lớn, xa xôi, lâu dài trong vũ trụ môi trường sống là chúng ta. Plasmodium falciparum và Plasmodium vivax, từ nguồn gốc của chúng là loài linh trưởng không phải con người, cũng đã làm được điều đó.

Plasmodium knowlesi có thể đang ở giai đoạn chuyển tiếp – hoặc dù sao, là giai đoạn phân tán – và chúng ta không thể biết kế hoạch tương lai của nó. Rốt cuộc thì đó là một nguyên sinh vật; nó không có kế hoạch. Nó chỉ đơn giản là phản ứng với hoàn cảnh. Có thể nó sẽ thích nghi với xu hướng thay đổi giữa các vật chủ linh trưởng – ít khỉ hơn, nhiều người hơn – như họ hàng plasmodium của nó đã thích nghi qua nhiều kỷ nguyên. Trong khi đó, nó đóng vai trò như một lời nhắc nhở tốt về điều quan trọng trong bất kỳ bệnh lây truyền từ động vật nào: không chỉ là nó đến từ đâu mà còn là nó đi xa bao nhiêu.