Hãy thét lên “Cướp!” giữa chốn đông người, và ai nấy
Sẽ quay sang người hàng xóm với ánh nhìn đầy lo âu
Ngầm hỏi rằng: “Phải anh là kẻ đó không?”
Chúng ta từng săn đuổi Cain,
Từ vài thế kỷ trước, khắp cùng thế giới,
Gieo rắc nỗi sợ hãi mà những lầm lỗi của chính chúng ta vẫn duy trì
Cho đến ngày nay.
—Vibart’s Moralities.
Shakespeare từng nói điều gì đó về loài giòi bọ, hoặc có thể là lũ khổng lồ hay bọ cánh cứng, sẽ quay lại phản công nếu bạn chà đạp chúng quá phũ phàng. Thượng sách là đừng bao giờ chà đạp lên một con giòi bọ nào — thậm chí là cả tên thiếu úy mới tò te từ Chính quốc sang, với những chiếc khuy áo còn chưa bóc lớp giấy lụa, và đôi má đỏ hây hây như thịt bò Anh tươi rói. Đây là câu chuyện về con giòi bọ đã biết vùng lên phản kháng. Cho vắn tắt, chúng ta cứ gọi Henry Augustus Ramsay Faizanne là “Con Giòi,” dẫu thực chất cậu ta là một thiếu niên khôi ngô tuấn tú, mặt không chút râu ria, với vòng eo thon thả như con gái khi mới sang phục vụ trong trung đoàn “Shikarris” và chuốc lấy đủ thứ phiền muộn. Binh đoàn “Shikarris” là một trung đoàn danh giá, nơi bạn buộc phải tài năng — biết gảy đàn banjo, cưỡi ngựa thành thạo, biết hát hoặc diễn kịch — mới mong hòa nhập được với họ.
Con Giòi chẳng biết làm gì ngoài việc ngã ngựa, và tông gãy các trụ cổng bằng xe ngựa của mình. Ngay cả điều đó rồi cũng trở nên nhàm chán theo thời gian. Cậu ta chê bài tá lả, đánh rách cả nỉ bàn bi-a, hát lệch tông, sống khép mình và thường xuyên viết thư về cho U Mê và các chị ở Chính quốc. Năm điều ấy thì có tới bốn điều là thói hư tật xấu mà giới “Shikarris” vô cùng chướng mắt và quyết tâm nhổ tận gốc. Ai cũng biết các thiếu úy thường được những sĩ quan đồng cấp thuần hóa ra sao để không trở nên ngông cuồng. Điều đó thật tốt đẹp, lành mạnh và chẳng hại gì đến ai, trừ khi có người nổi nóng; và khi ấy rắc rối sẽ bùng nổ. Từng có một người như thế — nhưng đó là chuyện khác.
Hội “Shikarris” săn đuổi Con Giòi không thương tiếc, còn cậu ta thì chịu đựng tất cả mà chẳng hề chớp mắt. Cậu ta quá ngoan ngoãn, ham học hỏi và đỏ bừng mặt đến tội nghiệp, khiến việc giáo dục cậu ta bị cắt ngắn, đành mặc kệ cậu ta tự sinh tự diệt — ngoại trừ Viên Sĩ quan Thâm niên, kẻ vẫn tiếp tục biến cuộc đời Con Giòi thành một gánh nặng. Viên Sĩ quan Thâm niên vốn chẳng có ác ý gì; chỉ là những lời trêu chọc của anh ta thô lỗ và anh ta chẳng hiểu thế nào là điểm dừng. Anh ta đã phải chờ đợi quá lâu để được lên đại úy; và điều đó lúc nào cũng khiến một người trở nên cay đắng. Thêm nữa, anh ta đang phải lòng một bóng hồng, khiến tâm trạng càng tồi tệ hơn.
Một ngày nọ, sau khi mượn cỗ xe của Con Giòi cho một tiểu thư vốn không hề có thực, tự mình dùng nó suốt cả buổi chiều, rồi gửi cho Con Giòi một mẩu giấy giả mạo là của vị tiểu thư kia, và lớn tiếng kể lể với cả nhà ăn về chiến tích đó, Con Giòi liền đứng dậy và điềm đạm cất giọng thanh tao như con gái: “Đó là một cú lừa khá thú vị đấy; nhưng tôi dám cá với anh một tháng lương chọi một tháng lương rằng, ngay khi anh được thăng chức, tôi sẽ giăng một cú lừa để đời mà anh phải nhớ mãi cho đến cuối đời, và trung đoàn sẽ còn nhắc lại sau khi anh đã phá sản hoặc chầu diêm vương.” Con Giòi chẳng hề tức giận chút nào, trong khi phần còn lại của phòng ăn cười vang thích thú. Bấy giờ, Viên Sĩ quan Thâm niên liền đảo mắt nhìn Con Giòi từ đôi bốt lên tận đầu rồi xuống lại, và nói: “Chấp nhận, Đồ Bé Bỏng.” Con Giòi bèn làm chứng trước cả phòng ăn rằng vụ cá cược đã được thiết lập, rồi mỉm cười ngọt ngào cắm cúi vào một cuốn sách.
Hai tháng trôi qua, Viên Sĩ quan Thâm niên vẫn tiếp tục “giáo dục” Con Giòi, kẻ bắt đầu đi lại năng nổ hơn khi mùa hè oi bức kéo đến. Tôi đã nói rằng Viên Sĩ quan Thâm niên đang yêu. Điều kỳ lạ là có một cô gái cũng đang đem lòng yêu Viên Sĩ quan Thâm niên. Dù Đại tá thì gầm gừ những lời cay đắng, các Thiếu tá thì hậm hực, những Đại đội trưởng đã có vợ thì ra điều thâm thúy không thốt nên lời, còn đám sĩ quan trẻ thì chế giễu, nhưng hai người họ đã đính hôn.
ViBên Sĩ quan Thâm niên quá đỗi vui mừng vì vừa được thăng chức Đại đội trưởng lại vừa được người đẹp gật đầu đồng ý, nên anh ta quên bẵng đi việc quấy rầy Con Giòi. Cô gái ấy rất xinh đẹp và lại có của ăn của để. Nàng hoàn toàn không dính dáng gì đến câu chuyện này.
Một đêm nọ, vào đầu mùa hè oi bức, toàn bộ sĩ quan trong phòng ăn — ngoại trừ Con Giòi đã về phòng riêng để viết thư về Chính quốc — đang ngồi trên thềm hiên bên ngoài Nhà ăn. Ban nhạc đã ngừng chơi nhưng chẳng ai muốn vào trong. Các phu nhân của các Đại đội trưởng cũng có mặt ở đó. Sự dại dột của một kẻ đang yêu quả thực là vô đáy.
Viên Sĩ quan Thâm niên đang ba hoa khoác lác về những đức tính tốt đẹp của vị hôn thê, các quý bà thì rúc rít tỏ ý tán thưởng ngầm trong khi đàn ông ngáp ngắn ngáp dài, thì bỗng vang lên tiếng váy sột soạt trong bóng tối, và một giọng nói mệt mỏi, yếu ớt cất lên:
“Chồng tôi đâu rồi?”
Tôi hoàn toàn không có ý châm chọc đạo đức của binh đoàn “Shikarris”; nhưng sử sách còn ghi lại rằng có bốn người đàn ông đã chồm dậy như thể vừa ăn đạn. Ba trong số đó là những người đã có vợ. Có lẽ họ sợ rằng vợ mình từ Chính quốc kéo sang mà họ không hề hay biết. Người thứ tư thì thanh minh rằng anh ta hành động theo phản xạ nhất thời lúc bấy giờ. Anh ta giải thích điều đó sau.
Bấy giờ, giọng nói ấy lại vang lên: —“Ôi, Lionel!” Lionel là tên của Viên Sĩ quan Thâm niên. Một người phụ nữ bước vào vùng ánh sáng nhỏ nhoi tỏa ra từ những ngọn nến đặt trên bàn cắm chốt, hai tay vươn về phía bóng tối nơi Viên Sĩ quan Thâm niên đang đứng, nức nở không thành tiếng. Chúng tôi đồng loạt đứng dậy, cảm giác như có chuyện lớn sắp xảy ra và sẵn sàng tin vào kịch bản tồi tệ nhất. Trong cái thế giới nhỏ bé và tồi tàn này của chúng ta, người ta vốn hiểu quá ít về cuộc sống của kẻ khác — vốn dĩ là chuyện riêng tư hoàn toàn của họ — nên chẳng có gì ngạc nhiên khi một thảm họa ập xuống. Bất cứ điều gì cũng có thể xảy ra vào bất cứ ngày nào đối với bất kỳ ai. Biết đâu Viên Sĩ quan Thâm niên từng mắc bẫy từ thời trẻ dại. Đàn ông thỉnh thoảng vẫn bị trói buộc kiểu đó. Chúng tôi chẳng rõ sự tình; chúng tôi rất muốn nghe ngóng; và các phu nhân Đại đội trưởng cũng tò mò không kém gì chúng tôi. Nếu anh ta THỰC SỰ sa bẫy, thì anh ta cũng có thể được tha thứ; bởi người phụ nữ từ hư vô xuất hiện, với đôi giày dính đầy bụi đường và bộ đồ du lịch màu xám, trông vô cùng xinh đẹp với mái tóc đen và đôi mắt to ngấn lệ. Nàng cao ráo, dáng vóc tuyệt mỹ, và giọng nói mang theo tiếng nức nở nghẹn ngào nghe đến xé lòng. Ngay khi Viên Sĩ quan Thâm niên đứng lên, nàng liền quàng tay ôm lấy cổ anh, gọi anh là “người yêu dấu,” thưa rằng nàng không thể chịu nổi cảnh chờ đợi một mình ở nước Anh, rằng những bức thư của anh quá ngắn ngủi và lạnh lùng, rằng nàng là của anh cho đến tận cùng thế giới, và liệu anh có tha thứ cho nàng không. Nghe cách nói năng ấy không giống phong thái của một quý cô cho lắm. Nó quá đỗi sỗ sàng.
Mọi chuyện trông có vẻ vô cùng đen tối, các phu nhân Đại đội trưởng liếc xéo qua hàng lông mày nhìn Viên Sĩ quan Thâm niên, nét mặt Đại tá thì cứng đờ như Ngày Phán Xét được đóng khung bởi chùm râu xám, và chẳng ai nói năng gì trong chốc lát.
Kế tiếp, Đại tá cộcn cằn lên tiếng: —“Nào, Thưa anh?” và người phụ nữ lại bật khóc nức nở. Viên Sĩ quan Thâm niên suýt nghẹt thở vì đôi tay đang siết chặt lấy cổ mình, nhưng anh ta vẫn hì hục thốt lên: —“Đó là một lời nói dối chết tiệt! Tôi chưa bao giờ có vợ trong đời!” —“Đừng thề thốt,” Đại tá bảo. —“Vào trong Nhà ăn đi. Chúng ta phải làm rõ chuyện này cho ra ngô ra khoai,” rồi ông khẽ thở dài, bởi Đại tá vốn rất tin tưởng vào binh đoàn “Shikarris” của mình.
Chúng tôi ùn ùn kéo vào phòng khách dưới ánh điện sáng trưng, và ở đó, chúng tôi tận mắt thấy người phụ nữ đẹp đến nhường nào. Nàng đứng sừng sững giữa vòng vây của chúng tôi, lúc thì nghẹn ngào khóc lóc, lúc thì cứng cỏi kiêu kỳ, rồi lại dang rộng vòng tay về phía Viên Sĩ quan Thâm niên. Trông tựa như màn bốn của một vở bi kịch. Nàng kể cho chúng tôi nghe về việc Viên Sĩ quan Thâm niên đã kết hôn với nàng ra sao khi anh ta về phép ở Chính quốc mười tám tháng trước; và nàng tỏ ra thông thuộc tất cả những gì chúng tôi biết, thậm chí còn rành mạch hơn thế nữa, về gia thế lẫn quá khứ của anh ta. Mặt anh ta trắng bệch ra như tro tàn, thỉnh thoảng cố gắng cất lời chen ngang dòng thác ngôn từ của nàng; còn chúng tôi, khi nhận ra nàng kiều diễm nhường nào và trông anh ta thảm hại ra sao, liền đánh giá anh ta là một tên đốn mạt đê tiện nhất hạng. Dẫu vậy, chúng tôi vẫn thấy ái ngại cho anh ta.
Tôi sẽ không bao giờ quên bản cáo trạng mà người vợ dành cho Viên Sĩ quan Thâm niên. Anh ta cũng vậy. Mọi thứ diễn ra quá đường đột, lao vút từ trong bóng tối, không báo trước, vào cuộc sống tẻ nhạt của chúng tôi. Các phu nhân Đại đội trưởng lùi lại phía sau; nhưng ánh mắt họ bừng sáng, và ai cũng thấy rằng họ đã sớm kết tội và tuyên án Viên Sĩ quan Thâm niên rồi. Viên Đại tá trông già đi thêm năm tuổi. Một vị Thiếu tá dùng tay che mắt để quan sát người phụ nữ từ phía dưới lòng bàn tay. Một vị khác thì đang nhai ria mép và mỉm cười điềm tĩnh như thể đang thưởng thức một vở kịch. Ngay khoảng trống giữa phòng, cạnh những chiếc bàn đánh bài tá lả, con chó sục của Viên Sĩ quan Thâm niên đang lom khom bắt bọ chét. Tôi nhớ rõ mồn một tất cả những cảnh tượng ấy cứ như thể đang cầm trên tay một bức ảnh vậy. Tôi nhớ như in vẻ kinh hoàng trên gương mặt Viên Sĩ quan Thâm niên. Trông giống như cảnh chứng kiến một kẻ bị đem ra treo cổ hơn; nhưng lại thú vị hơn nhiều. Cuối cùng, người phụ nữ kết luận bằng câu nói rằng Viên Sĩ quan Thâm niên có xăm chữ cái kép F.M. trên vai trái. Tất cả chúng tôi đều biết điều đó, và trong tâm trí ngây thơ của mình, chúng tôi cho rằng chi tiết ấy đã đóng đinh tội trạng của anh ta. Nhưng một trong những vị Thiếu tá còn độc thân bèn cất giọng nhã nhặn hỏi: —“Tôi mạn phép hỏi rằng liệu giấy chứng nhận kết hôn của cô có sức nặng thuyết phục hơn chăng?”
Câu nói ấy đã chọc giận người phụ nữ. Nàng đứng phắt dậy, mắng nhiếc Viên Sĩ quan Thâm niên là một kẻ hèn nhát, rồi lăng mạ vị Thiếu tá, Đại tá cùng tất cả những người còn lại. Đoạn nàng oà khóc, rồi rút từ trong ngực áo ra một tờ giấy, kiêu hãnh tuyên bố: —“Cầm lấy đi! Và hãy để chồng tôi — người chồng hợp pháp của tôi — đọc lớn nó lên — nếu hắn dám!”
Cả phòng chìm vào tĩnh lặng, mọi người nhìn nhau đầy hoang mang khi Viên Sĩ quan Thâm niên bước lên với vẻ mặt đờ đẫn, chóng mặt và đón lấy tờ giấy. Trong lúc trân trân nhìn theo, chúng tôi tự hỏi không biết liệu mình có vướng phải vết nhơ nào có thể bị phanh phui sau này hay không. Cổ họng Viên Sĩ quan Thâm niên khô khốc; nhưng khi đảo mắt đọc lướt qua tờ giấy, anh ta bất chợt phá lên một tiếng cười khú khích đầy nhẹ nhõm, rồi bảo người phụ nữ rằng: —“Mày đúng là một con ranh láu cá!”
Nhưng người phụ nữ đã chuồn thẳng qua một cánh cửa, và trên tờ giấy viết rằng: —“Chứng nhận rằng tôi, Con Giòi, đã thanh toán sòng phẳng các khoản nợ của mình với Viên Sĩ quan Thâm niên, và hơn thế nữa, Viên Sĩ quan Thâm niên chính là con nợ của tôi, theo thỏa thuận vào ngày 23 tháng Hai, được phòng ăn làm chứng, với mức phí tương đương một tháng lương Đại cấp bậc, tính theo tiền tệ hợp pháp của Đế quốc Ấn Độ.”
Ngay lập tức, một phái đoàn liền kéo đến phòng của Con Giòi và bắt gặp cậu ta đang nửa mặc nửa cởi, loay hoay tháo dây nịt ngực, với chiếc mũ, tóc giả, váy vải sẹc v.v. vứt ngổn ngang trên giường. Cậu ta cứ nguyên bộ dạng đó bước sang, và đám “Shikarris” hò reo vang dội đến mức phòng ăn bên Pháo binh phải cử người sang hỏi thăm xem họ có được tham gia chút vui vẻ nào không. Tôi nghĩ rằng ngoại trừ Đại tá và Viên Sĩ quan Thâm niên ra, tất cả chúng tôi đều có phần hụt hẫng vì vụ bê bối hóa ra chỉ là trò đùa vô hại. Song bản chất con người vốn là thế. Tài nghệ diễn xuất của Con Giòi là điều không thể bàn cãi. Nó suýt chút nữa đã biến thành một vở bi kịch cay đắng, sát nút nhất có thể cho một trò đùa. Khi phần lớn các thiếu úy nhảy xổ vào đè bạt cậu ta bằng những chiếc gối sô-pha để tra khảo lý do vì sao cậu ta không chịu khai rằng diễn kịch mới là sở trường của mình, cậu ta liền điềm tĩnh đáp: —“Tôi nghĩ các anh chưa từng hỏi tôi điều đó. Tôi vẫn thường diễn kịch với các chị mình ở Chính quốc mà.” Thế nhưng chẳng màn kịch đóng giả con gái nào có thể giải thích nổi màn biểu diễn xuất thần tối hôm đó của Con Giòi. Riêng cá nhân tôi, tôi thấy việc đó thật kém văn minh.
Lại còn nguy hiểm nữa chứ. Chẳng có ích gì khi đùa với lửa, dẫu chỉ là cho vui.
Hội “Shikarris” liền suy tôn cậu ta làm Chủ tịch Câu lạc bộ Kịch nghệ Trung đoàn; và khi Viên Sĩ quan Thâm niên thanh toán sòng phẳng món nợ của mình — việc mà anh ta thực hiện ngay tức khắc — Con Giòi đã rót toàn bộ số tiền ấy vào việc đầu tư phông màn và trang phục. Cậu ta quả là một con giòi tuyệt vời; và hội “Shikarris” rất đỗi tự hào về cậu ta. Điểm bất tiện duy nhất là cậu ta đã được ban cho cái tên cúng cơm mới là “Bà Sĩ quan Thâm niên”; và vì hiện tại trong Trạm lính có tới hai “Bà Sĩ quan Thâm niên,” điều này thỉnh thoảng gây ra không ít sự nhầm lẫn cho người lạ.
Hôm nào đó, tôi sẽ kể cho các bạn nghe về một trường hợp tương tự như thế này, nhưng hoàn toàn vắng bóng những trò cười cợt mà chỉ thuần túy là rắc rối thật sự mà thôi.