Họ thiêu một cỗ quan tài bên bãi cát—
Ánh lửa rực chiếu xa xôi;
Nó dẫn đường cho những con thuyền chao đảo
Vượt sóng gió từ Zanzibar trở về.
Hỡi Thần Lửa, nơi nào bệ thờ Người toả sáng,
Ngài là Ánh Sáng Chỉ Nam cho đôi mắt chúng con!
——Khúc ca chèo thuyền Salsette.
Vẫn còn chút hy vọng cho kẻ say sưa công khai và náo nhiệt quá mức thường lệ; nhưng lại chẳng có chút hy vọng nào cho kẻ lén lút uống rượu một mình trong chính ngôi nhà của hắn—kẻ chẳng bao giờ bị bắt gặp đang uống.
Đó là một quy luật; vậy nên hẳn phải có một ngoại lệ để chứng minh cho quy luật ấy.
Trường hợp của Moriarty chính là ngoại lệ đó.
Anh là một kỹ sư công chánh, và Chính phủ, với sự quan tâm vô cùng tốt bụng, đã đặt anh một mình tại một vùng hẻo lánh, nơi chẳng có ai để trò chuyện ngoài dân bản địa và một khối lượng công việc khổng lồ cần giải quyết. Anh đã hoàn thành tốt công việc trong suốt bốn năm sống hoàn toàn cô lập; nhưng anh lại nhiễm thói quen uống rượu lén lút một mình, và rời khỏi chốn hoang vu ấy với vẻ già nua, mệt mỏi và xơ xác hơn nhiều so với những gì cuộc sống buồn tẻ như kẻ chết sống dở kia đáng lẽ phải gây ra cho anh.
Bạn hẳn biết câu nói rằng một kẻ sống đơn độc trong rừng sâu quá một năm sẽ chẳng bao giờ hoàn toàn tỉnh táo trong suốt quãng đời còn lại. Mọi người quy vẻ kỳ quặc và tâm tính ủ dột của Moriarty cho sự cô độc, và cho rằng điều đó cho thấy Chính phủ đã hủy hoại tương lai của những người ưu tú nhất ra sao. Moriarty từng tự xây dựng cho mình nền móng của một danh tiếng vững chắc như bàn thạch trong lĩnh vực cầu đường và khung thép. Thế nhưng, vào mỗi đêm trong tuần, anh đều thừa biết rằng mình đang từng bước hủy hoại danh tiếng ấy bằng những ly rượu mùi L. L. L., rượu "Christopher" cùng những ngụm nhỏ đầy ghê tởm kiểu đó. Anh vốn có một thể chất tráng kiện và một bộ óc lớn, nếu không thì anh đã gục ngã và bỏ mạng như một con lạc đà bệnh tật chốn thâm sơn cùng cốc, giống như bao người tài giỏi hơn từng làm trước đó.
Chính phủ đã điều động anh đến Simla sau khi anh rời khỏi chốn hoang mạc; và anh lên đường với ý định ứng cử vào một chức vụ đang còn trống lúc bấy giờ. Mùa đó, bà Reiver—có lẽ bạn còn nhớ đến bà ta—đang ở đỉnh cao quyền lực, và vô số đàn ông phải cúi đầu dưới ách thống trị của bà. Mọi điều tồi tệ có thể nói về bà Reiver thì người ta đã nói hết trong một câu chuyện khác.
Moriarty có vóc dáng vạm vỡ và khuôn mặt khôi ngô, rất điềm đạm và luôn lo lắng một cách đầy căng thẳng để làm vừa lòng những người xung quanh, ngoại trừ những lúc anh chìm đắm trong dòng suy tưởng. Anh thường giật mình thon thót trước những tiếng động bất ngờ hoặc khi có ai đó bắt chuyện mà không báo trước; và khi bạn ngắm nhìn anh nhấp từng ngụm nước trong bữa tối, bạn có thể nhận thấy bàn tay ấy hơi run rẩy. Nhưng tất cả những điều đó đều bị quy cho chứng hay lo âu, còn thói quen "nhấp-nhấp-nhấp, rót đầy rồi lại nhấp-nhấp-nhấp" một cách âm thầm, đều đặn diễn ra trong phòng riêng khi chỉ có một mình thì chẳng ai hay biết. Điều đó thật kỳ diệu làm sao, khi mà mọi khía cạnh trong đời sống riêng tư của một người ở xứ này đều trở thành chuyện công cộng cho thiên hạ bàn tán.
Moriarty bị cuốn hút, không phải vào phe nhóm của bà Reiver, bởi họ không cùng tầng lớp với anh, mà là vào quyền lực của bà Reiver; anh đã quỳ rạp trước mặt bà và tôn sùng bà như một nữ thần. Điều này bắt nguồn từ việc anh vừa từ chốn rừng thiêng nước độc bước chân vào một chốn đô thị phồn hoa. Anh không thể đánh giá sự việc một cách đúng đắn hay nhận thức rõ bản chất con người.
Bởi vì bà Reiver lạnh lùng và cứng nhắc, anh cho rằng bà ra dáng uy nghi và đài các. Bởi vì bà chẳng có chút trí tuệ nào, lại không biết cách trò chuyện khôn ngoan, anh bảo rằng bà là người kín đáo và thẹn thùng. Bà Reiver mà lại thẹn thùng cơ chứ! Bởi vì bà chẳng đáng được ai tôn kính hay kính trọng, anh vẫn từ xa tôn kính bà, ban cho bà đủ mọi đức tính có trong Kinh Thánh và hầu hết những đức tính được nhắc đến trong các tác phẩm của Shakespeare.
Người đàn ông to lớn, trầm mặc và hay thẫn thờ này, kẻ luôn hồi hộp đến thót tim mỗi khi có con ngựa phi nước đại phía sau, thường lê bước theo sau bà Reiver, đỏ mặt vì sung sướng khi được bà bố thí cho một vài câu nói. Sự ngưỡng mộ của anh hoàn toàn trong sáng: ngay cả những người phụ nữ khác cũng nhìn thấy và công nhận điều đó. Anh không hòa mình vào các mối xã giao ở Simla, thế nên anh chẳng hề nghe được điều tiếng gì về thần tượng của mình: đó là một điều thật may mắn. Bà Reiver chẳng thèm để ý đặc biệt gì đến anh, ngoài việc ghi tên anh vào danh sách những kẻ hâm mộ mình, và thỉnh thoảng đi dạo cùng anh chỉ để chứng minh rằng anh là tài sản thuộc quyền sở hữu của bà, có thể đòi hỏi bất cứ lúc nào. Chắc hẳn Moriarty là người phải nói chuyện nhiều hơn, bởi bà Reiver không thể trò chuyện mấy với một người có tầm vóc như anh; và những lời ít ỏi bà thốt ra chắc chẳng mang lại lợi lộc gì. Điều mà Moriarty tin tưởng, và anh có đầy đủ lý do để tin, chính là ảnh hưởng của bà Reiver đối với anh; và chính nhờ niềm tin đó, anh đã nghiêm túc quyết tâm từ bỏ thói hư tật xấu mà chỉ một mình anh hay biết.
Những trải nghiệm của anh trong cuộc chiến đấu với thói quen ấy hẳn rất kỳ lạ, nhưng anh chưa bao giờ kể lại cho ai nghe. Có lúc anh nhịn tuyệt đối mọi thứ trừ nước trong suốt cả tuần liền. Rồi đến một đêm mưa gió, khi chẳng có ai mời đi ăn tối, khi trong phòng có một lò sưởi ấm cúng và mọi thứ đều tiện nghi, anh lại ngồi xuống và làm một trận tơi bời bằng cách cộng dồn từng ngụm nhỏ, vừa uống vừa vạch ra những kế hoạch lớn lao để cải tà cựu chính, cho đến khi anh ngã gục xuống giường trong cơn say khướt lự. Sáng hôm sau anh lại phải gánh chịu những đớn đau tột cùng.
Và rồi, một đêm nọ, thảm hoạ khủng khiếp đã ập đến. Tâm trí anh trĩu nặng âu lo vì những nỗ lực làm cho bản thân trở nên “xứng đáng với tình bạn” của bà Reiver. Mười ngày qua là chuỗi ngày vô cùng tồi tệ, và kết cục của tất cả những điều ấy là anh phải hứng chịu toàn bộ hậu quả dồn nén của hai năm rưỡi chè chén trong một cơn sảng rượu cấp tính ở dạng âm ỉ; khởi đầu bằng sự chán nản đến mức muốn tự tử, tiếp nối bằng những cơn co giật, rối loạn phân liệt và kết thúc bằng tiếng la hét điên cuồng thực sự. Khi anh ngồi trên chiếc ghế bành trước lò sưởi, hoặc đi qua đi lại trong phòng xé nát một chiếc khăn tay, bạn sẽ nghe được những suy nghĩ thực sự của tội nghiệp Moriarty về bà Reiver, bởi vì anh cứ lẩm bẩm không ngớt về bà và về sự sa ngã của chính mình; dẫu rằng anh cũng lẫn lộn cả một số sổ sách của Sở Công chánh vào cùng một mối bòng bong ấy. Anh cứ luyên thuyên, luyên thuyên, luyên thuyên bằng một giọng thì thầm khàn đợt khô khốc với chính mình, và chẳng cách nào ngăn anh lại được. Anh dường như ý thức được rằng có điều gì đó không ổn, và đã có hai lần cố gắng trấn tĩnh lại để thảo luận một cách mạch lạc với Bác sĩ; thế nhưng tâm trí anh lập tức tuột khỏi tầm kiểm soát, và anh lại rơi vào tiếng thì thầm cùng câu chuyện về những nỗi thống khổ của mình. Thật là kinh hoàng khi nghe một người đàn ông to lớn lảm nhảm như một đứa trẻ về tất cả những gì mà một người bình thường vẫn thường khóa kín và chôn giấu tận đáy lòng. Moriarty đã phơi bày tận tâm can mình cho bất kỳ ai có mặt trong căn phòng ấy từ lúc mười giờ rưỡi đêm hôm đó cho đến tận hai giờ bốn mươi lăm phút sáng hôm sau.
Từ những gì anh thốt lên, người ta có thể hiểu được tầm ảnh hưởng to lớn nhường nào mà bà Reiver nắm giữ đối với anh, và anh cảm thấy dằn vặt sâu sắc ra sao trước lỗi lầm của chính mình. Những lời thì thầm ấy đương nhiên không thể ghi chép lại hết ở đây; nhưng chúng lại vô cùng mang tính minh họa khi phơi bày những sai lầm trong cách nhìn nhận của anh..........
Khi cơn hoạn nạn qua đi, và những người quen ít ỏi của anh đang bày tỏ niềm thương cảm vì cơn sốt rừng tồi tệ đã vắt kiệt sức lực của anh, Moriarty đã thề một lời độc với chính mình và lại cùng bà Reiver bước ra xã hội cho đến hết mùa, tôn sùng bà một cách lặng lẽ và cung kính tựa như một vị thiên sứ giáng trần. Về sau, anh chuyển sang cưỡi ngựa—không phải cưỡi ngựa thuê lóc cóc dạo phố, mà là cưỡi ngựa thực thụ—đó là bằng chứng rõ ràng cho thấy anh đang dần hồi phục, và giờ đây bạn có thể sập cửa cái rầm sau lưng anh mà anh không hề giật mình nhảy dựng lên nữa. Điều đó, một lần nữa, lại là một dấu hiệu đầy hy vọng.
Cách anh giữ lời thề ấy, và cái giá mà anh phải trả trong những ngày đầu, chẳng ai hay biết. Quả thực, anh đã xoay sở để chinh phục được thử thách gian nan nhất mà một kẻ nghiện rượu nặng có thể vượt qua. Anh vẫn uống một ly rượu nhỏ hoặc một ly vang trong bữa tối, nhưng anh không bao giờ uống một mình, và không bao giờ để thứ đồ uống ấy nắm quyền kiểm soát dù chỉ là chút ít.
Có lần anh kể cho một người bạn tri kỷ nghe câu chuyện về nỗi truân chuyên lớn lao đời mình, và về việc “sức ảnh hưởng của một người phụ nữ thuần khiết, lương thiện, và cũng là một thiên thần” đã cứu rỗi anh ra sao. Khi người bạn kia—vì quá ngạc nhiên khi thấy một điều tốt đẹp nào đó lại được quy cho bà Reiver—bật cười, anh ta đã phải trả giá bằng tình bạn của Moriarty.
Moriarty, người giờ đây đã kết hôn với một người phụ nữ tốt hơn bà Reiver gấp vạn lần—một người phụ nữ đinh ninh rằng chẳng có người đàn ông nào trên đời này tài giỏi và tốt bụng bằng chồng mình—sẽ mang theo lời thề thốt và khẳng định ấy xuống mồ rằng bà Reiver đã cứu rỗi anh khỏi sự hủy diệt ở cả hai cõi trần gian lẫn thiên đường.
Việc bà Reiver có mảy may hay biết gì về điểm yếu của Moriarty hay không thì chẳng một ai mảy may tin tưởng. Còn việc bà sẽ tuyệt giao, vứt bỏ anh, và loan báo phát hiện của mình cho tất cả bạn bè nếu như bà biết chuyện đó, thì những ai hiểu rõ tính cách bà không mảy may nghi ngờ lấy một giây.
Moriarty đã ngộ nhận về bà như một người chưa từng có thật, và chính nhờ niềm tin ấy mà anh tự cứu lấy chính mình. Điều đó cũng có giá trị tuyệt vời chẳng khác nào việc bà thực sự là tất cả những gì anh tưởng tượng.
Nhưng câu hỏi đặt ra là, khi ngày phán xét đến, bà Reiver sẽ có công trạng gì đối với sự cứu rỗi của Moriarty?