Có kẻ nào đi sát bên tôi thế?—
Là kẻ thù mà ngài phải chiến đấu, thưa ngài.
Sao rảo bước nhanh như tôi phi ngựa?—
Là bóng tối của đêm đen, thưa ngài.
Thế thì quay ngựa lại đối đầu với địch!—
Hắn đã gục ngã và bỏ lại phía sau, thưa ngài.
Ngài đang chiến đấu với ánh hoàng hôn rực rỡ;
Bóng tối đang kéo đến rất nhanh, thưa ngài.
——Trận chiến tại Heriot's Ford
“Cuộc sống thật là vui vẻ làm sao,” Dick nói vài ngày sau đó. “Torp đi vắng; Bessie căm ghét tôi; tôi chẳng thể nào hiểu nổi ý tưởng về bức Melancolia; những bức thư của Maisie thì cụt lủn; và tôi tin là mình đang bị khó tiêu. Cái gì gây ra những cơn đau ngang đầu và những đốm đen trước mắt thế, Binkie? Hay chúng ta uống vài viên thuốc giải độc gan nhỉ?”
Dick vừa trải qua một trận cãi vã nảy lửa với Bessie. Đã là lần thứ năm mươi cô ta quở trách anh vì tội đuổi Torpenhow đi. Cô ta bày tỏ sự căm ghét sâu sắc đối với Dick, đồng thời làm cho anh hiểu rõ rằng cô ta chỉ làm mẫu vì tiền của anh mà thôi. “Và ông Torpenhow còn là một người đàn ông đáng mặt hơn anh gấp mười lần,” cô ta chốt lại.
“Đúng thế. Đó là lý do tại sao anh ấy bỏ đi. Lẽ ra tôi nên ở lại và tán tỉnh cô.”
Cô gái ngồi chống cằm, cau mày nhìn anh. “Tán tỉnh tôi á! Tôi thèm vào! Nếu tôi không sợ bị treo cổ thì tôi đã giết anh rồi. Đó là điều tôi sẽ làm đấy. Anh có tin không?”
Dick mệt mỏi mỉm cười. Thật chẳng dễ chịu gì khi phải sống chung với một ý tưởng mãi không thành hình, một chú chó sủi-sục chẳng biết nói năng, và một người đàn bà nói quá nhiều. Anh định đáp lời, nhưng đúng lúc ấy, từ một góc phòng vẽ, một tấm màn mỏng manh như gạt tơi bời bỗng buông xuống trước mắt. Anh dụi mắt, nhưng làn sương xám vẫn không chịu biến mất.
“Chứng khó tiêu này thật tệ hại. Binkie, chúng ta sẽ đi gặp một ông thầy thuốc. Ta không thể để đôi mắt của mình bị phá hỏng được, bởi nhờ chúng mà ta kiếm ra cơm ăn; lại thêm mấy khúc xương sườn cừu cho mấy chú chó nhỏ nữa chứ.”
Vị bác sĩ là một hành nghề y thân thiện trong vùng với mái tóc bạc phơ, và ông chẳng nói gì cho đến khi Dick bắt đầu mô tả về lớp màng xám trong phòng vẽ.
“Tất cả chúng ta đều cần được chắp vá và sửa chữa đôi chút theo thời gian,” ông vui vẻ nói. “Giống như một con tàu vậy, thưa ngài thân mến — hoàn toàn giống một con tàu. Thỉnh thoảng phần thân tàu có vấn đề, và chúng ta tham khảo ý kiến bác sĩ phẫu thuật; thỉnh thoảng là phần giăng buồm, và khi đó tôi đưa ra lời khuyên; thỉnh thoảng là bộ máy, và chúng ta tìm đến chuyên gia thần kinh; thỉnh thoảng người gác đèo trên đài chỉ huy mệt mỏi, và lúc đó chúng ta gặp bác sĩ nhãn khoa. Tôi nên khuyên ngài đi khám bác sĩ nhãn khoa. Chút chắp vá và sửa chữa định kỳ là tất cả những gì chúng ta cần. Dứt khoát nên tìm bác sĩ nhãn khoa.”
Dick tìm đến một bác sĩ nhãn khoa — người giỏi nhất ở London. Anh chắc chắn rằng vị thầy thuốc địa phương chẳng biết gì về nghề của mình, và lại càng chắc chắn hơn rằng Maisie sẽ cười vào mặt anh nếu anh buộc phải đeo kính.
“Ta đã phớt lờ những lời cảnh báo của chúa công dạ dày quá lâu rồi. Thảo nào lại có những đốm đen trước mắt thế này, Binkie ạ. Ta vẫn nhìn rõ như ngày nào thôi.”
Khi anh bước vào sảnh tối dẫn đến phòng khám, một người đàn ông va phải anh. Dick thoáng thấy khuôn mặt người đó khi đang vội vã lao ra phố.
“Đó là kiểu nhà văn. Cấu trúc trán hắn y hệt Torp. Trông hắn có vẻ rất ốm yếu. Chắc là vừa nghe được điều gì đó không vừa ý.”
Ngay khi anh vừa nghĩ vậy, một nỗi sợ hãi lớn tràn ngập tâm trí Dick, một nỗi sợ khiến anh phải nín thở bước vào phòng chờ của bác sĩ nhãn khoa, nơi có những món đồ nội thất chạm trổ nặng nề, lớp giấy dán tường màu xanh sẫm, và những bức tranh in màu trầm trên tường. Anh nhận ra một bản sao của chính bức phác thảo do mình thực hiện.
Rất nhiều người đang đợi đến lượt mình trước anh. Ánh mắt anh bị thu hút bởi một cuốn sách hát mừng Giáng sinh đỏ rực dát vàng. Những đứa trẻ thường đến gặp vị bác sĩ nhãn khoa ấy, và chúng cần những trò giải trí in chữ lớn.
“Đó là thứ Nghệ thuật tồi tệ mang tính dị giáo,” anh vừa nói vừa kéo cuốn sách về phía mình.
“Dựa theo giải phẫu học của các thiên thần, nó được sản xuất tại Đức.” Anh vô thức mở sách ra, và đập vào mắt anh là một câu thơ được in bằng mực đỏ —
Niềm vui lành tiếp theo Đức Mẹ có,
Đó chính là niềm vui có ba,
Được ngắm nhìn Con yêu Giê-su Kitô
Đang làm cho người mù được sáng;
Làm cho người mù được sáng, Chúa nhân từ,
Và nguyện chúng ta được hạnh phúc bình an.
Hãy ca ngợi Chúa Cha, Chúa Con, và Chúa Thánh Thần
Đến muôn đời muôn thuở!
Dick đọc đi đọc lại câu thơ cho đến khi đến lượt mình, và vị bác sĩ đang cúi người phía trên anh khi anh ngồi trên chiếc ghế bành. Ánh sáng từ chiếc kính hiển vi dùng gas chiếu thẳng vào mắt khiến anh co rúm lại. Bàn tay vị bác sĩ chạm vào vết sẹo do nhát kiếm trên đầu Dick, và Dick thuật lại ngắn gọn cách anh có được nó. Khi ngọn lửa được cất đi, Dick nhìn thấy khuôn mặt vị bác sĩ, và nỗi sợ hãi lại dâng lên trong lòng. Vị bác sĩ bao bọc mình trong một màn sương từ ngữ. Dick bắt được những từ khóa như “vết sẹo”, “xương trán”, “dây thần kinh thị giác”, “sự cẩn trọng tuyệt đối”, và “tránh lo âu tinh thần”.
“Kết luận thì sao?” anh hỏi một cách yếu ớt. “Công việc của tôi là vẽ tranh, và tôi không dám lãng phí thời gian. Ông thấy thế nào?”
Lại một tràng từ ngữ cuồn cuộn vang lên, nhưng lần này chúng đã mang một ý nghĩa rõ ràng.
“Ngài có thể cho tôi uống chút gì không?”
Nhiều bản án đã được tuyên trong căn phòng tối tăm ấy, và những “tù nhân” thường rất cần được an ủi. Dick thấy một ly rượu brandy mùi đang nằm trong tay mình.
“Theo những gì tôi có thể hiểu,” anh vừa nói vừa ho sặc sụa vì chất cồn, “ông gọi đó là sự thoái hóa dây thần kinh thị giác, hay đại loại thế, và vì vậy là vô vọng. Thời hạn của tôi là bao lâu, nếu tránh mọi căng thẳng và lo lắng?”
“Có lẽ là một năm.”
“Lạy Chúa tôi! Và nếu tôi không tự chăm sóc bản thân mình?”
“Thực sự tôi không thể nói trước được. Người ta không thể xác định chính xác mức độ tổn thương do nhát kiếm gây ra. Vết sẹo đã cũ, và — việc tiếp xúc với ánh sáng chói chang của sa mạc, có phải vậy không? — cùng với sự lao động quá mức vào những chi tiết tinh vi? Thực sự tôi không thể nói chắc được?”
“Xin lỗi ông, nhưng nó đã ập đến mà không hề có bất kỳ lời cảnh báo nào. Nếu ông cho phép, tôi sẽ ngồi đây một phút, rồi tôi sẽ đi. Ông đã rất tử tế khi nói cho tôi sự thật. Không một lời cảnh báo; hoàn toàn không có lời cảnh báo nào. Cảm ơn.”
Dick bước ra đường và được Binkie chào đón nồng nhiệt.
“Chúng ta dính nặng rồi, cún con ạ! Nặng hết mức có thể rồi. Chúng ta sẽ đến Công viên để ngẫm nghĩ về chuyện này.”
Họ hướng về một cái cây quen thuộc mà Dick biết rõ, rồi ngồi xuống để suy ngẫm, bởi đôi chân anh đang run lẩy bẩy bên dưới và có một nỗi sợ lạnh giá đang thắt chặt ở cuống bao tử.
“Làm sao nó có thể ập đến mà không có lấy một lời cảnh báo cơ chứ? Nó đột ngột như một phát súng vậy. Đó là cái chết khi vẫn đang sống, Binkie ạ. Chúng ta sẽ bị giam cầm trong bóng tối sau một năm nữa nếu cẩn trọng, và chúng ta sẽ chẳng thể nhìn thấy ai cả, và chúng ta sẽ không bao giờ có được bất cứ thứ gì mình muốn, dù cho ta có sống đến trăm tuổi đi nữa!” Binkie vui vẻ vẫy đuôi. “Binkie, chúng ta phải suy nghĩ. Hãy xem cảm giác mù lòa sẽ ra sao nào.” Dick nhắm nghiền mắt lại, và những dấu phẩy rực lửa cùng những vòng xoay pháo hoa nổi bồng bềnh bên trong mí mắt. Thế nhưng khi anh nhìn ngang qua Công viên, tầm nhìn của anh không hề bị thu hẹp lại. Anh vẫn nhìn thấy mọi thứ hoàn hảo, cho đến khi một đoàn diễu hành những tia pháo hoa quay chậm chạp diễu qua nhãn cầu anh.
“Cún con ơi, chúng ta chẳng ổn chút nào cả. Về nhà thôi. Giá như bây giờ Torp có ở đây!”
Nhưng Torpenhow đang ở miền nam nước Anh, đi thanh tra các xưởng đóng tàu cùng với Nilghai. Những bức thư của anh ấy rất ngắn gọn và đầy vẻ bí ẩn.
Dick chưa bao giờ nhờ vả bất kỳ ai giúp đỡ trong niềm vui hay nỗi buồn của mình. Anh tự nhủ trong sự cô độc của phòng vẽ — nơi từ nay sẽ được trang trí bằng một lớp màng gạc xám ở góc phòng — rằng nếu định mệnh của anh là sự mù lòa, thì tất cả những người như Torpenhow trên thế giới này cũng không thể cứu nổi anh. “Tôi không thể gọi anh ấy bỏ dở chuyến đi để đến ngồi đây thương cảm cho tôi được. Tôi phải tự vượt qua chuyện này thôi,” anh tự nhủ. Anh đang nằm dài trên ghế sofa, cắn dứt hàng ria mép và tự hỏi không biết bóng tối của màn đêm sẽ ra sao. Rồi trong tâm trí anh chợt hiện lên ký ức về một cảnh tượng kỳ quặc ở Sudan. Một người lính suýt bị chém đôi bởi một ngọn giáo lưỡi rộng của người Ả Rập. Trong khoảnh khắc, người đó không hề cảm thấy đau đớn. Cúi xuống nhìn, anh ta thấy máu đang tuôn ra khỏi cơ thể mình. Vẻ ngơ ngác ngốc nghếch trên khuôn mặt anh ta buồn cười đến mức cả Dick và Torpenhow, lúc đó vẫn còn đang thở hổn hển và kiệt sức sau cuộc chiến sinh tử, đã cười phá lên, và người lính kia hình như cũng định cười theo, nhưng ngay khi đôi môi anh ta hé mở trong một nụ cười ngượng ngùng, nỗi thống khổ của cái chết ập đến, và anh ta lụm cụm ngã gục xuống chân họ với những tiếng rên rỉ. Dick lại bật cười khi nhớ lại sự kinh hoàng ấy. Nó giống hệt như hoàn cảnh của chính anh lúc này.
“Nhưng tôi còn được cho thêm chút thời gian,” anh nói. Anh bước đi tiến lùi trong phòng, lúc đầu thì chậm rãi, nhưng sau đó với những bước chân vội vã của sự sợ hãi. Cứ như thể có một chiếc bóng đen đang đứng kè kè bên khuỷu tay thúc giục anh phải tiến lên; và trước mắt anh giờ đây chỉ là những vòng tròn đan xen cùng những dấu chấm nhỏ li ti trôi nổi.
“Chúng ta cần phải bình tĩnh, Binkie; chúng ta phải bình tĩnh.” Anh nói lớn để đánh lạc hướng bản thân. “Chuyện này chẳng dễ chịu chút nào cả. Chúng ta phải làm gì đây? Ta phải làm một cái gì đó. Thời gian của chúng ta chẳng còn nhiều. Sáng nay tôi chắc sẽ không tin điều này đâu; nhưng giờ thì mọi thứ đã khác rồi. Binkie, Moses đang ở đâu khi đèn tắt thế?”
Binkie cười toe toét từ tai này sang tai kia, như một chú chó sục thuần chủng vẫn thường làm, nhưng chẳng đưa ra gợi ý nào cả.
“'Giá như chúng ta có đủ thời gian và thế giới, Sự kiêu kỳ này, Binkie, đâu phải là tội lỗi.... Nhưng sau lưng tôi, tôi luôn nghe thấy——'” Anh lau trán, nơi đang ướt đẫm một cách khó chịu. “Mình có thể làm gì đây? Mình có thể làm gì? Mình chẳng còn ý tưởng nào sót lại, và mình không thể suy nghĩ mạch lạc được nữa, nhưng mình phải làm gì đó, nếu không mình sẽ phát điên mất.”
Những bước đi vội vã lại tiếp tục, Dick thỉnh thoảng lại dừng lại để lôi ra những bức canvas bị bỏ xó từ lâu và những cuốn sổ tay cũ; bởi vì anh quay lại với công việc theo bản năng, như một thứ không bao giờ có thể phản bội mình. “Mày không dùng được, và mày cũng chẳng dùng được,” anh lẩm bẩm qua mỗi lần kiểm tra. “Không còn lính lát gì nữa. Tôi không thể vẽ chúng được. Cái chết đột ngột cứ ám ảnh quá gần, và đây chính là chiến trận và chém giết đối với tôi rồi.”
Trời đang dần tối, và Dick chợt nghĩ rằng chạng vạng của người mù đã bất ngờ giáng xuống đời anh. “Lạy Allah Toàn Năng!” anh tuyệt vọng kêu lên, “xin hãy giúp con vượt qua khoảng thời gian chờ đợi này, và con sẽ không rên rỉ khi hình phạt đến. Bây giờ con có thể làm gì đây, trước khi ánh sáng vụt tắt?”
Không có câu trả lời. Dick đợi cho đến khi lấy lại được chút ít sự tự chủ. Tay anh đang run rẩy trong khi anh vẫn luôn tự hào về sự vững vàng của chúng; anh có thể cảm thấy môi mình đang mồ hôi vã ra và mồ hôi đang túa trên mặt. Anh bị quất roi bởi sự sợ hãi, bị thúc đẩy bởi khao khát được lao vào làm việc ngay lập tức để hoàn thành một cái gì đó, và phát điên lên vì bộ não cứ khăng khăng từ chối làm bất cứ điều gì ngoài việc nhắc đi nhắc lại tin tức rằng anh sắp bị mù. “Đúng là một màn thể hiện đáng hổ thẹn,” anh nghĩ, “và tôi rất mừng vì Torp không có ở đây để chứng kiến. Bác sĩ đã dặn tôi phải tránh lo âu tinh thần mà. Lại đây để ta vuốt ve mày nào, Binkie.”
Chú chó nhỏ rên lên một tiếng vì Dick suýt nữa thì bóphẹt thở nó.
Rồi anh nghe thấy tiếng ai đó đang cất lên trong chạng vạng, và theo bản năng loài vật, nó hiểu rằng rắc rối đã tạm rời xa chủ nhân — “Allah thật nhân từ, Binkie ạ. Không dịu dàng lắm như chúng ta mong muốn đâu, nhưng chúng ta sẽ bàn sau nhé. Ta nghĩ là mình đã thấy con đường đi cho mình lúc này rồi. Tất cả những nghiên cứu về cái đầu của Bessie đều là vô nghĩa, và chúng suýt nữa đã đẩy chủ nhân của mày vào rắc rối. Giờ thì ta nắm bắt ý tưởng đó rõ mồn một rồi, ‘bức Melancolia siêu việt vượt lên trên mọi trí tuệ’. Sẽ có hình bóng của Maisie trong cái đầu đó, bởi vì tôi sẽ chẳng bao giờ có được Maisie; và đương nhiên là cả Bess nữa, bởi vì cô ta hiểu rõ về Melancolia, dù cô ta chẳng biết là mình hiểu; và sẽ có cả những nét vẽ trong đó, và tất cả sẽ kết thúc bằng một nụ cười sảng khoái. Đó là dành cho chính tôi. Cô ta nên khúc khích hay cười toe toét đây? Không, cô ta sẽ cười phá lên ngay giữa bức canvas, và mọi người đàn ông hay phụ nữ từng có nỗi buồn của riêng mình sẽ — bài thơ nói thế nào nhỉ? —
‘Hiểu lấy lời ca và cảm nhận sự rung động
Của tình đồng chí trong mọi trận chiến lầm than.’
‘Trong mọi trận chiến lầm than’? Điều đó còn tuyệt hơn là vẽ thứ đó chỉ để chọc tức Maisie. Bây giờ tôi có thể làm được vì tôi mang nó trong lồng ngực mình rồi. Binkie, tao sắp nhấc bổng mày lên bằng chiếc đuôi của mày đấy. Mày là một điềm lành. Lại đây nào.”
Binkie bị treo ngược đầu xuống một lát mà không kêu lên tiếng nào.
“Trông giống như cầm một con bọ guinea vậy; nhưng mày là một chú chó dũng cảm, và mày không hề rên rỉ khi bị treo lên. Quả là một điềm lành.”
Binkie quay về chiếc ghế của riêng mình, và chừng nào còn nhìn thấy, nó lại thấy Dick đang đi qua đi lại, xoa tay và khúc khích cười. Đêm hôm đó, Dick viết một thư cho Maisie đầy ắp sự quan tâm dịu dàng đến sức khỏe của cô, nhưng chẳng nhắc mấy đến tình trạng của bản thân, và mộng mơ về bức Melancolia sắp ra đời. Mãi cho đến sáng hôm sau anh mới nhớ ra rằng điều gì đó có thể xảy ra với mình trong tương lai.
Anh lao vào công việc, khẽ huýt sáo, và chìm ngập trong niềm vui sáng tạo trong trẻo, thuần khiết — thứ niềm vui không đến với con người quá thường xuyên, kẻo họ lại tưởng mình ngang hàng với Chúa trời và từ chối chết vào thời điểm đã định. Anh quên bẵng Maisie, Torpenhow, và cả Binkie đang nằm dưới chân, nhưng vẫn nhớ phải chọc giận Bessie — người vốn chẳng cần chọc cũng dễ nổi giận — để cô ta lồng lộn lên, cốt để anh có thể ngắm nhìn những đốm lửa leo lét trong đôi mắt ấy.
Anh lao thân mình vào công việc mà không màng giữ lại chút gì, chẳng màng nghĩ đến cái án tử hình đang lờ mờ chờ đón, bởi vì anh đã bị cuốn đi bởi ý tưởng của mình, và những thứ ở cõi trần này chẳng còn chút uy lực nào với anh nữa.
“Hôm nay trông anh vui vẻ nhỉ,” Bessie nói.
Dick khua cây cọ vẽ theo những vòng tròn huyền bí rồi tiến về phía tủ đựng chén đĩa để tìm chút đồ uống. Đến chiều tối, khi sự hưng phấn của cả ngày đã lắng xuống, anh lại tiến về phía tủ chén đĩa một lần nữa, và sau vài bận ghé qua, anh đinh ninh rằng vị bác sĩ nhãn khoa chắc chắn là một kẻ nói dối, vì anh vẫn nhìn thấy mọi thứ vô cùng rõ ràng.
Anh cho rằng mình thậm chí còn có thể xây dựng một mái ấm cho Maisie, và dù cô ấy thích hay không thì cô ấy cũng phải làm vợ anh. Tâm trạng đó trôi qua vào sáng hôm sau, nhưng chiếc tủ chén đĩa cùng mọi thứ trên đó vẫn ở lại để làm chỗ dựa cho anh.
Anh lại bắt đầu công việc, và đôi mắt lại làm anh phiền lòng với những đốm, những vạch và những vệt mờ cho đến khi anh tìm đến sự an ủi của chiếc tủ chén đĩa, và bức Melancolia cả trên canvas lẫn trong tâm trí anh lại hiện lên đẹp đẽ hơn bao giờ hết. Anh cảm thấy một sự vô trách nhiệm đầy thú vị, giống như cảm giác của những kẻ đang đi giữa dòng đời mà biết rằng bản án tử hình của bệnh tật đã giáng xuống đầu mình, và thấy rằng sự sợ hãi chỉ là sự lãng phí khoảng thời gian ngắn ngủi còn lại, nên họ hạnh phúc đến mức ngông cuồng. Những ngày tháng cứ thế trôi qua không có sự kiện gì đặc biệt.
Bessie luôn đến đúng giờ, và mặc dù giọng nói của cô ta vọng đến tai Dick như từ một khoảng cách xa xôi, nhưng khuôn mặt cô ta thì lúc nào cũng ở rất gần. Bức Melancolia bắt đầu bừng sáng trên tấm canvas, hiện hình là một người đàn người phụ nữ đã nếm trải mọi nỗi buồn trên đời và đang cười vào chính chúng. Sự thật là các góc phòng vẽ đã tự rủ mình trong lớp màng xám và chìm dần vào bóng tối, rằng những đốm đen trong mắt cùng những cơn đau nhức quanh đầu quả thực vô cùng phiền toái, và những bức thư của Maisie thì khó đọc mà còn khó trả lời hơn gấp bội. Anh không thể kể cho cô ấy nghe về rắc rối của mình, và anh cũng chẳng thể cười nổi trước những lời kể của cô về bức Melancolia của chính cô — cái bức tranh mà lúc nào cũng sắp sửa hoàn thành. Nhưng những ngày làm việc điên cuồng và những đêm trôi nổi trong những giấc mơ hoang dại đã bù đắp cho tất cả, và chiếc tủ chén đĩa chính là người bạn tốt nhất trên đời của anh.
Bessie hôm nay tỏ ra vô cùng đần độn. Trước kia cô ta thường thét lên đầy phẫn nộ mỗi khi Dick nheo mắt nhìn cô ta. Giờ thì cô ta hờn dỗi, hoặc nhìn anh bằng ánh mắt đầy ghê tởm, chẳng nói năng mấy.
Torpenhow đã vắng mặt được sáu tuần. Một bức thư ngắn ngủi, lủng củng báo trước sự trở về của anh ấy. “Tin lớn đây! Tin lớn!” anh viết. “Nilghai biết đấy, và Keneu cũng vậy. Tất cả chúng tôi sẽ về vào thứ Năm. Chuẩn bị bữa trưa và dọn dẹp quân trang đi.”
Dick đưa bức thư cho Bessie, và cô ta liền mắng chửi anh vì tội đã từng đuổi Torpenhow đi và hủy hoại cuộc đời cô ta.
“Ừ thì,” Dick cục cằn đáp, “cô cứ thế này còn hơn là đi làm tình làm mệt với mấy tên say xỉn ngoài đường.” Anh cảm thấy mình vừa cứu Torpenhow khỏi một cám dỗ lớn.
“Tôi không biết điều đó có tệ hơn việc ngồi làm mẫu cho một tên say xỉn trong phòng vẽ không nữa. Ba tuần nay anh có tỉnh táo chút nào đâu. Anh nốc rượu suốt ngày; thế mà còn già mồm ra vẻ mình đạo đức hơn tôi chắc!”
“Ý cô là gì?” Dick hỏi.
“Ý tôi à! Anh cứ đợi đấy khi nào anh Torpenhow về thì khắc biết.”
Chẳng phải chờ đợi lâu. Torpenhow chạm mặt Bessie ở cầu thang mà chẳng mảy may biểu lộ cảm xúc gì. Anh ấy mang theo những tin tức còn quan trọng hơn nhiều so với mấy chuyện của Bessie, và Keneu cùng Nilghai đang ì ạch bước theo sau, gọi lớn tên Dick.
“Nốc rượu như hắt nước,” Bessie thì thầm. “Hắn ta nốc liên tục gần một tháng nay rồi.” Cô ta lén lút đi theo mấy người đàn ông để xem phán quyết sẽ ra sao.
Họ bước vào phòng vẽ trong tâm trạng hân hoan, để rồi được chào đón một cách quá mức nồng nhiệt bởi một xác người khô héo, gầy guộc, nhăn nheo, hốc hác — không cạo râu, phần da quanh mũi tái xanh, vai còng xuống và đôi mắt nơm nớp nhìn chằm chằm từ dưới cặp chân mày. Men rượu đã tàn phá anh ta chẳng kém gì Dick.
“Cậu đây ư?” Torpenhow lên tiếng.
“Tất cả những gì còn lại của tôi đấy. Ngồi xuống đi. Binkie vẫn khỏe, và tôi vừa hoàn thành vài tác phẩm xuất sắc.” Anh lảo đảo đứng không vững.
“Cậu vừa tạo ra một trong những tác phẩm tồi tệ nhất đời cậu đấy. Đồ con người này, cậu đang——”
Torpenhow quay sang nhìn những người bạn của mình với ánh mắt cầu cứu, và họ liền rời khỏi phòng để tìm bữa trưa ở nơi khác. Sau đó anh mới cất lời; nhưng vì những lời quở trách của một người bạn là một điều gì đó vô cùng thiêng liêng và thân mật không thể đem in ra, và vì Torpenhow đã dùng những hình ảnh cùng ẩn dụ khó coi và sự khinh miệt không thể dịch nổi, nên sẽ chẳng bao giờ người ta biết được thực ra anh đã nói những gì với Dick — kẻ đang chớp chớp mắt liên tục và bứt rứt mân mê đôi tay mình. Sau một hồi, kẻ có tội bắt đầu cảm thấy nhu cầu cần phải lấy lại chút lòng tự trọng. Anh hoàn toàn chắc chắn rằng mình không hề đi chệch khỏi sự chính trực, và còn có những lý do khác nữa mà Torpenhow hoàn toàn không biết. Anh sẽ giải thích.
Anh đứng dậy, cố ưỡn ngực thẳng vai, và hướng về phía khuôn mặt mà anh hầu như chẳng thể nhìn rõ.
“Cậu nói đúng,” anh nói. “Nhưng tôi cũng đúng. Sau khi cậu đi, tôi gặp chút rắc rối với đôi mắt. Thế là tôi đến gặp bác sĩ nhãn khoa, và ông ấy chĩa một cái máy làm soda — ý tôi là một cỗ máy chạy gas — vào mắt tôi. Chuyện đó từ lâu lắm rồi. Ông ấy bảo: ‘Vết sẹo trên đầu — do nhát kiếm và dây thần kinh thị giác’. Ghi nhớ điều đó đi. Thế nên tôi đang dần bị mù. Tôi còn một số việc phải hoàn thành trước khi mù, và tôi cho rằng mình buộc phải làm nó. Bây giờ tôi chẳng nhìn rõ mấy nữa, nhưng tôi nhìn rõ nhất là khi tôi say. Tôi không biết mình say cho đến khi có người nói cho biết, nhưng tôi phải tiếp tục công việc của mình. Nếu cậu muốn xem, nó kia kìa.” Anh chỉ tay về phía bức Melancolia gần như đã hoàn thiện và chờ đợi những lời khen ngợi.
Torpenhow không nói gì cả, và Dick bắt đầu rên rỉ yếu ớt — vì niềm vui khi được gặp lại Torpenhow, vì nỗi buồn trước những việc làm sai trái — nếu quả thực đó là sai trái — khiến Torpenhow trở nên xa cách và lạnh lùng, và vì sự kiêu ngạo trẻ con bị tổn thương khi Torpenhow chẳng thèm dành dù chỉ một lời khen cho bức tranh tuyệt diệu của anh.
Bessie nhìn qua lỗ khóa sau một khoảng lặng dài, và thấy hai người đang đi qua đi lại như thường lệ, tay Torpenhow đặt trên vai Dick.
Đến lúc đó, cô ta thốt lên một câu tục tĩu đến mức làm cho cả Binkie — kẻ đang kiên nhẫn chảy dãi ngoài chiếu nghỉ với hy vọng được gặp lại chủ nhân — cũng phải bàng hoàng.