And the years went on as the years must do;
But our great Diana was always new—
Fresh, and blooming, and blonde, and fair,
With azure eyes and with aureate hair;
And all the folk, as they came or went,
Offered her praise to her heart's content.
—Diana of Ephesus.
Cô chẳng dính dáng gì đến Tượng số Mười tám ở gian Braccio Nuovo thuộc Vatican, nằm giữa pho Ceres của Visconti và vị thần sông Nile. Cô thuần túy là một vị thần Ấn Độ — nói cho đúng là một vị thần Anh-Ấn — và chúng tôi gọi cô là Nữ thần Venus Annodomini, để phân biệt cô với những bậc Annodomini khác cùng chung cõi vĩnh hằng ấy. Trong giới thượng lưu vùng đồi núi từng lưu truyền giai thoại rằng đã có lúc cô còn trẻ; nhưng chẳng một ai còn sống lại dám đứng ra quả quyết rằng giai thoại đó là sự thật.
Người ta cưỡi ngựa lên Simla, rồi ở lại, rồi rời đi để lập công danh và hoàn thành sự nghiệp đời mình, rồi khi quay trở lại vẫn thấy nàng Venus Annodomini y nguyên như lúc họ vừa rời đi. Cô bất biến tựa những ngọn đồi. Chỉ có điều không được xanh tươi cho lắm. Bất cứ điều gì một cô gái tuổi mười tám có thể làm trong chuyện cưỡi ngựa, đi dạo, khiêu vũ, dự tiệc ngoài trời và nói chung là mọi hoạt động thể chất quá sức, nàng Venus Annodomini đều làm cả, mà chẳng hề phô bày chút mệt mỏi hay dấu hiệu tàn úa nào. Bên cạnh tuổi trẻ vĩnh cửu, người ta đồn rằng cô còn khám phá ra bí quyết của sức khỏe trường tồn; và tiếng tăm của cô vang xa khắp chốn. Từ một người phụ nữ bình thường, cô vươn lên thành một Biểu tượng, đến mức người ta cho rằng không một thanh niên nào được coi là trưởng thành hoàn thiện nếu chưa từng có lúc đến kính bái tại điện thờ của Venus Annodomini. Chẳng có ai sánh được với cô, dù xung quanh có rất nhiều kẻ bắt chước. Sáu năm trôi qua trong ánh mắt cô chẳng thấm vào đâu so với sáu tháng đối với những người phụ nữ bình thường; và mười năm để lại dấu ấn trên người cô ít hơn cả một trận sốt kéo dài một tuần ở một phụ nữ bình thường. Ai ai cũng tôn sùng cô, và đổi lại cô luôn niềm nở, lịch thiệp với gần như tất cả mọi người. Sự trẻ trung đã trở thành thói quen lâu đời đến mức cô không tài nào dứt bỏ được — trên thực tế, cô chưa từng nhận thức được sự cần thiết phải từ bỏ nó — và những người bạn tri kỷ được cô lựa chọn phần lớn vẫn là những người trẻ tuổi.
Nằm trong số những kẻ tôn sùng nàng Venus Annodomini có cậu thanh niên Gayerson.
Cậu ta được gọi là “Gayerson Rất Trẻ”, để phân biệt với cha cậu là “Gayerson Trẻ”, một quan chức hành chính người Bengal vốn chuộng phong cách — và cũng có trái tim — của tuổi trẻ. “Gayerson Rất Trẻ” không bằng lòng với việc sùng bái một cách bình lặng và theo đúng nghi thức như những chàng trai khác, hay đón nhận một buổi cưỡi ngựa, một điệu nhảy, hoặc một câu chuyện trò từ Venus Annodomini với một tinh thần khiêm nhường và biết ơn đúng mực. Cậu ta vốn là kẻ hay đòi hỏi, và vì thế, Venus Annodomini đã kìm hãm cậu lại. Cậu tự dằn vặt bản thân đến mức gần như phát ốm vì cô theo một cách vô vọng; và sự tận tụy cùng vẻ số sắng ấy khiến cậu trông có vẻ rụt rè, thô lỗ hoặc ngỗ ngược — tùy theo tâm trạng — khi đứng cạnh những người đàn ông lớn tuổi cũng đang cúi đầu trước Venus Annodomini giống cậu. Cô cảm thấy tiếc cho cậu. Cậu làm cô nhớ đến một thiếu niên, cách đây tròn hai mươi ba năm, từng bày tỏ lòng sùng mộ vô bờ bến với cô, và để đáp lại, cô đã dành cho anh ta thứ tình cảm sâu đậm vượt quá giới hạn của một tuần lễ. Nhưng chàng trai ấy đã sớm quay lưng và kết hôn với một người phụ nữ khác chưa đầy một năm sau khi tôn thờ cô; và nàng Venus Annodomini hầu như — chứ không hẳn là hoàn toàn — đã quên bẵng tên anh ta. “Gayerson Rất Trẻ” có đôi mắt xanh to y hệt và cái cách bĩu môi quen thuộc mỗi khi cậu phấn khích hay bận lòng. Thế nhưng, Venus Annodomini vẫn nghiêm khắc khiển trách cậu. Sự nhiệt tình thái quá là điều cô không tài nào chấp nhận được; thay vào đó, cô thích một sự ân cần chừng mực và điềm đạm hơn.
“Gayerson Rất Trẻ” vô cùng đau khổ, và chẳng thèm giấu giếm sự khốn khổ ấy của mình. Cậu là một binh sĩ — thuộc một trung đoàn bộ binh thì phải, nhưng tôi không dám chắc — và vì khuôn mặt cậu chẳng khác nào chiếc gương soi còn vầng trán giống như một cuốn sách mở nhờ bản tính ngây thơ, nên những người đồng đội đã biến cuộc sống của cậu thành một gánh nặng và làm cho bản tính vốn dĩ dịu dàng của cậu trở nên cay đắng. Không một ai ngoài “Gayerson Rất Trẻ” — và bản thân cậu chưa từng thổ lộ quan điểm của mình — biết được “Gayerson Rất Trẻ” nghĩ Venus Annodomini bao nhiêu tuổi. Có lẽ cậu cho rằng cô hai mươi lăm tuổi, hoặc có lẽ cô đã nói với cậu đó là số tuổi của mình. “Gayerson Rất Trẻ” sẵn sàng lội qua dòng sông Gugger đang mùa nước lũ chỉ để thực hiện dù chỉ là một lời nói bâng quơ của cô, và dành cho cô một niềm tin tuyệt đối. Ai ai cũng mến cậu, và ai nấy đều chạnh lòng khi thấy cậu trở thành một kẻ nô lệ bị xiềng xích của Venus Annodomini. Thêm vào đó, mọi người đều thừa nhận rằng đó không phải lỗi của cô; bởi vì Venus Annodomini khác với bà Hauksbee và bà Reiver ở điểm này — cô chưa bao giờ nhúc nhích một ngón tay để thu hút bất kỳ ai; thế nhưng, giống như Ninon de l'Enclos, tất cả đàn ông đều tự khắc bị thu hút bởi cô. Người ta có thể ngưỡng mộ và tôn trọng bà Hauksbee, khinh bỉ và lánh xa bà Reiver, nhưng lại bị bắt buộc phải tôn sùng nàng Venus Annodomini.
Thân phụ của “Gayerson Rất Trẻ” nắm giữ một chức vụ phân khu, sưu thuế hay một chức trách hành chính nào đó tại một vùng đặc biệt khó chịu ở Bengal — nơi đầy rẫy những trí thức bản xứ chuyên viết báo chứng minh rằng “Gayerson Trẻ” đích thị là một “Nero”, một “Scylla” và một “Charybdis”; và ngoài đám nhà báo ấy ra, nơi đó còn tràn lan bệnh lỵ và thổ tả suốt chín tháng trong năm. “Gayerson Trẻ” — khi ấy khoảng bốn mươi lăm tuổi — lại khá thích thú với đám trí thức bản xứ vì họ đem lại cho ông nhiều niềm vui, nhưng ông lại rất ghét bệnh lỵ, thế nên hễ có dịp rời đi là ông hầu như đều lên Darjiling. Mùa này, hứng chí thế nào ông lại quyết định lên Simla để thăm đứa con trai. Cậu con trai chẳng lấy gì làm vui vẻ cho lắm. Cậu báo với Venus Annodomini rằng tía cậu sắp lên tới nơi, và cô liền đỏ mặt đôi chút rồi bảo rằng cô rất lấy làm vinh hạnh được làm quen với ông. Kế đó, cô đăm đăm nhìn “Gayerson Rất Trẻ” với vẻ nghĩ ngợi; bởi vì cô vô cùng, vô cùng thương hại cậu, trong khi cậu lại là một tên ngốc to xác nhất trần đời.
“Con gái tôi sắp sửa ra mắt xã hội trong hai tuần nữa đấy, thưa anh Gayerson,” cô nói.
“Con GÌ cơ ạ?” cậu thốt lên.
“Con gái,” Venus Annodomini đáp. “Nó đã có một năm sống ngoài xã hội ở Chính quốc rồi, và tôi muốn nó biết thêm chút ít về Ấn Độ. Con bé năm nay mười chín tuổi và tôi tin là một cô gái rất mực khôn ngoan, dễ mến.”
“Gayerson Rất Trẻ”, người vừa tròn hai mươi hai tuổi, suýt ngã ngửa khỏi ghế vì kinh ngạc; bởi vì cậu vẫn một mực tin tưởng, bất chấp mọi nghịch lý, vào sự trẻ trung bất tận của nàng Venus Annodomini.
Cô đứng quay lưng về phía cửa sổ buông rèm, lặng lẽ quan sát tác động từ những lời mình vừa thốt ra rồi mỉm cười.
Thân phụ của “Gayerson Rất Trẻ” lên tới nơi sau đó mười hai ngày, và chưa kịp ở lại Simla tròn hai mươi tư tiếng thì đã bị hai người quen cũ kể cho nghe về cách hành xử của “Gayerson Rất Trẻ” thời gian qua.
“Gayerson Trẻ” cười lớn và hỏi thăm xem vị Venus Annodomini đó rốt cuộc là ai. Điều đó chứng tỏ ông đã sống ở Bengal lâu ngày đến mức chẳng còn ai biết bất cứ thứ gì ngoài tỷ giá hối đoái. Kế đến, ông thốt lên câu “đàn ông thì đứa nào chẳng thế”, rồi nói chuyện lại với con trai về vấn đề này.
“Gayerson Rất Trẻ” đáp rằng cậu cảm thấy vô cùng khốn khổ và bất hạnh; còn “Gayerson Trẻ” thì bày tỏ sự ân hận vì đã góp phần sinh ra một kẻ ngốc ở cõi đời này. Ông gợi ý tốt nhất là con trai nên rút ngắn kỳ nghỉ phép và quay về nhiệm sở. Cuộc nói chuyện dẫn đến một câu trả lời bất hiếu, khiến mối quan hệ giữa hai cha con trở nên căng thẳng, cho đến khi “Gayerson Trẻ” yêu cầu họ phải đến yết kiến Venus Annodomini. “Gayerson Rất Trẻ” lầm lũi đi cùng tía, lòng cảm thấy vô cùng bất an và nhỏ bé.
Venus Annodomini tiếp đón họ vô cùng nhã nhặn, và “Gayerson Trẻ” liền thốt lên: — “Chà trời! Là Kitty đấy ư!” “Gayerson Rất Trẻ” đã lắng nghe một lời giải thích, giả như thời gian của cậu không bị cuốn vào việc cố gắng trò chuyện với một cô gái cao ráo, xinh xắn, điềm đạm và ăn vận thanh lịch — người vừa được Venus Annodomini giới thiệu là con gái của mình. Về cung cách, phong thái lẫn sự điềm tĩnh, cô bé vượt trội hơn hẳn “Gayerson Rất Trẻ”; và khi nhận ra điều đó, cậu cảm thấy lòng mình quặn thắt.
Chẳng mấy chốc, cậu nghe thấy tiếng Venus Annodomini vang lên: — “Anh có biết rằng con trai anh là một trong những ngưỡng mộ tận tụy nhất của tôi không nào?”
“Tôi chẳng lấy làm lạ,” “Gayerson Trẻ” đáp. Đến đây ông cất cao giọng: — “Thằng bé đang nối gót tía nó mà lỵ. Chẳng phải anh từng tôn sùng mặt đất em bước qua, từ rất lâu rồi đấy thôi, hỡi Kitty — và em thì chẳng hề thay đổi chút nào kể từ dạo ấy. Mọi thứ ngẫm lại mới lạ lùng làm sao!”
“Gayerson Rất Trẻ” hoàn toàn câm lặng. Xuyên suốt khoảng thời gian còn lại của chuyến viếng thăm, cuộc trò chuyện giữa cậu và ái nữ của Venus Annodomini trở nên vụn vặt và đứt quãng..........
“Vậy hẹn gặp lại vào lúc năm giờ ngày mai nhé,” Venus Annodomini lên tiếng. “Và nhớ là phải đúng giờ đấy.”
“Đúng năm giờ không lệch,” “Gayerson Trẻ” đáp. “Chắc cậu cho lão già này mượn một con ngựa được chứ, anh bạn trẻ? Chiều mai tôi tính đi dạo một vòng.”
“Dạ vươn,” “Gayerson Rất Trẻ” đáp. “Sáng mai con phải xuống núi rồi. Mấy con ngựa của con xin cứ để tùy ngài sai sử ạ.”
Venus Annodomini nhìn cậu qua thứ ánh sáng nhập nhoạng trong căn phòng, và đôi mắt xám to của cô ngấn lệ. Cô đứng dậy và bắt tay cậu.
“Tạm biệt, Tom,” Venus Annodomini thì thầm.