Tác Phẩm Tuyển Chọn Của Rudyard Kipling

Lượt đọc: 978 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Chương 4

❊ ❊ ❊

Con sói non chiều nay nằm ẩn trong ruộng bắp,

Khi làn khói bếp buông mờ xám ngắt;

Nó biết chỗ con hoẵng làm ổ cho nai con,

Và dồn hết sức mình để săn mồi chuẩn bị.

Nhưng ánh trăng đã quét sạch những dải khói mờ.

Và nó rời khỏi bữa ăn bên hàng rào xóm nhỏ,

Cất tiếng hú dài hướng về vầng trăng đang nhô lên.

— Ở Seonee.

Torpenhow cất lời chừng ba tháng sau đó: “Này, thế vị ngọt của sự thành công ra sao hả cậu?” Anh vừa mới trở về căn hộ sau chuyến nghỉ dưỡng ở vùng quê.

Dick đáp gọn, ngồi liếm mép trước bức vẽ trong xưởng họa: “Tuyệt.”

“Tôi muốn nhiều hơn nữa, cực kỳ nhiều nữa. Những năm tháng kham khổ đã qua rồi, và tôi rất chuộng thời kỳ sung túc này.”

“Hãy thận trọng, anh bạn già. Con đường đó dẫn đến những tác phẩm tồi.”

Torpenhow đang nằm ngả ngớn trên chiếc ghế dài với một chú chó sục cáo nhỏ đang ngủ say trên ngực, trong khi Dick chuẩn bị khung vải. Một bục đặt tượng, một phông nền và một ma-nơ-canh tạo hình là những vật dụng cố định duy nhất trong căn phòng. Chúng nhô lên giữa một đống đồ đạc lộn xộn, bắt đầu từ những bình đựng nước bọc nỉ, thắt lưng, phù hiệu trung đoàn, và kết thúc bằng một kiện nhỏ quân phục cũ cùng một giá bày đủ loại vũ khí. Dấu chân bùn trên bục cho thấy một người mẫu quân nhân vừa mới rời đi. Ánh nắng chiều vàng vợt đang nhạt dần, và những bóng râm phủ đầy các góc phòng tranh.

Dick thong thả đáp: “Ừ, tôi thích quyền lực; tôi thích niềm vui; tôi thích sự huyên náo; và trên hết, tôi thích tiền. Tôi suýt chút nữa là thích cả những kẻ gây ra sự huyên náo đó và trả tiền cho tôi. Suýt chút thôi. Nhưng bọn chúng đúng là một lũ kỳ quái — một lũ kỳ quái đến kinh ngạc!”

“Dù sao thì họ cũng khá tử tế với cậu đấy chứ. Triển lãm tranh phác thảo xoàng xĩnh của cậu chắc hẳn đã kiếm được khối tiền. Cậu có thấy mấy tờ báo gọi đó là ‘Triển lãm Tác phẩm Hoang dã’ không?”

“Kệ chúng nó chứ. Tôi đã bán sạch từng mảnh vải canvas mà tôi muốn; và xin thề với cậu, tôi tin đó là vì họ đinh ninh tôi là một họa sĩ vỉa hè tự học. Lẽ ra tôi đã kiếm được giá cao hơn nếu tôi thêu tranh lên len hoặc khắc trên xương lạc đà thay vì chỉ dùng mỗi màu đen trắng và màu vẽ thông thường. Thật tình, họ đúng là một lũ kỳ quái, những con người này. Từ ‘hạn hẹp’ vẫn chưa đủ để diễn tả họ. Hôm nọ tôi gặp một tay bảo với tôi rằng bóng trên cát trắng thì không thể có màu xanh lam — xanh biển đậm — như thực tế chúng vốn có. Sau này tôi mới biết gã đó từng đi xa nhất là đến bãi biển Brighton; thế mà gã lại rành mạch mọi thứ về Nghệ thuật, khỉ thật. Gã giảng cho tôi một bài về chuyện đó, và khuyên tôi nên đi học lớp kỹ thuật. Không biết cụ Kami mà nghe thấy thì sẽ nói gì nhỉ.”

Torpenhow hỏi với giọng đầy vẻ khiêu khích: “Cậu từng theo học Kami vào thời gian nào thế, hỡi con người có khởi đầu kỳ lạ?”

“Tôi đã học với cụ hai năm ở Paris. Cụ dạy bằng sức hút cá nhân. Tất cả những gì cụ từng nói chỉ là: ‘Continuez, mes enfants’ (Hãy tiếp tục đi, các con), và cậu phải tự xoay sở tốt nhất có thể với câu nói đó. Cụ có đôi tay thần thánh, và cụ am hiểu về màu sắc. Kami thường mơ thấy màu sắc; tôi dám cá là cụ chưa bao giờ nhìn thấy nguyên bản thực sự của chúng, nhưng cụ đã tự suy ngẫm ra; và chúng rất tuyệt.”

Torpenhow cất giọng kéo dài đầy trêu ngươi: “Cậu còn nhớ những phong cảnh ở Soudan chứ?”

Dick cựa quậy trên ghế. “Đừng nhắc nữa! Nó làm tôi lại thèm quay lại đó. Màu sắc ở nơi ấy mới tuyệt làm sao! Nào là màu ngọc mắt cáp, màu nâu sẫm, màu hổ phách, màu vang đỏ, màu gạch nung, và màu lưu huỳnh — sắc vàng lưu huỳnh của mào chim mào tú — nổi bật trên nền đất nâu, với một khối đá đen sì như than chình ình ở giữa, cùng một diềm trang trí hình những con lạc đà nối đuôi nhau uốn lượn trước bầu trời xanh ngọc nhạt thanh khiết.” Cậu bắt đầu đi qua đi lại. “Thế mà, cậu biết đấy, nếu cậu cố mang đến cho những con người này cảnh tượng đúng như Thượng Đế đã ban tặng, được tiết chế lại cho vừa tầm hiểu biết của họ và phù hợp với năng lực Người đã ban cho cậu——”

“Đúng là một kẻ khiêm tốn! Nói tiếp đi.”

“Nửa tá những gã thanh niên vô tính chẳng hiểu gì về nghệ thuật, thậm chí còn chưa từng đặt chân đến Algiers, sẽ nói với cậu, trước hết, rằng ý tưởng của cậu là đi ăn cắp, và thứ hai, rằng đó không phải là Nghệ thuật.”

“Đây là hậu quả của việc tôi rời bỏ thành phố trong một tháng đấy. Dickie à, cậu đã lượn lờ quanh mấy tiệm đồ chơi và nghe thiên hạ bàn tán rồi.”

Dick hối hận đáp: “Tôi không tài nào tránh được. Cậu không có ở đây, và những buổi tối dài thật cô đơn. Con người ta không thể làm việc mãi được.”

“Lẽ ra một người có thể đến quán rượu và say sưa đàng hoàng.”

“Ước gì tôi đã làm thế; đằng này tôi lại đi lại với mấy gã nghệ sĩ nửa mùa. Họ tự nhận là họa sĩ, và tôi biết vài người trong số họ vẽ được — nhưng họ lại chẳng chịu vẽ. Họ mời tôi uống trà — uống trà vào lúc năm giờ chiều! — rồi bàn về Nghệ thuật và tình trạng tâm hồn của họ. Cứ như thể tâm hồn họ quan trọng lắm vậy. Sáu tháng qua, tôi nghe bàn về Nghệ thuật nhiều hơn và tận mắt thấy nó ít hơn cả quãng đời còn lại của mình. Cậu có nhớ Cassavetti, kẻ từng làm việc cho một tập đoàn báo chí lục địa nào đó đi cùng binh đoàn sa mạc không? Gã trông chẳng khác nào một cây thông Noel gắn đủ thứ đồ kỳ cục khi ra trận trong bộ quân phục chỉnh tề, nào bình đựng nước, dây đeo, súng lục, cặp đựng tài liệu, hộp đựng đồ khâu vá, kính đeo mắt, và chúa mới biết còn gì nữa. Gã cứ hí hoáy với đống đồ đó và khoe cách chúng hoạt động; nhưng hình như gã chẳng làm được tích sự gì ngoài việc xào nấu lại các bản tin từ tờ Nilghai. Hiểu ý tôi không?”

“Cõi lòng thân mến dành cho Nilghai! Gã đang ở trong thành phố, béo tốt hơn bao giờ hết. Chắc gã phải tạt qua đây tối nay. Tôi hoàn toàn hiểu sự so sánh của cậu. Lẽ ra cậu nên tránh xa mớ đồ trang hoàng màu mè đó. Đáng đời cậu; và tôi mong điều đó sẽ làm tâm trí cậu nổi sóng.”

“Sẽ không đâu. Nó đã dạy cho tôi biết Nghệ thuật — nghệ thuật thiêng liêng — có ý nghĩa gì.”

“Cậu đã học được điều gì trong lúc tôi vắng nhà vậy. Nghệ thuật là gì?”

“Hãy dâng cho họ những gì họ đã biết, và khi cậu làm điều đó một lần rồi thì hãy lặp lại lần nữa.”

Dick kéo một bức tranh canvas đang quay mặt vào tường ra. “Đây là một mẫu vật về Nghệ thuật đích thực. Nó sẽ được in lại thành bản sao cho một tờ báo tuần. Tôi đặt tên cho nó là ‘Phát súng cuối cùng của anh ấy.’ Nó được phát triển từ bức tranh màu nước nhỏ mà tôi vẽ ở bên ngoài El Maghrib. Chà, tôi đã dụ dỗ người mẫu của mình, một tay lính súng trường đẹp trai, lên đây bằng rượu; tôi vẽ cậu ta, rồi vẽ lại, rồi lại vẽ lại, và biến cậu ta thành một gã côn đồ mặt đỏ phừng phừng, đầu tóc bù xù, đầu đội chiếc mũ sắt lệch ra tận sau ót, trong mắt ánh lên nỗi sợ hãi cái chết cận kề, và máu rỉ ra từ vết cắt trên mắt cá chân. Cậu ta trông chẳng đẹp đẽ gì, nhưng đích thị là một người lính thực thụ và rất đỗi nam tính.”

“Lại một lần nữa, đứa trẻ khiêm tốn!”

Dick cười lớn. “Thì tôi chỉ nói với một mình cậu thôi mà. Tôi đã vẽ cậu ta đẹp nhất có thể, có châm chước chút ít cho độ bóng bẩy của chất liệu sơn dầu. Thế rồi, ngã giám đốc nghệ thuật của tờ báo quái quỷ đó bảo rằng độc giả của họ sẽ không thích. Trông nó thật thô bạo, cục cằn và bạo lực — cứ như thể con người ta sẽ tự nhiên hiền dịu khi đang chiến đấu vì mạng sống của chính mình vậy. Họ muốn thứ gì đó êm dịu hơn, pha chút màu mè hơn. Lẽ ra tôi đã có thể tuôn ra một tràng, nhưng thà nói chuyện với một con cừu còn hơn nói chuyện với giám đốc nghệ thuật. Tôi đành mang ‘Phát súng cuối cùng’ về nhà. Và hãy chiêm ngưỡng thành quả đi! Tôi khoác cho cậu ta một chiếc áo đỏ đẹp tuyệt trần không một vết bẩn. Đó chính là Nghệ thuật. Tôi đánh bóng đôi giày của cậu ta — hãy nhìn điểm sáng chói trên mũi giày kìa. Đó chính là Nghệ thuật. Tôi cọ rửa khẩu súng trường của cậu ta — súng trường khi đi chiến dịch thì lúc nào chẳng sạch sẽ — bởi vì đó chính là Nghệ thuật. Tôi bôi bột trắng đánh giày lên mũ sắt — bột trắng luôn được dùng trong chiến dịch và là thứ không thể thiếu đối với Nghệ thuật. Tôi cạo râu, rửa tay cho cậu ta, và ban cho cậu ta vẻ ngoài của một kẻ no đủ bình yên. Kết quả là, trông giống hệt như một bản mẫu của thợ may quân phục. Giá tiền, tạ ơn Chúa, cao gấp đôi so với bức phác thảo đầu vốn dĩ còn tạm coi là tử tế.”

“Và cậu cho rằng cậu sẽ tung cái thứ đó ra như thể là tác phẩm của chính mình sao?”

“Sao lại không chứ? Tôi đã làm ra nó mà. Chính đôi tay này đã làm nên nó, vì lợi ích của nền Nghệ thuật thiêng liêng thuần chất quê nhà và tờ Dickenson's Weekly.”

Torpenhow lặng lẽ nhả khói một lúc. Rồi lời phán quyết cất lên giữa những làn khói cuồn cuộn: “Dick à, nếu cậu chỉ là một khối toàn những lời khoác lác rỗng tuếch, thì tôi đã chẳng bận tâm — tôi cứ mặc kệ cậu tự lao đầu xuống vực thẳm với cây cọ vẽ của mình; nhưng khi tôi nghĩ đến ý nghĩa của cậu đối với tôi, và khi tôi nhận ra rằng bên cạnh thói kiêu căng, cậu còn mang theo sự hằn học vặt vãnh chẳng khác gì một đứa trẻ mười hai tuổi, thì tôi bắt buộc phải can thiệp vì lợi ích của cậu. Thế này nhé!”

Tấm vải canvas rách toạc khi chiếc giày đấm bùng của Torpenhow đá thủng qua, và chú chó sục nhảy phốc xuống, tưởng rằng có chuột ở quanh đây.

“Nếu cậu có từ ngữ tục tĩu nào để thốt ra, thì cứ việc dùng đi. Cậu không có à? Vậy tôi nói tiếp. Cậu là một tên ngốc, bởi vì chẳng có kẻ nào sinh ra từ người mẹ lại đủ sức giỡn mặt với công chúng của mình, dù cho họ có đúng là — mà thực tế không phải vậy — tất cả những gì cậu vừa gán cho họ.”

“Nhưng họ có biết gì hơn đâu. Cậu mong đợi gì từ những sinh linh sinh ra và lớn lên trong thứ ánh sáng này chứ?” Dick chỉ tay về phía lớp sương mù vàng đục. “Nếu họ muốn xi đánh đồ gỗ, thì cứ cho họ xi đánh đồ gỗ, miễn là họ chịu trả tiền. Họ chỉ là những con người bằng xương bằng thịt. Cậu cứ nói cứ như thể họ là các vị thần linh không bằng.”

“Nghe thì có vẻ hay ho đấy, nhưng chẳng dính dáng gì đến vấn đề cả. Họ chính là những người mà cậu phải làm việc cho họ, dù cậu có thích hay không. Họ là ông chủ của cậu đấy. Đừng có mà ảo tưởng, Dickie, cậu chưa đủ sức để đùa giỡn với họ đâu — hay đùa giỡn với chính bản thân mình, điều đó còn quan trọng hơn.”

“Hơn nữa — Này Binkie, quay lại đây: cái đống sơn đỏ lòe loẹt kia chẳng đi đến đâu cả — trừ khi cậu thực sự cẩn thận, nếu không cậu sẽ rơi vào cái địa ngục của những tấm séc ngân hàng, và điều đó còn tồi tệ hơn cái chết. Cậu sẽ say mèm — cậu đã ngà ngà say rồi đấy — bằng những đồng tiền dễ kiếm. Vì những đồng tiền đó và vì thói kiêu ngạo chết tiệt của chính mình, cậu sẵn sàng cố tình cho ra lò những tác phẩm tồi tệ. Cậu sẽ làm đủ thứ tác phẩm tồi tệ mà chẳng thèm nhận ra đâu. Và Dickie này, vì tôi thương cậu và vì tôi biết cậu thương tôi, tôi sẽ không đời nào để cậu tự chặt mũi mình chỉ vì cục tức của bản thân, dẫu cho có đổi lấy tất cả vàng ở nước Anh đi nữa. Chuyện đó quyết định thế thề đi.”

Dick đáp: “Chịu đấy. Tôi cứ cố tỏ ra giận dữ mà không tài nào làm nổi, vì cậu nói năng hợp lý đến phát bực. Tôi đoán là sắp có một trận lôi đình ở tờ Dickenson's Weekly cho xem.”

“Sao cái quái gì mà cậu lại muốn đâm đầu làm việc cho một tờ báo tuần chứ? Đó là cách rút máu từ từ năng lực của bản thân đấy.”

Dick đút hai tay vào túi, thản nhiên nói: “Nó mang lại những đồng đô-la cực kỳ đáng thèm muốn.”

Torpenhow nhìn cậu với vẻ khinh bỉ tột cùng. Anh bảo: “Hóa ra tôi cứ tưởng đó là một người đànàn ông! Trông chẳng khác nào một đứa trẻ.”

Dick quay ngoắt người lại, cãi: “Không, chẳng phải trẻ con đâu. Cậu chẳng thể hình dung được sự đảm bảo về tiền mặt có ý nghĩa thế nào đối với một kẻ từng luôn khao khát nó đến cháy lòng đâu. Chẳng có gì bù đắp nổi cho một số niềm vui trong đời tôi; chẳng hạn như trên chiếc tàu chở heo Trung Quốc ấy, khi chúng tôi ăn bánh mì phết mứt trong mọi bữa ăn, bởi vì Ho-Wang không cho phép ăn thứ gì khá hơn, và mọi thứ đều có vị thịt heo — thịt heo Trung Quốc. Tôi đã làm việc vì điều này, tôi đã đổ mồ hôi và chịu đói khát vì điều này, từng dòng từng dòng qua từng tháng. Và giờ khi đã có được nó, tôi sẽ tận dụng triệt để chừng nào nó còn kéo dài. Cứ để họ trả tiền — họ có biết gì đâu.”

“Bệ hạ muốn gì nào? Cậu chẳng thể hút thuốc nhiều hơn mức hiện tại; cậu chẳng chịu uống rượu; cậu là kẻ ăn uống thô tục; và nhìn bề ngoài thì có vẻ như cậu mặc quần áo trong bóng tối. Hôm nọ khi tôi gợi ý mua một con ngựa thì cậu từ chối, vì cậu bảo nó có thể bị què, thế mà hễ cứ qua đường là cậu lại bắt xe hẻm. Ngay cả cậu cũng chẳng đến nỗi ngu ngốc cho rằng nhà hát và tất cả những thứ náo nhiệt cậu có thể mua ở quanh đây đồng nghĩa với Cuộc sống. Cậu cần tiền để làm cái quái gì cơ chứ?”

Dick cười: “Nó nằm ở đó đấy, ơn cái trái tim vàng ngọc của nó. Nó ở đó suốt thôi. Chúa Trời đã ban cho tôi hạt dẻ để ăn trong khi tôi vẫn còn đủ răng để cắn chúng. Tôi chưa tìm thấy hạt dẻ nào mình thực sự muốn cắn, nhưng tôi vẫn đang mài bén hàm răng của mình đây. Biết đâu có ngày cậu và tôi sẽ cùng nhau đi dạo vòng quanh thế giới rộng lớn này.”

“Không việc làm, không ai làm phiền, không ai cạnh tranh ư? Cậu sẽ chẳng màng ngó ngàng đến ai chỉ trong vòng một tuần cho mà xem. Hơn nữa, tôi sẽ chẳng đi đâu. Tôi không thèm kiếm lợi từ cái giá phải trả cho tâm hồn của một con người — vì đó chính là ý nghĩa của nó. Dick à, tranh cãi vô ích thôi. Cậu đúng là một tên ngốc.”

“Tôi không thấy thế. Hồi tôi ở trên chiếc tàu chở heo Trung Quốc đó, thuyền trưởng của chúng tôi được ca tụng vì đã cứu được khoảng hai mươi lăm nghìn con heo con đang say sóng tơi bời, khi chiếc tàu sắt già nua của chúng tôi va phải một chiếc bè gỗ. Giờ thì, nếu lấy đám heo đó làm phép so sánh——”

“Ôi, dẹp cái trò so sánh quỷ quái của cậu đi! Hễ khi nào tôi cố gắng thanh lọc tâm hồn cậu, là y như rằng cậu lôi ra mấy mẩu chuyện vặt từ cái quá khứ mờ ám của cậu. Heo thì không phải là công chúng Anh quốc; và lòng tự trọng ở đâu trên thế giới này cũng là lòng tự trọng. Ra ngoài đi dạo đi và cố mà vớt vát lấy chút lòng tự trọng đi. À này, nếu tối nay Nilghai ghé qua thì tôi có thể cho hắn xem xưởng vẽ của cậu không?”

“Chắc chắn rồi.” Và Dick bước ra ngoài, để tự ngẫm nghĩ lại mình giữa màn sương mù London đang dày đặc thêm.

Nửa tiếng sau khi cậu rời đi, Nilghai nặng nhọc bước lên cầu thang. Anh là người lớn tuổi nhất, cũng đồng thời là người trẻ nhất trong số các phóng viên chiến trường, và kinh nghiệm của anh bắt đầu từ thời kỳ ra đời của súng trường nòng xoắn. Trừ người đồng minh duy nhất của anh là Keneu — Đại bàng Chiến tranh Vĩ đại, không có ai trong nghề có uy thế cao hơn anh, và anh luôn mở đầu câu chuyện bằng tin tức rằng vùng Balkan sẽ lại nổi sóng vào mùa xuân. Torpenhow bật cười khi anh bước vào.

“Đừng bận tâm đến chuyện rắc rối ở Balkan nữa. Mấy cái tiểu quốc đó lúc nào chẳng la lối om sòm. Cậu nghe tin về vận may của Dick chưa?”

“Rồi; cậu ta vừa được dắt tay bước vào cõi nổi danh đấy phỏng? Tôi hy vọng cậu vẫn kìm hãm cậu ta ở mức độ khiêm tốn cần thiết. Thỉnh thoảng cũng phải dập bớt cái thói cao ngạo của cậu ta đi chứ.”

“Đúng thế. Cậu ta đang bắt đầu giỡn mặt với cái thứ mà cậu ta tưởng là danh tiếng của mình rồi đấy.”

“Mới thế cơ à! Cha mẹ ơi, cậu ta gan thật đấy! Tôi không rõ danh tiếng của cậu ta thế nào, nhưng cậu ta sẽ ngã ngựa đau nếu cứ giở trò kiểu đó.”

“Tôi cũng đã bảo cậu ta thế. Nhưng chắc cậu ta không tin đâu.”

“Mới bước chân vào nghề thì làm sao bọn chúng chịu tin. Cái đống đổ nát dưới sàn kia là gì thế?”

Torpenhow đẩy hai mép vải canvas rách vào nhau và chìa bức tranh được trau chuốt kỹ lưỡng ra trước mặt Nilghai. Anh này ngắm nghía nó một lát rồi huýt sáo.

“Đúng là một bức tranh in màu rẻ tiền,” anh phán — “một thứ đồ giả mạo màu mè bợm bĩnh đúng chất bơ thực vật! Cái quái gì xui khiến cậu ta vẽ cái trò này cơ chứ? Thế mà sao cậu ta lại nắm bắt quá chuẩn cái thứ giai điệu dễ làm say lòng một thứ công chúng suy nghĩ bằng gót giày và đọc sách bằng khuỷu tay nhỉ! Sự xấc láo lạnh lùng của tác phẩm suýt chút nữa đã cứu rỗi nó; nhưng cậu ta không được phép tiếp tục thế này. Không phải cậu ta đã được ca tụng và chiều chuộng quá mức rồi sao? Cậu thừa biết những kẻ ở đây chẳng có chút khái niệm nào về tỷ lệ cân đối. Họ sẽ gọi cậu ta là một Detaille thứ hai và một Meissonier hạng ba chừng nào mốt này còn thịnh hành. Đó là thứ thức ăn phù phiếm đối với một con ngựa non.”

“Tôi không nghĩ nó ảnh hưởng nhiều đến Dick đâu. Cậu có gọi một con sói con là sư tử thì cũng chẳng mong nó nhận lời khen đó thay cho một khúc xương ống đâu. Tâm hồn Dick nằm trong ngân hàng mất rồi. Cậu ta đang làm việc vì tiền mặt.”

“Giờ thì cậu ta đã từ bỏ công việc chiến trường, chắc là cậu ta không nhận ra rằng các nghĩa vụ của nghề nghiệp vẫn y nguyên như thế, chỉ có điều là mấy ông chủ đã đổi khác thôi.”

“Làm sao cậu ta nhận ra được chứ? Cậu ta cứ tưởng mình là ông chủ của chính mình cơ mà.”

“Thế ư? Tôi có thể vạch trần ảo tưởng đó vì lợi ích của cậu ta, nếu những con chữ còn chút uy lực nào. Cậu ta đang cần một trận roi quất đấy.”

“Vậy thì hãy quất cho có nghề vào. Tôi tự tay lột da cậu ta cũng được, ngặt nỗi tôi quý cậu ta quá.”

“Tôi thì chẳng có chút kiêng dè nào cả. Cậu ta từng có gan định nẫng tay trên của tôi một côả ở Cairo đấy. Lúc trước tôi quên bẵng đi, nhưng giờ thì tôi nhớ rồi.”

“Cậu ta nẫng được cậu thật à?”

“Rồi cậu sẽ thấy khi tôi xử lý cậu ta. Mà suy cho cùng thì được tích sự gì chứ? Cứ mặc kệ cậu ta đi rồi thể nào cậu ta cũng sẽ lết về nhà, nếu trong người cậu ta còn chút cốt cách nào, với cái đuôi cụp hoặc vẫy rối rít đằng sau. Một tuần trải nghiệm cuộc sống còn đáng giá hơn cả một tờ báo tuần dăm ba cái chuyện tếu táo. Dù sao đi nữa thì tôi vẫn sẽ chỉ trích cậu ta. Tôi sẽ nã những lời phê phán nặng ký lên đầu cậu ta trên tờ Cataclysm.”

“Chúc cậu may mắn nhé; nhưng tôi e rằng chẳng có thứ gì ngắn hơn một chiếc xà beng có thể làm cho Dick phải nhăn mặt đâu. Tâm hồn cậu ta có lẽ đã được tôi luyện từ trước khi chúng ta gặp cậu ta rồi. Cậu ta cực kỳ đa nghi và hoàn toàn bất chấp luật lệ.”

Nilghai nói: “Do tính nết thôi. Loài ngựa cũng thế. Có con quật cho nó mới chịu làm việc, có con quật thì nó giở chứng lồng lộn, và có con quật xong thì nó thản nghiên đút tay vào túi đi dạo luôn.”

Torpenhow đáp: “Đúng y chang những gì Dick vừa làm đấy. Cứ đợi cậu ta quay về đi. Trong lúc này, cậu có thể bắt đầu bài xích mẻ ngay tại đây đi. Tôi sẽ cho cậu xem vài tác phẩm tệ hại nhất mới ra lò của cậu ta trong xưởng vẽ.”

Về phần Dick, theo bản năng, cậu đã tìm đến dòng nước chảy để vỗ về tâm trạng đang rối bời của mình. Cậu đang dựa người vào bức tường dọc bờ kè sông Thames, ngắm nhìn dòng nước cuồn cuộn chảy qua các nhịp cầu Westminster. Ban đầu cậu nghĩ đến lời khuyên của Torpenhow, nhưng theo thói quen, cậu lại chìm đắm trong việc quan sát những khuôn mặt đang hối hả lướt qua. Trên mặt vài kẻ phảng phất nét tử khí, và Dick không khỏi ngạc nhiên vì họ vẫn có thể cười cợt được. Những kẻ khác, phần lớn có dáng vẻ vụng về và thô kệch, lại bừng sáng vẻ yêu đương; những kẻ khác nữa thì hằn lên những nếp nhăn mệt nhọc vì lao động; nhưng Dick biết rằng, từ tất cả bọn họ đều có thể khai thác được điều gì đó. Ít ra thì những kẻ nghèo khổ cũng phải chịu đựng để cậu học hỏi, và những kẻ giàu có sẽ phải trả tiền cho thành quả học tập đó. Nhờ vậy, uy tín của cậu trên đời và số dư tài khoản của cậu trong ngân hàng sẽ tăng lên. Thế thì quá tốt cho cậu rồi. Cậu từng chịu đựng đau khổ. Giờ thì cậu sẽ thu thuế từ những nỗi bất hạnh của kẻ khác.

Lớp sương mù bị rẽ ra trong chốc lát và mặt trời ló dạng, trông như một tấm bánh xốp màu đỏ máu hắt trên mặt nước. Dick đắm mắt nhìn đốm sáng ấy cho đến khi nghe tiếng triều cường giữa các trụ cầu nhỏ dần như tiếng sóng vỗ bờ khi triều rút. Một cô gái bị người yêu bám riết liền sỗ sàng quát lên: “Này, xéo ngay đi, đồ con thú!” và một luồng gió thổi qua đúng hướng lớp sương mù vừa tan đã thốc thẳng vào mặt Dick làn khói đen sì từ một chiếc tàu thủy neo đậu bên dưới bờ kè. Cậu bị chói mắt trong giây lát, rồi quay phắt người lại và giáp mặt với... Maisie.

Chẳng thể nào nhầm lẫn được. Thời gian đã biến cô bé ngày nào thành một thiếu nữ, nhưng chúng không hề làm thay đổi đôi mắt xám đậm, đôi môi đỏ mỏng manh, hay chiếc cằm và khuôn miệng được tạo hình kiên quyết; và để mọi thứ y nguyên như xưa, cô khoác trên mình chiếc váy xám ôm sát người.

Vì tâm hồn con người vốn hữu hạn và chẳng hề do bản thân hoàn toàn làm chủ, Dick bước tới và thốt lên “Chào cậu!” theo điệu bộ của những đứa học trò, và Maisie đáp lại: “Ồ, Dick, là anh đấy à?” Rồi, trái với ý muốn của mình, và trước khi bộ não vừa thoát khỏi những toan tính về số dư tài khoản kịp ra lệnh cho các dây thần kinh, từng mạch máu trong cơ thể Dick đập thình thịch dữ dội và vòm họng cậu khô khốc. Lớp sương mù lại sà xuống, bao phủ lấy gương mặt trắng ngần như ngọc trai của Maisie. Không một lời nào được thốt lên, nhưng Dick bước đều nhịp cạnh cô, và cả hai cùng rảo bước dọc theo bờ kè, giữ nhịp đều đặn hệt như trong những chuyến dã ngoại thời niên thiếu ra bãi bùn ven sông. Rồi Dick cất giọng hơi khàn khàn: “Amomma sao rồi?”

“Nó chết rồi, Dick ạ. Không phải vì đạn dược đâu; mà vì ăn quá nhiều. Con chó đó lúc nào cũng tham ăn. Chẳng buồn cười sao?”

“Ừ. Không. Ý cậu là con Amomma ấy á?”

“Đúng... thế. Không. Chuyện này cơ. Anh từ đâu tới vậy?”

“Đằng kia kìa.” Cậu chỉ tay về phía đông qua làn sương mù. “Còn cậu?”

“Ồ, tớ ở phía bắc — vùng phía bắc tối tăm, tít bên kia Công viên. Tớ bận lắm.”

“Cậu làm gì thế?”

“Tớ vẽ nhiều lắm. Tớ chỉ có việc đó thôi.”

“Ơ hay, thế nào mà lại thế? Cậu vốn có ba trăm bảng một năm cơ mà.”

“Tớ vẫn còn khoản đó chứ. Tớ đang vẽ; chỉ thế thôi.”

“Thế ra cậu ở một mình à?”

“Có một cô gái đang sống cùng tớ. Đừng đi nhanh thế, Dick; anh đang đi sai nhịp kìa.”

“Thế ra cậu cũng nhận ra à?”

“Tớ đương nhiên phải nhận ra chứ. Anh lúc nào chẳng đi sai nhịp.”

“Ừ nhỉ. Tớ xin lỗi. Cậu vẫn theo đuổi việc vẽ tranh chứ?”

“Đương nhiên rồi. Tớ đã bảo là tớ sẽ làm mà. Tớ từng học ở Slade, rồi qua Merton ở St. John's Wood, xưởng vẽ lớn ấy, rồi tớ chu du khắp nơi — ý tớ là tớ đến National, và giờ thì tớ đang học dưới sự hướng dẫn của cụ Kami.”

“Nhưng chẳng phải Kami đang ở Paris hay sao?”

“Không; cụ có xưởng vẽ giảng dạy ở Vitry-sur-Marne. Tớ học với cụ vào mùa hè, còn mùa đông thì sống ở Luân Đôn. Tớ là một chủ hộ hẳn hoi đấy nhé.”

“Cậu có bán được nhiều tranh không?”

“Thỉnh thoảng thôi, chứ không thường xuyên. Kìa xe buýt của tớ tới rồi. Tớ phải lên xe nếu không sẽ lỡ mất nửa tiếng. Tạm biệt nhé, Dick.”

“Tạm biệt, Maisie. Cậu không nói cho tớ biết cậu ở đâu à? Tớ phải gặp lại cậu; và biết đâu tớ có thể giúp được gì. Tớ — tớ cũng biết vẽ một chút.”

“Biết đâu ngày mai tớ sẽ ra Công viên, nếu không có đủ ánh sáng để vẽ. Tớ đi bộ từ Marble Arch xuống rồi lại quay lại; đó là chuyến dã ngoại nhỏ của tớ. Nhưng chắc chắn chúng ta sẽ gặp lại nhau mà.” Cô bước lên xe buýt và bị lớp sương mù nuốt chửng.

Dick thốt lên: “Mẹ kiếp — mình — đúng là — khỉ thật!” rồi quay trở lại căn hộ.

Torpenhow và Nilghai thấy cậu đang ngồi trên bậc cửa xưởng vẽ, lặp đi lặp lại câu nói đó với vẻ nghiêm túc đến đáng sợ.

Nilghai vừa nhổm người dậy từ đằng sau vai Torpenhow, vừa vẫy vẫy một tập bản thảo còn ráo mực, nói lớn: “Cậu sẽ còn bị chửi mắng chán khi tôi trị xong cậu đấy, Dick ạ. Thiên hạ đang đồn inh ỏi rằng cậu đang mắc bệnh trịch thượng đấy nhé.”

“Chào Nilghai. Lại về rồi đấy à? Tình hình ở Balkan và mấy cái tiểu quốc Balkan ra sao rồi? Một bên mặt của cậu lại lệch khỏi khung vẽ rồi kìa, đúng như mọi khi.”

“Đừng có đánh trống lảng. Tôi được giao nhiệm vụ giáng đòn lên đầu cậu bằng con chữ đấy. Torpenhow từ chối vì cái thói giả tạo yếu mềm. Tôi đã xem xét qua mấy bức tranh câu khách trong xưởng của cậu rồi. Thật chẳng ra thể thống gì cả.”

“Ồ ho! Ra thế đấy à? Nếu cậu tưởng mình có thể vùi dập tôi thì lầm to rồi. Cậu chỉ biết miêu tả thôi, và trên giấy thì cậu cần không gian rộng bằng cả một chiếc tàu chở hàng hãng P. and O. để mà xoay trở. Nhưng nói tiếp đi, và nhanh lên nhé. Tôi đi ngủ đây.”

“Hừm! hừm! hừm! Phần đầu chỉ bàn về tranh của cậu thôi. Đây là đoạn kết luận này: ‘Đối với những tác phẩm được thực hiện mà không có sự xác tín, đối với năng lực bị lãng phí vào những thứ tầm thường, đối với công sức bỏ ra một cách hời hợt nhằm mục đích duy nhất là cố tình câu lấy những tràng pháo tay dễ dãi của một đám đông chạy theo thị hiếu——’”

“Đó là bài ‘Phát súng cuối cùng,’ phiên bản hai đấy. Đọc tiếp đi.”

“——‘đám đông ấy, sẽ chỉ còn lại một cái kết duy nhất — sự lãng quên được báo trước bằng thái độ dung túng và được ghi tạc bằng sự khinh miệt. Khỏi cái vận hạn đó, ông Heldar vẫn chưa chứng minh được là mình đã thoát hiểm.’”

Dick nhạo báng: “Gâu — gâu — gâu — gâu — gâu! Đúng là một cái kết vụng về và mang văn phong báo chí rẻ tiền, nhưng hoàn toàn chính xác. Thế mà,” — cậu vùng đứng dậy chộp lấy tập bản thảo — “cái tên võ sĩ giác đấu già cỗi, đầy sẹo vằn, nát rượu và tơi tả kia! Cậu được sai phái ra chiến trận khi chiến tranh nổ ra, chỉ để phục vụ cho cơn khát máu thú tính của đám đông người Anh ngu muội và tàn bạo. Giờ thì chúng chẳng còn đấu trường nào nữa, nhưng chúng bắt buộc phải có các phóng viên chiến trường. Cậu chẳng qua chỉ là một tên võ sĩ giác đấu béo ú trồi lên từ một cái cửa sập và ba hoa về những gì mình đã chứng kiến. Cậu đứng ở vị trí hoàn toàn ngang hàng với một vị giám mục năng nổ, một nữ diễn viên xởi lởi, một trận cuồng phong tàn phá, hay... chính bản thân tôi đây ngọt ngào làm sao! Thế mà cậu lại dám lên lớp dạy đời tôi về công việc ư? Nilghai, nếu đáng bõ công thì tôi đã vẽ biếm họa cậu trên bốn tờ báo rồi đấy!”

Nilghai giật mình. Anh chưa từng nghĩ đến điều này.

“Còn bây giờ, tôi sẽ lấy mớ này và xé nát nó ra — thế này nhé!” Tập bản thảo bay lả tả thành những mảnh nhỏ rơi xuống giếng trời tối thui của cầu thang. Dick nói: “Về nhà đi, Nilghai; về cái giường nhỏ cô độc của cậu đi, và để tôi được yên thân. Tôi sắp đi ngủ đến sáng mai đây.”

Torpenhow ngạc nhiên thốt lên: “Ơ hay, chưa tới bảy giờ cơ mà!”

Dick lùi về phía cửa xưởng vẽ, đáp: “Thì cứ cho là hai giờ sáng đi, nếu tôi thích. Tôi chuẩn bị đối phó với một cuộc khủng hoảng nghiêm trọng đây, và tôi chẳng cần ăn tối đâu.”

Cánh cửa sập lại và khóa trái.

Nilghai cất tiếng: “Cậu có thể làm gì với một kẻ như thế cơ chứ?”

“Cứ mặc kệ hắn. Hắn điên nặng rồi.”

Đến mười một giờ, có tiếng đập cửa thình thịch ở cửa xưởng vẽ. Một giọng nói từ bên trong vang lên: “Nilghai còn ở đó với cậu không? Thế thì bảo hắn lẽ ra hắn có thể tóm gọn cả mớ nhảm nhí dài dòng của hắn vào một câu châm ngôn thôi: ‘Chỉ có kẻ tự do mới chịu ràng buộc, và chỉ có kẻ ràng buộc mới được tự do.’ Bảo hắn hắn là một thằng ngốc đi, Torp, và bảo hắn tôi cũng là một thằng ngốc nữa.”

“Được rồi. Ra đây ăn tối đi. Cậu đang hút thuốc khi bụng dạ trống rỗng đấy.”

Không có tiếng trả lời.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 21 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.