In the daytime, when she moved about me,
In the night, when she was sleeping at my side,—
I was wearied, I was wearied of her presence.
Day by day and night by night I grew to hate her—
Would to God that she or I had died!
—Confessions.
Có một người tên là Bronckhorst — một gã quân nhân trung niên, góc cạnh, tóc bạc phơ như lửng, và theo vài người nói, trong máu có chút gốc gác dân quê. Điều đó, tuy nhiên, chẳng thể nào kiểm chứng được.
Bà Bronckhorst không hẳn là trẻ, dù kém chồng tới mười lăm tuổi. Bà là một người phụ nữ to lớn, nhợt nhạt và trầm tính, với đôi mi nặng trĩu sụp xuống cặp mắt kém tinh anh, cùng mái tóc ngả sang màu đỏ hay vàng tùy theo ánh sáng chiếu vào.
Bronckhorst chẳng có điểm gì là dễ chịu cả. Hắn chẳng màng tôn trọng những lời dối trá lịch sự chốn công đình hay trong gia đình — những thứ giúp cuộc sống đỡ phần cay đắng hơn đôi chút. Thái độ của hắn với vợ vô cùng thô lỗ. Phụ nữ có thể chịu đựng nhiều điều — kể cả việc bị thượng cẳng chân hạ cẳng tay; nhưng hiếm ai có thể chịu nổi — như cách bà Bronckhorst đã chịu — một chuỗi dài những lời trêu chọc tàn nhẫn, cay nghiệt, chế giễu những điểm yếu, chứng đau đầu, những phút vui vẻ ngắn ngủi, y phục, hay những nỗ lực kỳ cục để làm mình trở nên hấp dẫn trong mắt chồng khi bản thân thừa biết mình không còn được như xưa, và — tệ nhất trong tất cả — là tình yêu mà bà dành cho các con những đứa trẻ. Kiểu chế giễu nặng tay ấy đặc biệt được Bronckhorst ưa chuộng. Ta có thể đoán rằng hắn bắt đầu thói quen này một cách vô tình từ hồi tuần trăng mật, lúc người ta thấy những từ ngữ yêu thương thông thường bỗng cạn kiệt, bèn chuyển sang thái độ cực đoan trái ngược để bộc lộ cảm xúc. Một sự thôi thúc tương tự cũng khiến người ta thốt lên: — “Hừ, cái đồ quái vật già nua!” khi một con ngựa quý cọ mõm vào ngực áo mình. Bất hạnh thay, khi giai đoạn hào hứng của hôn nhân phai nhạt, cách nói năng ấy vẫn cứ ở lại, và khi sự dịu dàng đã lụi tàn, nó cứa vào lòng người vợ nhiều hơn những gì bà dám giãi bày. Thế nhưng, bà Bronckhorst vẫn một lòng tận tụy với “Teddy” của mình, theo cách gọi thân mật của bà.
Có lẽ chính vì thế mà hắn đâm ra chán ghét bà. Hoặc có lẽ — đây chỉ là một giả thuyết để lý giải cho hành vi đê tiện của hắn sau này — hắn đã buông xuôi theo thứ cảm giác quái gở, hoang dại đôi khi bóp nghẹt lấy cổ những người chồng đã kết hôn hai mươi năm, khi họ nhìn sang phía bên kia bàn ăn, thấy vẫn gương mặt ấy của người vợ tắp đầu gối tay ấp, và hiểu rằng, suốt những năm tháng qua họ đã phải ngồi đối diện với nó thế nào, thì họ sẽ còn phải tiếp tục ngồi như thế cho đến ngày một trong hai người nhắm mắt xuôi tay.
Hầu hết đàn ông và tất cả phụ nữ đều biết cái cơn co thắt tâm lý ấy. Quy luật là nó chỉ kéo dài chừng ba hơi thở, ắt hẳn là tàn dư từ thời mà đàn ông và đàn bà còn tệ hại hơn bây giờ, và nó quá ư khó chịu để có thể mang ra bàn tán.
Bữa tối tại nhà Bronckhorst là một cực hình mà chẳng mấy ai muốn nếm trải. Bronckhorst lấy làm thích thú khi thốt ra những lời khiến vợ mình co rúm lại. Khi đứa con trai nhỏ bước vào lúc dọn tráng miệng, Bronckhorst thường rót cho nó nửa ly rượu, và hiển nhiên là chẳng mấy chốc, tội nghiệp thay, đứa bé trở nên quậy phá rồi khóc thét lên và bị bế đi trong tiếng la hét. Bronckhorst bèn hỏi liệu đó có phải là cách mà thằng Teddy vẫn hay cư xử, và liệu bà Bronckhorst có thể bớt chút thời gian để dạy cho “thằng bé ăn ở cho nên người” hay không. Bà Bronckhorst, người thương con hơn cả tính mạng, ráng nhịn không khóc — tâm can bà dường như đã hoàn toàn vụn vỡ bởi cuộc hôn nhân này. Cuối cùng, Bronckhorst thường phán: — “Thôi! Thế là đủ, đủ rồi đấy. Vì ơn trên, hãy cố mà cư xử như một người đàn bà tỉnh táo xem nào. Biến vào phòng khách đi.” Bà Bronckhorst lủi thủi bước đi, cố che đậy tất cả bằng một nụ cười gượng gạo; còn vị khách hôm đó thì cảm thấy vừa bực bội vừa ngượng ngùng.
Sau ba năm sống trong cảnh yên bình đến tội nghiệp ấy — bởi bà Bronckhorst chẳng có lấy một người bạn gái nào để bầu bạn — cả Đồn binh bỗng chốc rúng động trước tin Bronckhorst đã đâm đơn KIỆN HÌNH SỰ đối với một người tên là Biel, kẻ chắc chắn đã tỏ ra vô cùng săn đón bà Bronckhorst mỗi khi bà xuất hiện trước công chúng. Sự thiếu kiêng dè đến cùng cực mà Bronckhorst dành cho chính nỗi nhục của mình giúp chúng tôi thừa hiểu rằng các bằng chứng chống lại Biel hoàn toàn chỉ là những chứng cứ vòng vo và do người bản xứ dựng lên. Chẳng có bức thư tay nào cả; nhưng Bronckhorst lớn tiếng tuyên bố hắn sẽ tung trời lật đất cho bằng được để chứng kiến cảnh Biel phải ngồi giám sát việc dệt thảm trong Nhà tù Trung ương. Bà Bronckhorst lủi thủi giam mình trong nhà, mặc cho những kẻ thích buôn chuyện muốn nói gì thì nói. Dư luận khi ấy chia làm hai ngả. Khoảng hai phần ba quân số trong Đồn lập tức nhảy bổ vào kết luận rằng Biel có tội; nhưng một tá sĩ quan vốn quen biết và quý mến anh ta thì vẫn kiên định đứng về phía anh. Biel vô cùng tức giận và ngỡ ngàng. Anh phủ nhận toàn bộ sự việc, thề sẽ nện cho Bronckhorst một trận nhừ tử suýt mất mạng. Chúng tôi thừa biết rằng chẳng có bồi thẩm đoàn nào lại đi kết án hình sự một người chỉ dựa trên lời khai của người bản xứ tại một xứ sở mà người ta có thể mua một vụ án mạng, trọn gói cả tử thi, với giá năm mươi tư rupi; nhưng Biel không đời nào muốn chật vật lách qua khe cửa hẹp nhờ vào sự nghi ngờ hợp lý của tòa. Anh muốn mọi chuyện phải được minh bạch hoàn toàn: nhưng đúng như anh từng than thở một đêm nọ: — “Hắn có thể chứng minh bất cứ điều gì bằng lời khai của lũ gia nhân, trong khi tôi chẳng có gì ngoài lời nói suông của chính mình.” Chuyện này diễn ra chừng một tháng trước khi phiên tòa chính thức khai mạc; và ngoài việc đồng tình với Biel, chúng tôi chẳng thể làm gì hơn. Điều duy nhất chúng tôi có thể chắc chắn là đám lời khai của người bản xứ sẽ thừa thãi độ tồi tệ để vùi dập danh dự của Biel trong suốt phần đời binh nghiệp còn lại; bởi khi một kẻ bản xứ đã bắt đầu thốt dối trá, hắn sẽ nói dối cho đến nơi đến chốn. Chúng không bao giờ bỏ sót dù chỉ là một chi tiết nhỏ nhặt.
Một thiên tài ngồi cuối bàn tiệc — nơi vụ bê bối đang được đem ra mổ xẻ — bỗng cất lời: — “Nghe này! Tôi chẳng tin bọn luật sư có tích sự gì đâu đánh chuông điện cho Strickland đi, nài nỉ cậu ấy xuống đây cứu chúng ta một bàn thua trông thấy.”
Strickland khi ấy đang công tác cách đó chừng một trăm tám mươi dặm về phía thượng nguồn tuyến đường sắt. Anh mới kết hôn với cô Youghal chưa lâu, nhưng qua bức điện, đánh hơi thấy cơ hội được trở lại với công việc thám tử kỳ cựu mà tâm hồn anh hằng khao khát, thế là ngay tối hôm sau, anh đã có mặt để lắng nghe câu chuyện của chúng tôi. Anh hút nốthếu thuốc tẩu rồi phán một câu chắc nịch như sấm truyền: — “Chúng ta phải tóm cho bằng được gốc rễ của đám chứng cứ. Tôi đoán lũ trụ cột của cái cáo buộc này gồm có tên đầy tớ người Oriya, tay đầu bếp theo đạo Hồi và mụ y tá người bản xứ nhỉ. Tôi nhận vụ này; ngặt một nỗi dường như tôi đã hơi lục nghề trong khoản ăn nói rồi đấy.”
Anh đứng dậy, bước vào phòng ngủ của Biel — nơi chiếc rương của anh đã được đặt sẵn — rồi khép cửa lại. Chỉ một tiếng đồng hồ sau, chúng tôi nghe thấy anh lẩm bẩm: — “Khi lấy vợ, tôi không nỡ vứt bỏ đống đồ hóa trang cũ kỹ của mình. Không biết bộ này có dùng được không nhỉ?” Ngưỡng cửa bỗng xuất hiện một tên khất thực faquir gớm ghiếc đang chắp tay cúi chào.
“Giờ thì cho tôi vay năm mươi rupi,” Strickland nói, “và thề danh dự là các cậu sẽ không hé răng nửa lời với vợ tôi nhé.”
Anh gom đủ số tiền mình muốn, rồi rời khỏi nhà trong khi bàn tiệc đang cùng nhau nâng ly chúc sức khỏe anh. Những việc anh đã làm thì chỉ có một mình anh biết. Một tên faquir cứ vơ vẩn quanh khu nhà của Bronckhorst suốt mười hai ngày trời. Rồi một gã hốt phân mehter xuất hiện, và khi Biel nghe tin về HẮN, anh đã thốt lên rằng Strickland chẳng khác nào một thiên thần mọc đủ cánh. Việc gã mehter có ve vãn Janki — bà vú em người bản xứ của nhà Bronckhorst — hay không lại là câu chuyện thuộc về riêng một mình Strickland.
Ba tuần sau, anh trở lại và điềm tĩnh tuyên bố: — “Cậu đã nói đúng, Biel. Toàn bộ vở kịch này đều được dàn dựng từ đầu đến cuối. Chúa ơi! Bản thân tôi còn thấy suýt ngạc nhiên nữa là! Cái giống ôn Bronckhorst đó thật không đáng sống trên đời.”
Tiếng reo hò và ầm ĩ vang lên khắp phòng, Biel hỏi: — “Cậu định chứng minh bằng cách nào? Chẳng lẽ lại khai là cậu đã đột nhập vào khu nhà của Bronckhorst trong trang phục giả dạng à!”
“Không,” Strickland đáp. “Cứ bảo tên luật sư ngốc nghếch của cậu — bất kể hắn là ai — soạn sẵn vài luận điểm thật đanh thép về ‘tính phi lý cố hữu’ và ‘sự mâu thuẫn trong các lời khai’ đi. Hắn chẳng cần phải tranh tụng gì nhiều đâu, nhưng điều đó ít nhất cũng làm hắn thấy vui lòng. Còn vụ này, để tôi tự lo.”
Biel ngậm miệng im lặng, còn những người khác thì chờ đợi xem điều gì sẽ xảy ra. Họ đặt trọn niềm tin vào Strickland như cách người ta tin tưởng những con người trầm lặng. Khi phiên tòa diễn ra, phòng xử án chật như nêm cối. Strickland cứ lảng vảng ngoài hiên tòa cho đến khi chạm mặt tên hầu bàn người theo đạo Hồi. Anh bèn thì thầm vào tai hắn một câu cầu phúc của giáo phái faquir, rồi tiện miệng hỏi dạo này người vợ thứ hai của hắn ra sao. Gã hầu bàn giật nẩy mình quay phắt lại, và khi nhìn thẳng vào đôi mắt của “Estreeken Sahib”, hàm hắn trễ xuống thấy rõ. Phải nhớ rằng trước khi lập gia đình, Strickland vốn là một thế lực đáng sợ trong cộng đồng người bản xứ đúng như tôi từng kể với anh em. Strickland thì thầm một câu tục ngữ địa phương khá thô tục mang ý nghĩa rằng anh nắm trong tay mọi ngóc ngách của sự việc, rồi hiên ngang bước vào phòng tòa với một chiếc roi huấn luyện chó săn trong tay.
Tên hồi giáo là nhân chứng đầu tiên, và Strickland đứng ngay cuối phòng ném về phía hắn một nụ cười rạng rỡ. Gã liếm đôi môi khô khốc, và vì quá khiếp sợ “Estreeken Sahib” — tên khất thực đáng sợ kia — hắn lập tức phủ nhận sạch trơn từng chi tiết trong lời khai của mình — thú nhận rằng bản thân chỉ là kẻ hèn mọn và có Chúa làm chứng rằng hắn đã quên sạch sành sanh những gì mà Bronckhorst Sahib từng sai hắn nói. Giữa vòng vây kinh hoàng bao gồm Strickland, vị thẩm phán và cả Bronckhorst, hắn hoàn toàn sụp đổ, òa khóc nức nở.
Thế là sự hoảng loạn bắt đầu lan truyền trong hàng ngũ nhân chứng. Janki, mụ vú em liếc xéo đầy vẻ đoan trang sau tấm mạng che mặt, bỗng tái xanh mặt mày, còn tên đầy tớ thì chuồn thẳng khỏi phòng xử án. Hắn lẩm bẩm rằng mẹ hắn đang hấp hối và việc ăn gian nói dối một cách vô độ trước mặt “Estreeken Sahib” là điều tuyệt đối bất cát cho bất kỳ ai.
Biel lịch sự quay sang Bronckhorst: — “Xem ra đám nhân chứng của anh không hoạt động hiệu quả cho lắm nhỉ. Hay anh còn bức thư giả mạo nào khác đem ra nốt đi?” Nhưng Bronckhorst lúc bấy giờ đang ngả người tròng trành trên ghế, và một sự im lặng chết chóc bao trùm phòng xử sau khi Biel bị nhắc nhở giữ trật tự.
Luật sư của Bronckhorst thoáng nhìn sắc mặt của thân chủ, chẳng chần chừ thêm giây nào nữa, liền gom đống tài liệu ném phắt lên chiếc bàn phủ nỉ xanh nhỏ xíu, rồi lẩm bẩm vài câu về chuyện bản thân đã bị cung cấp thông tin sai lệch. Toàn bộ phòng xử án bùng nổ những tràng pháo tay vang dội hệt như khán giả trong rạp hát khi xem binh lính biểu diễn, và vị thẩm phán bắt đầu cất lời đúc kết phán quyết..........
Biel bước ra ngoài, còn Strickland tiện tay thả rơi chiếc roi huấn luyện chó xuống tấm hiên tòa. Mười phút sau, Biel đã lôi Bronckhorst ra phía sau khu phòng giam cũ của tòa án để tẩn cho một trận nhừ tử, thật yên ắng và chẳng chútùm beng thị phi. Phần còn lại của Bronckhorst được tống lên xe ngựa chở về nhà; và người vợ tội nghiệp đã khóc hết nước mắt bên cạnh thể xác tả tơi ấy, tận tụy chăm sóc để hắn một lần nữa hồi phục thành hình người.
Về sau, khi Biel đã thu xếp ổn thỏa để dập tắt lời cáo buộc ngược lại của Bronckhorst về tội dựng chuyện làm chứng giả, bà Bronckhorst với nụ cười nhợt nhạt u buồn liền phân trần rằng tất cả chỉ là một sự hiểu lầm, nhưng lỗi lầm đó hoàn toàn không phải do Teddy của bà gây ra. Bà sẽ kiên nhẫn đợi chờ cho đến ngày Teddy trở về bên bà. Biết đâu anh ấy đã chán ngấy bà, hoặc bà đã vô tình thử thách sự kiên nhẫn của anh ấy quá mức, và biết đâu từ nay mọi người sẽ không còn xa lánh bà nữa, biết đâu các bà mẹ sẽ lại cho phép con cái họ chơi đùa cùng “bé Teddy” thêm lần nữa. Anh ấy cô đơn biết bao. Thế là Đồn binh lại bắt đầu niềm nở mời chào bà Bronckhorst đến khắp mọi nơi, cho đến khi Bronckhorst bình phục hoàn toàn để có thể diện kiến công chúng, hắn liền rồng rắn kéo nhau về Nước và dắt theo cả vợ. Theo những tin tức cập nhật mới nhất, thì quả thực Teddy của bà đã “trở về với vợ”, và hiện họ đang sống cuộc đời tương đối hạnh phúc. Dù rằng, dĩ nhiên, hắn chẳng bao giờ có thể tha thứ cho bà về trận đòn nhừ tử mà bà chính là nguyên nhân gián tiếp mang lại cho hắn........
Điều mà Biel vẫn luôn thắc mắc là: — “Sao lúc ấy mình không dốc sức làm tới cùng cáo buộc nhắm vào tên khốn Bronckhorst để tống cổ hắn vào tù nhỉ?”
Điều mà phu nhân Strickland muốn biết là: — “Làm THẾ NÀO mà ông chồng nhà tôi lại tậu được một con ngựa Waler xinh đẹp tuyệt trần như thế từ đồn binh của các anh cơ chứ? Tôi nắm rõ từng đồng tiền dính túi của ổng; và tôi KHẮC CỐC GHI TIM là ổng chẳng hề BỎ TIỀN MUA nó đâu.”
“Còn điều tôi muốn biết là: — Tại sao những người phụ nữ như bà Bronckhorst lại đâm đầu kết hôn với những kẻ như Bronckhorst nhỉ?”
Và câu đố mẹo của tôi chính là câu hỏi khó lòng tìm được lời giải đáp nhất trong cả ba.