Cho đến nay, ôi Bạn hiền! chúng ta, dẫu còn bỏ lại rất nhiều nơi chưa ghé đến, vẫn đã cố gắng lần giở lại những con đường giản dị mà tuổi thơ tôi từng bước qua; chủ yếu là những lối mòn từ thủa ban đầu đã dẫn dắt tôi đến với tình yêu dành cho sông ngòi, rừng cây và đồng nội. Niềm say mê ấy hãy còn trong trứng nước, được nuôi dưỡng tự nhiên như sự tình cờ ban phát bởi những nguồn dưỡng chất chẳng bề cầu cạnh; bởi vì hết tuần này sang tuần khác, hết tháng này sang tháng nọ, chúng tôi đã sống giữa một chuỗi những náo nhiệt tưng bừng. Các trò chơi của chúng tôi vào mùa hè vẫn thường kéo dài đều đặn cho đến tận lúc ánh chiều tắt hẳn: chẳng còn chiếc ghế nào sót lại trước thềm cửa, những băng ghế và bậc thềm đều trống hoác; người lao động cùng cụ già nán lại ngậm ngùi bên chén trà đêm đều đã chìm sâu vào giấc ngủ; thế nhưng những cuộc vui chơi linh đình và tiếng hò reo vẫn tiếp diễn: cuối cùng, khi mọi cảnh vật đều chìm trong bóng tối, và những vì sao lấp lánh viền quanh các đám mây đen, chúng tôi mới trở về nhà và lên giường đi ngủ, trong cơn sốt với những khớp xương mỏi nhừ và tâm trí vẫn còn đập loạn nhịp.
Hà! có ai từng trải qua tuổi trẻ mà lại chẳng cần đến một lời cảnh tỉnh để kìm hãm sự kiêu hãnh của trí năng cùng lòng tự đắc về đức hạnh cơ chứ? Có ai, dẫu là kẻ khôn ngoan và ưu tú nhất trong nhân loại, lại chưa từng đôi lần khao khát một sự hòa hợp dẫu biết là không thể;—hay người ấy chẳng sẵn sàng đánh đổi, nếu có thể, mọi sự hăng hái của khát vọng thơ ngây để lấy bổn phận và chân lý hay sao?
Giờ đây, một tinh thần tĩnh lặng đang đè nặng lên thể xác tôi, bởi khoảng trống giữa tôi và những ngày tháng ấy mới xa xôi làm sao; dẫu chúng vẫn hiện diện đầy sống động trong tâm trí tôi, đến mức khi trầm tư hoài niệm về chúng, thường thì tôi có cảm giác mình mang hai ý thức, vừa ý thức về bản thân mình, vừa ý thức về một Bản thể nào đó khác. Một khối đá thô nguyên thủy, nằm trơ trọi giữa quảng trường của ngôi làng chợ nhỏ bé của chúng tôi, chính là đích đến hoặc là tâm điểm của những trò chơi ấy; và khi tôi quay trở lại chốn xưa sau một thời gian dài vắng bóng, thì tảng đá xám cổ kính ấy đã biến mất, và thay vào đó là một phòng khiêu vũ sang trọng đã tiếm quyền khu đất vốn thuộc về chúng tôi. Nào, hãy để tiếng vĩ cầm réo rắt, và chúc các người được hạnh phúc! Tuy nhiên, các Bạn tôi ơi! tôi biết rằng sẽ có không chỉ một người trong số các bạn cùng tôi hoài niệm về những đêm sao trời dịu ngọt ấy, cùng mụ già đáng kính—người được đặt tên cho tảng đá, người đã từng ngồi đó, tận tụy canh giữ chiếc bàn bày bán những món hàng rong suốt sáu mươi năm ròng rã.
Chúng tôi đã trải qua quãng đời tuổi trẻ đầy náo động; bánh xe thời gian quay cuồng với tốc độ chóng mặt. Nhưng rồi thời gian cũng đến, mang theo một khao khát tự nhiên về những niềm vui điềm tĩnh hơn, khi mà những hình thái quyến rũ của Tự nhiên được đan xen vào mọi kế hoạch vui chơi ngày hội và mọi trò đùa nghịch tuổi thơ, những thứ nếu không có điều đó sẽ trở nên kém phần thú vị và bị theo đuổi một cách lững lờ.
Khi mùa hè đến, niềm vui của chúng tôi vào những buổi chiều nghỉ học rực rỡ nắng vàng là chèo thuyền đua nhau lướt dọc theo mặt hồ Windermere; và điểm hẹn được chọn lúc thì là một Hòn đảo rộn rã tiếng chim ca không ngớt; lúc lại là một Hòn Đảo Chị em ẩn mình dưới tán lá rợp bóng của những cội sồi, nơi trải thảm hoa linh lan trắng muốt như cả một cánh đồng; và lúc khác lại là một Hòn đảo nhỏ thứ ba, nơi những tàn tích của một ngôi điện thờ cô độc vẫn còn sót lại—nơi từng dâng kính Đức Mẹ, và hàng ngày vẫn vang lên những khúc ca tụng thánh thần. Trong một cuộc đua như thế, một khi đã kết thúc, chẳng thể nào có chỗ cho sự thất vọng, nỗi bất an, niềm phiền muộn hay lòng ghen tị: chúng tôi nghỉ ngơi trong bóng râm, ai nấy đều hân hoan như nhau, kẻ chiến thắng lẫn người thua cuộc đều hòa làm một. Cứ thế, niềm kiêu hãnh về sức mạnh và sự kiêu ngạo về tài nghệ vượt trội đã được tôi luyện cho ôn hòa hơn; cứ thế, một sự độc lập nội tâm tĩnh lặng đã dần dần nảy nở; và với người Bạn thấu hiểu tôi, tôi có thể mạn phép nói lên rằng, chẳng sợ bị khiển trách, rằng từ đó về sau, trong những ngày tháng tương lai, đã nảy sinh một sự nhún nhường và khiêm tốn, đồng thời tôi cũng được dạy dỗ để cảm nhận—có lẽ là hơi quá mức—sức mạnh tự thân của Sự cô độc.
Những bữa ăn hàng ngày của chúng tôi vô cùng đạm bạc, chẳng khác gì bữa ăn của người Sabine! Hơn cả mong đợi, khi ấy chúng tôi thấu hiểu diễm phúc của một cơn đói ngấu nghiến—nhờ vậy mà thể lực không bị tàn phá bởi những món ăn tinh tế; bởi lẽ, nếu trừ đi một khoản trợ cấp nhỏ hàng tuần, chúng tôi đã sống suốt ba phần tư năm trong cảnh nghèo xơ xác chẳng có lấy một xu dính túi. Nhưng giờ đây, khi từ kỳ nghỉ nửa năm trở lại trường, chúng tôi mang theo những chiếc túi nặng tiền hơn, đủ sức trang trải những bữa tiệc thị soạn hơn thứ mà mụ già bên tảng đá xám năm xưa từng bày biện trên chiếc bàn nghèo nàn của bà. Thế là những bữa trưa đồng quê diễn ra trên thảm cỏ xanh mát rượi, hoặc trong những khu rừng, hoặc bên bờ sông hay những con suối râm mát, trong lúc làn gió nhẹ đung đưa qua kẽ lá, và ánh nắng giữa trưa không hề oi ả vẫn tỏa sáng rực rỡ xung quanh niềm vui của chúng tôi.
Mục đích của tôi sẽ không bị bỏ quên nếu tôi kể lại rằng, đôi khi trong suốt những khoảng thời gian nửa năm ấy, chúng tôi đã vung tay tiêu xài phóng khoáng từ nguồn quỹ của mình;—hân hoan kìm hãm, lại cũng hào hứng thúc giục những cỗ mã phi nước đại; và cùng với vị chủ quán nhã nhặn—người sở hữu chuồng ngựa đáp ứng nhu cầu của chúng tôi, chúng tôi có lẽ đã dùng đến cả những mưu mẹo tinh vi, nếu điểm đến của cuộc phiêu lưu ở tận chốn xa xôi: nào là một ngôi đền danh tiếng nơi chốn xưa người Druid từng hành lễ, nào là những bức tường cổ kính của tu viện đồ sộ nọ—nơi tọa lạc trong Thung lũng Cà độc dược, được xây dựng để tôn vinh Thánh Mary, nay vẫn sừng sững là một đống đổ nát với những khung vòm rạn nứt, tháp chuông, tượng đá và những thân cây đang vươn mình sinh trưởng, quả là một khung cảnh linh thiêng! Lướt trên thảm cỏ xanh mướt mịn màng, những con ngựa của chúng tôi thong thả gặm cỏ. Được bao bọc khỏi những ồn ào trần thế bởi ngọn gió tây thổi lồng lộng từ một đại dương cuồng nóng sượt qua đỉnh đầu, những hàng cây và ngọn tháp trong thung lũng quạnh hiu ấy hiện lên, vừa tĩnh mịch lại vừa bất động như nhau; sâu thẳm biết bao là chốn nương náu ở nơi đó, và vững chãi biết bao là chốn bình yên cho sự nghỉ ngơi tĩnh lặng.
Khi những con ngựa đã được đôn lên yên và hiệu lệnh vang lên, chúng tôi quất roi thúc giục phóng bay qua dãy nhà nguyện trong một cuộc đua kỳ cục, bỏ lại sau lưng vị hiệp sĩ dang chân, ngài viện phụ bằng đá, và chú chim nhỏ đơn độc nọ—từng có một ngày cất tiếng hót thật ngọt ngào trong gian giữa của ngôi nhà thờ cổ, đến mức—dù mặt đất vẫn còn ẩm ướt sau những trận mưa rào, và bị xao động bởi những luồng gió thoảng dịu nhẹ từ nội tâm, tiếng thở than và hơi thở phát ra từ những bức tường không mái che khiến những nhành thường xuân run rẩy nhỏ xuống những giọt nước lớn—thế nhưng, giữa khung cảnh u ám ấy, chú chim vô hình vẫn cất tiếng hót thật ngọt ngào với chính nó, khiến tôi ước gì mình có thể dựng nhà lập ốc ở nơi ấy, và sống mãi nơi đó để lắng nghe khúc âm thanh tuyệt diệu ấy. Chúng tôi phi nước đại xuyên qua những bức tường, lao xuống thung lũng, rồi vòng qua một quãng đường trong niềm kiêu hãnh ngập tràn, qua những đoạn đường gập ghềnh lẫn bằng phẳng, chúng tôi hớn hở phi nước đại trở về nhà. Ôi, hỡi những vách đá và dòng suối, cùng thứ tinh thần tĩnh lặng tỏa ra từ bầu trời chiều! Ngay cả trong quãng thời gian vui tươi này, đôi khi tôi vẫn cảm nhận được sự hiện diện của các người, khi chúng tôi bước đi với sải chân chậm rãi dọc theo sườn những ngọn đồi dốc, hoặc khi được soi rọi bởi những tia ánh trăng lấp lánh từ mặt biển, chúng tôi giậm vang những móng guốc rền vang xuống dải cát phẳng lì.
Nằm ở nửa chặng đường trên bờ phía đông của hồ Winander dài dặc, bên trong vòng cung của một vịnh nhỏ nên thơ, có một quán trọ; đó không phải là một ngôi nhà mộc mạc, mang nét cổ sơ nguyên thủy giống như những mái tranh hàng xóm, mà là một chốn lộng lẫy, với cửa ra vào dập dìu xe ngựa, người hầu và những bộ đồng phục lịch sự, còn bên trong là những chiếc bình đựng rượu, ly chén và dòng rượu đỏ như máu. Thời xa xưa, từ trước khi tòa dinh thự được xây dựng trên hòn đảo lớn, nơi đây từng là một chốn xứng đáng hơn với tình yêu của một thi sĩ, một mái tranh tự hào với ngọn lửa bập bùng ấm áp và bóng rợp của tán cây sung dâu. Nhưng—dù những vần thơ từng được khắc trên bệ cửa nay đã phai mờ, và những ký tự vàng óng ánh trải rộng trên tấm biển hiệu lấp lánh đã đánh bật chú Sư tử già để chiếm lấy vị trí của nó, nhằm chế nhạo và giễu cợt nét cọ vụng về của người họa sĩ thôn quê—thế nhưng, cho đến tận giờ phút này, chốn ấy vẫn vô cùng thân thiết đối với tôi cùng với tất cả vẻ hào nhoáng ngây ngô của nó. Khu vườn nằm trên một sườn dốc, phía trên được bao bọc bởi một khoảng sân chơi bowling phẳng lặng; bên dưới chúng tôi là một lùm cây, lấp ló ánh nước xuyên qua kẽ lá và trên ngọn cây; và chúng tôi cũng chẳng hề thiếu những món quà giải khát, nào dâu tây và kem tươi béo ngậy.
Ở đó, trong suốt buổi chiều chìm đắm trong trò chơi trên khoảng sân phẳng lì ấy, dù sự khéo léo chiếm ưu thế hay những pha lóng ngóng may mắn giành phần thắng, những tiếng cười vang thích thú đã làm vang động cả núi đồi. Nhưng, trước khi màn đêm buông xuống, lúc chúng tôi thong thả chèo thuyền buồm trở về qua hồ nước mờ ảo bóng chiều và hướng mũi thuyền đến bờ của một hòn đảo nhỏ cùng với một người—Nhạc sĩ của Cả đội, rồi để anh lại đó, và chèo thuyền rời đi thật khẽ khàng trong lúc anh thổi sáo một mình trên phiến đá—ôi, khi ấy, làn nước phẳng lặng như tờ và tĩnh mịch đến chết chóc đã đọng lại trong tâm trí tôi tựa như sức nặng của niềm vui sướng, và bầu trời, chưa bao giờ đẹp đến thế, đã chìm sâu vào trái tim tôi, ôm lấy tôi như trong một giấc mơ!
Cứ như thế, sự đồng cảm của tôi được mở rộng, và cứ thế, thế giới vạn vật quen thuộc hàng ngày bỗng trở nên thân thiết với tôi: từ lâu tôi đã bắt đầu yêu mến ánh mặt trời; khi còn là một cậu bé, tôi đã yêu mặt trời, không phải theo cách mà tôi yêu nó từ sau này, như một lời cam kết và bảo chứng cho đời sống trần thế của chúng ta, một thứ ánh sáng mà ta nhìn ngắm và cảm nhận rằng mình đang tồn tại; cũng chẳng phải vì sự hào phóng của nó dành cho vô số thế giới—mà vì lý do này, rằng tôi đã từng ngắm nhìn nó trải vẻ đẹp lên những ngọn đồi buổi sớm, từng thấy ngọn núi phía tây chạm vào vầng thái dương đang lặn, trong vô số khoảnh khắc vô tư lự, khi mà từ sự sung sướng tột độ, dòng máu trong người tôi dường như tuôn chảy vì niềm vui của chính nó, và tôi thở tràn trong hoan ca.
Và từ những cảm xúc tương tự, dẫu khiêm nhường nhưng vô cùng mãnh liệt, tương tự như tình yêu quê hương và gia đình, vầng trăng cũng trở nên thân thiết với tôi; bởi tôi có thể thả hồn bay bổng, quên đi mọi dự định khi đứng ngắm nhìn vầng trăng lơ lửng giữa lưng chừng những ngọn đồi, tựa như nó chẳng thuộc về vùng đất nào khác, mà là của riêng ngươi, vâng, thuộc về riêng ngươi bằng một quyền đặc biệt, hỡi Thung lũng thân yêu cùng những mái nhà tranh xám ngắt!
Những nét quyến rũ tình cờ từng trói buộc trái tim tôi vào chốn thôn dã ấy, ngày qua ngày lại phai nhạt dần, và tôi vội vã kể tiếp về việc Tự nhiên—vốn đóng vai trò trung gian và thứ yếu cho đến tận lúc này—cuối cùng đã được tìm kiếm vì chính bản thân nó. Nhưng ai có thể chia cắt trí năng của mình theo những quy tắc hình học, đem chẻ nhỏ nó như một tỉnh lỵ thành những hình tròn và hình vuông? Ai có thể biết rõ khoảnh khắc cá nhân nào đã gieo mầm cho những thói quen của mình, tựa như một hạt giống? Ai là kẻ có thể giơ cao cây gậy thần và cất lời: "Phần này trong dòng sông tâm trí tôi xuất phát từ con suối kia?"
Hỡi Bạn tôi! Anh là người thấu hiểu sâu sắc hơn về những suy ngẫm của chính mình; đối với anh, khoa học dường như chỉ là những gì vốn có của nó, không phải là niềm tự hào hay sự kiêu hãnh tuyệt đối của chúng ta, mà chỉ là một phương án thay thế và là chiếc gậy nạng chống đỡ cho sự yếu đuối của chúng ta. Anh chẳng phải là kẻ nô bộc hớt hải của thứ quyền lực thứ yếu giả dối ấy—thứ khiến chúng ta nhân lên những sự phân biệt; rồi ngây ngô cho rằng những ranh giới nhỏ nhoi của chúng ta là những thực tại mà ta nhận thức được, chứ không phải do chính tay ta tạo ra. Đối với anh, kẻ không bị che mờ bởi những nghệ thuật hình thức ấy, tính thống nhất của vạn vật đã được tỏ lộ, và anh sẽ hoài nghi, cùng với tôi—kẻ kém tài hơn nhiều người khác trong việc sắp xếp các năng lực theo thứ bậc và trật tự, phân loại chiếc hộp đựng những cảm giác của họ, và dùng thứ ngôn ngữ trôi chảy để lướt qua lịch sử cùng nguồn gốc của từng thứ như thể chúng là những thực thể độc lập đơn lẻ.
Quả là một nhiệm vụ nhọc nhằn, một niềm hy vọng hão huyền khi muốn phân tích tâm trí, nếu mỗi suy nghĩ hiển nhiên và cụ thể nhất, không phải theo một nghĩa thần bí và vô bổ, mà theo những ngôn từ được cân nhắc sâu sắc của Lý trí, lại chẳng hề có điểm khởi đầu.
Phúc thay đứa trẻ thơ nôi, (bởi bằng những phỏng đoán tốt đẹp nhất của mình, tôi xin lần giở lại tiến trình trần thế của Bản ngã chúng ta), phúc thay đứa trẻ được nuôi dưỡng trong vòng tay Người Mẹ, chìm vào giấc ngủ trên bầu vú Người Mẹ; kẻ dùng tâm hồn mình để uống lấy những xúc cảm từ ánh mắt Người Mẹ! Đối với cậu bé ấy, trong một Sự hiện diện thân thương duy nhất, tồn tại một phẩm chất tỏa sáng và nâng tầm vạn vật thông qua mối tương giao rộng mở nhất của các giác quan. Cậu chẳng phải là kẻ bị bỏ rơi, hoang mang và chán nản: chảy dọc theo những huyết mạch thơ ngây của cậu là sự gắn kết hấp dẫn và mối dây liên kết hiếu thảo của tự nhiên, thứ gắn kết cậu với thế giới này. Có chăng một bông hoa, thứ mà cậu chìa bàn tay quá đỗi yếu ớt để với lấy, nhưng tình yêu bắt nguồn từ nguồn cội trần thế tinh tuyết nhất ấy đã tô điểm cho bông hoa đó; những bóng hình của lòng trắc ẩn tỏa ra từ sự mềm mại trong nội tâm đã phủ lên cậu, bao bọc mọi thứ mang dấu vết thô kệch của bạo lực hay tổn thương. Một Bản thể như thế thực sự đang sống, dẫu là một sinh linh mỏng manh, bất lực trước sự mỏng manh ấy, nhưng lại là một cư dân của vũ trụ đầy sinh động này.
Bởi vì cảm giác đã ban cho cậu nguồn sức mạnh xuyên qua các giác quan đang phát triển, tựa như sứ giả của một Tâm linh vĩ đại duy nhất, vừa tạo ra vừa đón nhận, chỉ hành động khi liên minh với những công trình mà nó chiêm ngưỡng. Quả thực, đó chính là tinh thần thi ca thuở ban đầu trong đời sống con người chúng ta, rồi dưới sự kiểm soát đồng nhất của những năm tháng sau này, ở đa phần mọi người, nó bị kìm hãm hoặc lụi tàn; còn ở một số ít người, qua mọi đổi thay của sự trưởng thành và suy tàn, nó vẫn ngự trị đỉnh cao cho đến lúc lâm chung.
Từ những ngày thơ bé, bắt đầu chẳng lâu sau khoảng thời gian đầu tiên ấy—khi còn là một đứa trẻ, thông qua sự giao tiếp bằng xúc giác, tôi đã có những cuộc trò chuyện thầm lặng với trái tim Người Mẹ—tôi đã nỗ lực bày tỏ những phương thức nhờ đó sự nhạy cảm thuở thơ ấu này, quyền thừa kế vĩ đại của bản ngã chúng ta, đã được bồi đắp và duy trì trong tôi. Thế nhưng trước mặt tôi lại là một con đường khó khăn hơn; và tôi e rằng trên những khúc quanh co khúc khuỷu ấy, chúng ta sẽ cần đến gân cốt của loài sơn dương và đôi cánh của loài đại bàng: bởi giờ đây, một nỗi muộn phiền đã xâm chiếm tâm trí tôi từ những nguyên nhân vô định. Tôi bị bỏ lại một mình để đi tìm thế giới hữu hình, mà chẳng hiểu vì lý do gì. Những trụ cột nâng đỡ cho tình cảm của tôi đã bị giật sập, thế nhưng tòa nhà vẫn đứng vững, tựa như được nâng đỡ bởi chính tinh thần của nó!
Mọi thứ tôi chiêm ngưỡng đều thân thiết, và nhờ thế tâm trí tôi rộng mở đón nhận những luồng sinh khí tinh tế hơn để bước vào một sự hòa quyện gần gũi và chuẩn xác hơn. Niềm vui trong tuổi trẻ thật nhiều, nhưng ôi! hạnh phúc biết bao khi được sống giữa lúc mỗi khoảnh khắc mang đến sự bồi đắp nhãn quan rõ rệt, khi mọi tri thức là một niềm hân hoan, và nỗi buồn hoàn toàn vắng bóng! Các mùa trôi qua, và bất cứ nơi nào tôi đặt chân đến, mỗi mùa đều mở ra những phẩm chất chớp nhoáng, nếu không nhờ có quyền năng vô cùng cảnh giác của tình yêu này, chúng đã bị bỏ quên; để lại một hồ sơ về những mối quan hệ vĩnh cửu, vốn dĩ sẽ mãi chìm vào quên lãng.
Từ đó sinh ra sự sống, sự đổi thay và cái đẹp, sự cô độc còn năng động hơn cả "xã hội tuyệt vời nhất"—một xã hội được làm cho ngọt ngào như chốn cô độc bởi những sự đồng cảm thầm lặng không phô trương—và những xao động dịu nhẹ trong tâm trí xuất phát từ vô vàn sự khác biệt, những khác biệt được nhận thức ở vạn vật nơi mà, đối với đôi mắt thiếu tinh tế, chẳng có chút khác biệt nào; và do đó, từ cùng một nguồn cội ấy, ta thu về niềm vui siêu việt hơn; bởi tôi thích một mình bước đi dưới bầu trời đêm thanh tĩnh, và vào khoảnh khắc ấy, tôi đã cảm nhận được tất cả sức mạnh tiềm ẩn trong âm thanh có thể thổi bùng một tâm trạng cao cả, thứ không bị vấy bẩn bởi hình hài hay hình tượng; và tôi sẽ đứng lặng, nếu màn đêm sầm lại với một cơn bão sắp tới, bên dưới một tảng đá nào đó, lắng nghe những âm vang vốn là ngôn ngữ ma quái của trái đất cổ xưa, hoặc ẩn mình mờ ảo trong những ngọn gió xa xôi.
Từ đó tôi đã uống lấy quyền năng huyền ảo; và chớ nên cho rằng những tâm trạng thoáng qua của sự hoan hỉ mờ ảo ấy là vô ích: chẳng phải vì chúng tương đồng với tâm trí thuần khiết và đời sống trí tuệ của chúng ta; mà bởi vì linh hồn, dẫu ghi nhớ cảm xúc của mình nhưng lại quên đi nguyên do, vẫn giữ lại một cảm giác mơ hồ về một sự vĩ đại tiềm ẩn, thứ mà cùng với những năng lực đang lớn dần, cô ấy vươn tới, với những năng lực vẫn đang lớn mạnh, vẫn cảm nhận được rằng bất kỳ cột mốc nào đạt được, họ vẫn luôn còn điều gì đó để theo đuổi.
Và không chỉ riêng giữa chốn u ám và náo nhiệt, mà chẳng kém phần giữa những khung cảnh tươi đẹp và thanh bình, quyền năng phổ quát và sự phù hợp trong những phẩm chất tiềm ẩn cùng bản chất của vạn vật—thứ khiến tâm trí rung động bởi những cảm xúc hân hoan—đã đến với tôi, được củng cố bởi một linh hồn siêu việt, một phẩm chất chẳng phải của riêng nó. Những buổi dạo chơi buổi sáng của tôi diễn ra từ rất sớm;—thường thì trước giờ đến lớp, tôi đã đi vòng quanh hồ nước nhỏ của mình, dạo bước năm dặm đầy thú vị. Quả là khoảng thời gian hạnh phúc! Càng trân quý hơn bởi có một người sánh bước bên tôi, một Người bạn, từng được yêu thương đắm say; với trái tim dạt dào biết bao khi anh nghiền ngẫm những dòng thơ này! Bởi từ đó đến nay, bao năm tháng đã trôi qua giữa chúng ta, và đôi tâm trí đều khép kín với nhau, vào thời điểm này, chúng ta đang sống như thể những giờ phút ấy chưa từng tồn tại.
Chẳng hiếm lần tôi nhấc bổng chiếc chốt cửa ngôi nhà tranh của chúng tôi từ rất sớm, trước khi một làn khói mọc lên từ mái tranh của con người, hay tiếng chim hoạ mi mùa xuân kịp vang lên; và ngồi giữa chốn rừng sâu một mình trên một mỏm đất nhô ra, dưới ánh bình minh ló dạng, khi Thung lũng, vẫn còn đang chìm trong giấc ngủ, nằm trọn trong sự cô độc tuyệt đối.
Làm thế nào tôi có thể truy tìm nguồn gốc? làm thế nào tìm thấy niềm tin vào những điều kỳ diệu mà tôi từng cảm nhận khi ấy? Thường thì trong những khoảnh khắc ấy, một sự tĩnh lặng linh thiêng sẽ bao trùm lấy tâm hồn tôi, đến nỗi đôi mắt phàm trần hoàn toàn bị lãng quên, và những gì tôi nhìn thấy hiện lên tựa như một thứ gì đó nằm bên trong chính tôi, một giấc mơ, một viễn cảnh trong tâm trí.
Thật dài dòng nếu kể hết mùa xuân và mùa thu mang lại điều gì, những bông tuyết mùa đông và bóng râm mùa hè ra sao, ngày và đêm, chiều và sáng, giấc ngủ và sự tỉnh thức, tư duy từ những nguồn suối vô tận, đã tuôn trào để nuôi dưỡng tinh thần tình yêu tôn giáo mà tôi đã bước đi cùng Tự nhiên. Nhưng chớ nên quên điều này, rằng tôi vẫn giữ được sự nhạy cảm sáng tạo ban đầu của mình; rằng tâm hồn tôi không bị khuất phục bởi guồng quay đều đặn của thế giới này. Một quyền năng tạo hình ngự trị trong tôi; một bàn tay nhào nặn, đôi khi nổi loạn, hành động trong một tâm trạng kỳ quặc; một linh thần địa phương của riêng nó, chống đối lại xu hướng chung, nhưng phần lớn là tuân thủ nghiêm ngặt những thực tại bên ngoài mà nó giao hòa. Một thứ ánh sáng phụ trợ xuất hiện từ tâm trí tôi, ban cho ánh hoàng yến một vẻ lộng lẫy mới; những chú chim rộn rã ca khúc, những làn gió lướt qua, những dòng suối róc rách chảy tuôn với âm thanh ngọt ngào trong trẻo, tất cả đều tuân theo một quyền uy tương tự, và cơn bão nửa đêm càng trở nên u ám hơn trước hiện diện của đôi mắt tôi: từ đó sinh ra lòng kính cẩn của tôi, từ đó sinh ra sự tôn sùng của tôi, và từ đó sinh ra niềm hoan hỉ tột độ của tôi.
Và có lẽ điều này cũng không nên bỏ qua, rằng tôi vẫn luôn yêu thích việc thực hành và sản phẩm của một công sức, đối với tôi còn hấp dẫn hơn cả ngành công nghiệp phân tích, và tôi cho rằng tính cách của nó mang tính thơ ca hơn vì nó giống với cơ quan sáng tạo hơn. Khúc ca sẽ cất lên về công trình xây dựng bất tận ấy được dựng nên bởi sự quan sát những mối tương đồng trong vạn vật, nơi mà đối với những tâm trí thụ động chẳng có chút mối thâm tình nào. Năm mươi bảy tuổi của tôi đã đến; và, dù là từ thói quen nay đã bám rễ quá sâu trong tâm trí tôi; hay từ sự thái quá trong nguyên lý xã hội vĩ đại của đời sống, thứ ép buộc mọi thứ hòa vào niềm đồng cảm, những tận hưởng của chính tôi đã được chuyển giao cho những bản tính vô cơ; hoặc quyền năng của chân lý xuất hiện trong sự khải thị, đã trò chuyện với những thực tại; vào thời điểm ấy, tôi nhìn thấy những hồng ân trải rộng xung quanh mình như một đại dương.
Cứ thế, trong lúc ngày tháng trôi qua và năm tháng qua đi, từ Tự nhiên và tâm hồn dạt dào của Người, tôi đã nhận được quá nhiều, đến nỗi mọi suy nghĩ của tôi đều đẫm đượm cảm xúc; tôi chỉ thực sự cảm thấy mãn nguyện, khi với niềm hạnh phúc khôn tả, tôi cảm nhận được cảm thức về Sự Tồn Tại lan tỏa khắp mọi vật đang chuyển động và mọi vật dường như đang tĩnh lặng; khắp mọi thứ đã lạc lối vượt xa tầm với của tư duy và tri thức nhân loại, vô hình trước mắt người, nhưng vẫn đang sống trong trái tim; khắp mọi thứ đang nhảy nhót, chạy nhảy, hò reo và ca hát, hay đang đập cánh giữa bầu không khí vui tươi; khắp mọi thứ đang lướt đi dưới làn sóng, vâng, ngay trong lòng sóng, và trong chiều sâu vĩ đại của làn nước. Đừng lấy làm lạ nếu niềm hoan hỉ của tôi quá đỗi cao ngời, niềm vui của tôi quá lớn lao, khi giao hòa theo cách này qua trời đất với mọi hình hài sinh linh, khi nó ngẩng nhìn Đấng Vô Biên với một gương mặt sùng kính, với một ánh mắt tràn đầy tình yêu. Chúng cùng cất chung một khúc ca, và khúc ca ấy vô cùng rõ rệt, vô cùng rõ rệt vào lúc ấy, khi đôi tai phàm tục, bị choáng ngợp bởi khúc dạo đầu khiêm nhường nhất của giai điệu ấy, đã quên đi chức năng của mình và ngủ thiếp đi trong yên bình.
Nếu đây là một lầm lỗi, và một đức tin khác dễ dàng tìm được lối đi vào tâm trí sùng kính, thì tôi quả là kẻ thiếu thốn trầm trọng tất cả những tình cảm nhân văn khiến trái đất này trở nên thân thiết biết bao, nếu tôi không cất lên giọng nói biết ơn để ngợi ca các người, hỡi những ngọn núi, hỡi những hồ nước và thác nước vang vọng, hỡi những màn sương và ngọn gió ngự trị giữa những ngọn đồi nơi tôi sinh ra. Nếu trong tuổi trẻ, trái tim tôi từng trong sạch, nếu khi hòa mình vào thế giới, tôi cảm thấy hài lòng với những niềm vui khiêm nhường của chính mình, và đã sống giao hòa cùng Chúa và Tự nhiên, rời xa những tỵ hiềm nhỏ nhen và những ham muốn thấp hèn, thì món quà ấy chính là của các người; nếu trong những thời đại đầy sợ hãi này, sự lãng phí u sầu của những hy vọng sụp đổ này, nếu giữa sự thờ ơ và lãnh đạm, cùng niềm hân hoan độc ác khi những người tốt ở mọi ngả đường đều gục ngã, chẳng rõ vì lý do gì, trước chủ nghĩa ích kỷ, được ngụy trang dưới những cái tên dịu ngọt của hòa bình, tĩnh lặng và tình yêu gia đình, nhưng lại chẳng ngần ngại pha lẫn những lời chế nhạo nhắm vào những tâm trí viển vông; nếu trong thời đại ruồng bỏ và kinh hoàng này, tôi vẫn không tuyệt vọng trước bản chất của chúng ta, mà vẫn giữ vững một niềm tin vượt xa cả người La Mã, một niềm tin không bao giờ lụi tàn, là chỗ dựa cho tôi trong mọi nỗi đau buồn, là hồng ân của cuộc đời tôi; thì món quà ấy chính là của các người, hỡi những cơn gió và thác nước vang vọng! đó là của các người, hỡi những ngọn núi! là của ngươi, hỡi Tự nhiên! Ngươi đã nuôi dưỡng những hoài bão cao cả của tôi; và ở nơi ngươi, đối với trái tim bất an này của chúng ta, tôi tìm thấy một nguyên lý niềm vui chẳng bao giờ cạn kiệt và một niềm đam mê thuần khiết nhất.
Bạn tôi ơi! Anh lớn lên giữa lòng đô thị lớn, giữa những khung cảnh hoàn toàn khác biệt; nhưng chúng ta, qua những con đường khác nhau, cuối cùng đã cùng tiến đến một đích đến. Và vì lý do này, tôi ngỏ lời với anh, chẳng chút e dè trước sự khinh miệt, những lời châm chọc ngấm ngầm của những chiếc lưỡi hèn nhát, và tất cả thứ ngôn ngữ thầm lặng thường xuyên xóa sạch mọi dấu vết của cái đẹp và tình yêu trên gương mặt con người trong những cuộc trò chuyện giữa người với người. Bởi anh đã đi tìm chân lý trong sự cô độc, và kể từ những ngày tháng mang lại cho anh sự tự do, khao khát từ lâu để phụng sự trong đền thờ của Tự nhiên, anh đã trở thành người phụng sự tận tụy nhất của Người; trong rất nhiều điều, anh là người anh em của tôi, đặc biệt nhất là ở chốn tôn nghiêm sâu thẳm này.
Chúc anh bình an! Nguyện xin sức khỏe và sự tĩnh lặng của một tâm hồn khỏe mạnh luôn đồng hành cùng anh! Thường xuyên tìm đến những chốn tụ họp của con người, nhưng còn thường xuyên hơn thế là sống với chính mình, và vì chính mình, mong sao ngày tháng của anh sẽ thật dài lâu, và là một hồng ân cho nhân loại.
