(Xem các trang 188-89, The Prelude, quyển iv.)

Ông Rawnsley, trước đây ở Mục sở Wray—nay là Chưởng kinh Rawnsley thuộc Mục sở Crosthwaite, Keswick—đã gửi cho tôi bức thư sau đây liên quan đến:

... đứa trẻ bất trị sinh ra từ núi non,

Con suối nổi tiếng, kẻ vừa mới bị nhốt

Vào khu vườn của chúng ta, liền thấy ngay,

Như thể bởi một mưu mẹo thâm độc và cay nghiệt,

Bị tước đi giọng nói và để cho lượn sóng lăn tăn

...

Tôi nhìn nó rồi mỉm cười, lại mỉm cười,

...

'Hà,' tôi lẩm bẩm, 'tù nhân xinh xắn, mi ở đó ư!'

"Tôi không hoàn toàn thỏa mãn với việc Tiến sĩ Cradock nhận diện con suối này, hay khu vườn này; một phần vì, vượt ra ngoài ô vườn hiện tại, khi ngược dòng suối lên, tôi tìm thấy những ô vườn khác, những nơi có nhiều khả năng từng là khu vườn thuộc về ngôi nhà của Anne Tyson hơn, và vì ở những mảnh vườn này dòng suối không bị 'tước đi giọng nói' bởi những phiến đá Coniston che phủ, như trường hợp ở phía hạ lưu hướng về phía chợ; và một phần vì—như anh nhận thấy—anh vừa có thể nghe vừa có thể nhìn thấy dòng suối qua các kẽ hở của những phiến đá, và khó có thể miêu tả nó (bởi một người chịu lắng nghe) là đã bị tước đi giọng nói.

Đồng thời, tôi buộc phải thừa nhận rằng khi so sánh âm thanh của dòng suối ở đây trong 'lòng dẫn được lát bằng sự chăm sóc đầy số sắng của con người' với âm thanh của nó ở các cánh đồng phía trên mục sở, gần nơi nó bắt nguồn, thì chắc chắn người ta có thể nói là nó có giọng trầm lắng hơn; và vì nhà thơ gọi nó là 'đứa trẻ bất trị sinh ra từ núi non,' có vẻ như ông ấy cũng nhận ra sự khác biệt đó.

Nhưng trong khi tôi cho rằng việc nhận diện của Tiến sĩ Cradock và anh là rất thú vị (trong điều kiện không có khả năng nào khác), tôi không nghĩ rằng Wordsworth lại miêu tả dòng suối là 'lượn sóng lăn tăn,' hay gọi nó là một 'tù nhân xinh xắn.' Có vẻ như cần đến một con suối nhỏ hơn.

Do đó, thật kỳ lạ làm sao khi trong lúc dò dẫm giữa các luống vườn ở bờ tây dòng suối, đối diện (gần đúng như tôi có thể phỏng đoán) với ngôi nhà của Anne Tyson, để tìm kiếm dấu tích của cây tần bì nơi nhà thơ—khi nằm thao thức trong những đêm hè—từng nhiều lần ngắm nhìn 'vầng trăng lộng lẫy ẩn mình giữa những tán lá,' lắc lư 'theo từng nhịp thở của làn gió,' tôi không chỉ tình cờ phát hiện ra dấu tích của một cây tần bì—nay đã trở thành một cây cắt ngọn—rõ ràng mọc lên từ một cây lớn hơn đã mục nát từ lâu (và theo tôi biết thì đây rất có thể là một phần thực sự của cổ thụ xưa); mà lại còn may mắn được trò chuyện với một người tên là Isaac Hodgson, người đã tình nguyện cung cấp những thông tin sau.

Thứ nhất, người ta thường đồn đại rằng Wordsworth từng trọ một thời gian với một góa phụ tên là Betty Braithwaite, chính tại ngôi nhà mang tên Church Hill House.

Bà là một góa phụ, mở một tiệm bánh ngọt, và 'làm rất nhiều bánh,' theo ông ta tin là vậy.

Thứ hai, ở phía sau ngôi nhà có một mảnh vườn nhỏ với một cái giếng phun nổi tiếng—vẫn được gọi là Giếng của Betty Già—nằm trong đó, và chỉ cách nơi tôi đang đứng cạnh cây tần bì cụt ngọn vài bước chân.

Khi nhảy qua hàng rào, tôi thấy mình đang ở phía tây của ngôi nhà cổ kính kỳ lạ Church Hill House, với khung cảnh tráng lệ bao quát toàn bộ sườn phía tây của Thung lũng Hawkshead; những thảm cỏ nhấp nhô và các sườn đồi phủ đầy cây cối dẫn dắt ánh mắt hướng lên dãy núi hoang mạc nằm giữa chúng ta và Coniston.

'Nhưng,' tôi hỏi, 'còn Giếng của Betty thì sao?' 'Ồ,' bạn tôi đáp, 'đó là một con suối nổi tiếng, không bao giờ đóng băng và lúc nào cũng chảy; tất cả chúng tôi đều uống nước ở đó, và hàng xóm đều cử người đến lấy. Kìa nó đây,' anh ta tiếp tục; và khi nhìn xuống, tôi thấy một giếng róc rách nhỏ nước, óng ánh, trong vắt, rõ ràng tuôn trào với sức mạnh liên tục từ các mạch nước ngầm hoặc đường dẫn bí mật trên đồi, dừng lại một lát ở chiếc máng, rồi chảy vào một cái hộp hoặc 'lòng dẫn được lát bằng sự chăm sóc đầy số sắng của con người,' và chỉ trong chớp mắt là khuất tầm nhìn và chẳng còn tiếng động, tiếp tục hành trình, 'bị tước đi giọng nói,' hướng về phía con suối chính của thị trấn vốn chảy ở biên giới phía đông bắc của mảnh vườn. 'Hà, tù nhân xinh xắn,' và những từ ngữ 'lượn sóng lăn tăn' lập tức hiện lên trong tâm trí tôi thật thích hợp. 'Giếng của Betty Già đã gợi lên âm hưởng chủ đạo của "con suối nổi tiếng"; và "nhốt trong khu vườn của chúng ta" có vẻ như là một sự miêu tả chính xác và thích hợp.'

Dấu vết của

'chỗ ngồi đầy nắng

Quanh chiếc bàn đá dưới tán thông sẫm,'

hoàn toàn không còn. Tuy nhiên, cây Tần bì thì vẫn còn đó, là dấu tích mà tôi đã nhắc tới. Từ phòng ngủ trong ngôi nhà của Betty Braithwaite, cậu thiếu niên hẳn đã có thể ngắm nhìn vầng trăng,

'trong khi qua lại

Trên đỉnh tối của tán cây đang rung rước

Nó lắc lư theo từng nhịp thở của làn gió.'

'Ngày xửa ngày xưa,' bạn tôi nói, 'hàng rào tường chạy ngang qua khu vườn, ngay sát ngoài cái giếng phun này, thế nên bạn thấy đấy, khu vườn khép kín này chỉ là một khoảng đất nhỏ thôi.' Vâng; nhưng

'đám đông sự vật

Xung quanh chốn hẹp hòi đều được yêu mến biết bao,'

lại càng được biết đến nhiều hơn, và được yêu thương nhiều hơn vì lẽ đó. Quả thực, tôi tự nhủ, đây chính là dòng suối nổi tiếng; một con suối mà Wordsworth chắc chắn phải biết, và có thể đã là tâm điểm ký ức của ông khi miêu tả những ngày tháng đầu đời ở Hawkshead ấy, cùng với ẩn dụ về sự sống của mạch nguồn.

Khi ngắm nhìn chiếc giếng phun nhỏ bé này, trong một mảnh vườn phía sau những ngôi nhà đá xám xịt của 'thung lũng thân thương' này, há chúng ta lại không thể chỉ tay như cầm một cây đũa thần và cất lời rằng,

'Phần này của dòng sông tâm trí ông

Đã bắt nguồn từ chốn kia.'

Chẳng phải cụ bà người mà có

'Dòng suối đạo đức trong trẻo nhưng nông cạn,

Vào những ngày Sa-bát tuôn chảy dòng tươi mới hơn,'

chính là Betty Braithwaite, người phụ nữ lớn tuổi sở hữu ngôi nhà tranh ngay sát bên kia sao?"

Đoạn trích bổ sung sau đây từ một bức thư của ông Rawnsley (Giáng sinh năm 1882) làm sáng tỏ cả con suối lẫn đài phun nước ở Hawkshead, cùng với chiếc ghế đá nơi quảng trường chợ, được nhắc đến trong quyển thứ tư của The Prelude.

"Postlethwaite ở quán trọ Sun Inn tại Hawkshead có một người cha 82 tuổi, người có thể nhớ rằng từng có một chiếc ghế đá, không gọi là ghế của Betty già, mà là Ghế của Jane già, nơi bà thường bày hạt dẻ và bánh ngọt cho học sinh Trường Ngữ pháp, nhưng nó không nằm ở nơi có Tòa nhà Chợ ngày nay, và không ai nhớ là từng có một hòn đá hay chiếc ghế đá nào ở đó cả. Hòn đá hay chiếc ghế đá này nằm gần như đối diện quán trọ Red Lion, trước dãy nhà nhỏ chạy theo hướng đông tây, ngay khi bạn rời khỏi làng theo hướng bắc qua quán Red Lion. Hòn đá hay chiếc ghế đá này không gắn liền với những cây thông đen sẫm, nhưng có lẽ chúng đã biến mất tận gốc rễ từ một thế hệ trước đó rồi.

Tiếp theo và thú vị nhất, tôi nghĩ, là việc nó cho thấy tôi đã đúng trong vấn đề về con suối nổi tiếng, hay mạch nước trong khu vườn phía sau ngôi nhà của Betty Braithwaite. Tại Hawkshead gần ngôi nhà này có một khu vực có mái che hoặc nhà kho, nơi tất cả dân làng tập trung đến lấy nước uống, và từ xưa đến nay vẫn luôn làm vậy. Nơi này được biết đến với tên gọi Spout House, và nguồn nước—chảy quanh năm từ một cái vòi dài, kèm theo một ống thoát nước ở bên cạnh—đi trực tiếp từ cái giếng nhỏ giọt trong vườn của Betty B., sau khi đã bị tước đi giọng nói và bị nhốt trong đó; và từ vòi chảy ra một bồn đá sâu cùng cống dẫn, chảy xuyên qua thị trấn để hòa vào Suối Thị trấn.

Người dân Hawkshead đã quá gắn bó với nguồn nước quen thuộc này của họ, nên dù hiện nay nước đã được cung cấp qua các trụ nước công cộng từ một Trạm chứa, họ nhất định không chịu dùng và vẫn đến nhà vòi này, tay xách nách mang xô với bình, vào buổi sáng, buổi trưa và buổi tối. Tôi chưa từng thấy cảnh tượng nào giống với bầu không khí ở lục địa đến thế tại buổi tụ tập ở nhà vòi Hawkshead.

Cuối cùng, có một cây táo gai rất già trong nghĩa trang—bị quật ngã nhưng được chống đỡ lại—nơi các bậc tiền bối của thôn xóm từng ngồi khi còn là những cậu bé (ý nói là ngồi trên cây táo gai, chứ không phải trong nghĩa trang), và đã bị mài mòn nhẵn nhụi bởi nhiều thế hệ người Hawkshead. Truyền thuyết kể rằng Wordsworth từng ngồi rất nhiều trên cây đó khi còn đi học."

Biên tập viên.

Mục lục—Phụ lục

Mục lục chính