Ngày hôm qua tôi đến thăm Petya, anh ta chẳng nói năng gì cả, rõ ràng là anh ta đã nhận được lệnh hồi đêm. Tôi đang trực ban. Rozaliya Naumovna gọi tôi ra khỏi phòng báo cho biết là Petya vừa gọi điện thoại về nhà, nhắn tôi phải đến ngay trước buổi trưa. Giờ trực ban của tôi phải đến buổi trưa mới hết, nhưng tôi đã xin được phép và chị Varya Trofimova đã trực giúp thay tôi. Chưa đến mười giờ tôi đã có mặt ở trước cửa Học viện Ngôn ngữ. Một chiến sĩ quen biết trong tiểu đoàn của Petya thoáng hiện ra ở cửa sổ, tôi gọi anh lại.

- Chị muốn gặp Skovorodnikov phải không? Tôi sẽ giúp chị ngay…

Petya lật đật từ trong cổng đi ra. Chúng tôi chào hỏi nhau rồi cùng đi dọc theo phố bờ sông đến bức tượng mặt người thân sư tử.

- Chị Katya, hôm nay chúng tôi đi rồi, – anh nói. Tôi rất phấn khởi khi biết tin này.

Anh im lặng một lúc lâu. Anh đang xúc động.

- Thực chẳng ai ngờ tới. Đáng lẽ trong những ngày này chúng tôi sẽ phải tổ chức một cuộc hành quân luyện tập, nhưng xem chừng tình hình bây giờ đã thay đổi rồi.

Tôi gật đầu. Trong những ngày gần đây có nhiều thương binh không ngừng được đưa từ Luga đến, vì thế không khó đoán ra rằng tình hình có nhiều thay đổi.

- Tôi đã viết xong thư gửi đi các nơi. – Petya tiếp tục nói và bắt đầu lục sắc-cốt. – Tôi muốn nhờ chị… Riêng lá thư này đừng gửi đi.

Anh ta lấy trong sắc-cốt ra một phong bì không dán và không ghi chữ ở ngoài đưa cho tôi.

- Lá thư này tôi để lại cho cháu Petya. Nhờ chị sau này đưa cho cháu, nếu như tôi…

Anh định nói đến hai chữ “hy sinh”, đôi môi anh đã làm động tác để thốt ra hai chữ ấy, nhưng đột nhiên anh lại nở một nụ cười rất ngây thơ.

- Tất nhiên là không phải nhờ chị đưa ngay bây giờ mà phải chờ đến khoảng mười năm sau.

- Với Sanya không bao giờ anh ấy viết loại thư như thế này.

- Vì anh ấy đã có con đâu.

Hình như các cơ trên mặt tôi thoáng bị co lại. Petya giật mình lo lắng, ngỡ câu nói của mình đã làm tôi đau lòng. Chúng tôi cùng dừng bước, Petya nắm chặt lấy bàn tay tôi.

- Hiện nay anh Sanya thế nào? Anh ấy ở đâu?

- Tôi không biết tin tức gì cả.

- Tôi có gửi thư cho anh ấy qua trạm quân bưu dã chiến, nhưng mãi vẫn không nhận được thư trả lời. Nhưng dẫu sao anh ấy cũng sống rất đàng hoàng, chẳng có gì đáng lo ngại cả.

- Sao anh lại khẳng định như thế?

Anh ta im lặng.

- Tôi tin tưởng như vậy. Sẽ chẳng có gì xảy ra đâu. Chị có nhớ câu anh ấy nói: “Ở trên trời thì tôi không lo, nhưng khi ở dưới mặt đất tôi không dám chắc như thế” không?

Quả là Sanya có nói một câu như thế thực. Nhưng đó là việc xảy ra đã lâu, nay lại là thời chiến, câu ấy đã trở nên không có ý nghĩa thực tế nữa.

- Còn lá thư này tôi gửi cho ông cụ nhà tôi, – Petya rút ra lá thứ thứ hai. – Nhờ chị chuyển giúp, nếu như ông cụ còn sống. Đấy chị xem tôi chỉ toàn viết một loại thư như thế, thực là không có cách nào gửi đi được qua đường bưu điện, – anh ta nói thêm, giọng cay đắng. – Tôi cũng đã thương lượng xong, người ta đã nhận đưa những tác phẩm của tôi vào Viện bảo tàng Nga.

Tôi vỗ hai tay vào nhau tỏ ý sốt ruột.

- Không, đấy chỉ là phòng xa thôi, – Petya vội vàng thanh minh, – không phải vì có thể bị hy sinh, mà nói chung nên phòng trước. Cả Kostochkin, cả Lifshits, cả Nazarov cũng đều làm như thế hết.

Những người Petya nhắc đến tên đều là họa sĩ.

- Việc gì rồi cũng có thể xảy ra… Nhưng chưa chắc là bản thân tôi phải chịu những biến cố đó, cái đó có trời mà biết được, – anh ta nói vẻ sốt ruột. – Hay là chị cho rằng kẻ thù chỉ oanh tạc Moskva, còn Leningrad thì sẽ không đụng đến?

Tôi chưa bao giờ suy nghĩ như thế. Nhưng tôi nghĩ rằng anh ta sắp xếp mọi việc của bản thân như thế thì tự trong thâm tâm chắc là anh ta chẳng hy vọng có ngày trở về.

- Hình như chúng ta còn cho rằng mình là một việc, mà chiến tranh là một việc khác, – giọng anh ta nặng nề vẻ suy tư. – Nhưng trong thực tế…

Cuối cùng anh ta cởi đồng hồ trao cho tôi. Đến hành động này thì tôi phát cáu lên. Tôi mắng anh ta một trận nên thân, mắng đến nỗi anh ta phải bật cười và cất đồng hồ vào túi.

- Chị kỳ lắm, tôi vừa mới được lĩnh một chiếc đồng hồ có kim chỉ nam mới tinh, – anh ta nói. – Này chị Katya, chị có biết tôi bây giờ là cấp gì không? Đường đường là một thiếu úy rồi đấy, chị chớ có trêu vào.

Anh ta nhập ngũ mới vẻn vẹn có một tháng, tôi thực không hiểu nổi anh ta đã được thăng cấp thiếu úy lúc nào. Nhưng theo lời anh ta kể thì trong thời gian học ở viện, anh ta đã được huấn luyện sĩ quan dự bị trong một thời gian ngắn.

Chúng tôi đến bên bức tượng mặt người thân sư tử và rồi như thường lệ, cả hai cùng dừng lại cạnh dãy lan can sắt bị gãy mất mấy thanh ngang. Petya ngước nhìn bức tượng và thở dài. Có phải anh ta muốn nhìn để từ biệt bức tượng không? Anh ta vốn người đã cao to, bây giờ đứng thẳng, đầu ngẩng lên nên càng lồ lộ một thân hình to lớn. Sau này có một lần tiểu đoàn trưởng của anh nói với tôi rằng “Petya rất coi thường cái chết”. Đúng là cái hôm chia tay Petya trước bức tượng mặt người thân sư tử ấy, tôi đã cảm thấy rõ rệt niềm kiêu hãnh cùng sự khinh thường cái chết của anh.

Mặc dầu Petya biết rõ rằng lâu nay tôi coi sóc cháu như con đẻ của mình, nhưng trong giờ phút này cũng nên chính thức nói với anh đôi lời về vấn đề này. Trong phút chia tay, cần phải nói hết toàn bộ những ý nghĩ của mình, tôi cũng biết là phải làm như thế, nhưng chẳng hiểu sao lúc đó tôi chẳng nói được gì với anh ta cả. Mãi sau này khi đã trở về đến nhà tôi mới cảm thấy ân hận vô cùng.

Petya lại cầm lấy tay tôi và hôn nhẹ lên đó… Chúng tôi ôm nhau và giọng anh khe khẽ vang lên:

- Chị…

Tôi tiễn anh đến trước cửa Học viện Ngôn ngữ. Tuy qua một đêm không ngủ, tôi thấy trong người rất mệt, nhưng tôi vẫn cố đi về phố Petrogradskaya.

Hôm ấy trời rất oi bức. Lớp nhựa đường mới rải trên đoạn đường gần Rostralnaya Kolonna[1] đã bị chảy ra và hễ giẫm lên là bị lún xuống. Từ trên một chiếc xà-lan chở hàng đậu gần cầu Birzhevoy thoảng đưa lại mùi hắc ín nhẹ nhõm. Dòng sông Neva mênh mông hùng vĩ dường như không phải cuộn chảy mà là đương náo nức ca khúc khải hoàn tiến lên. Chính ngay đoạn sông đẹp đẽ nhất đã tách ra thành hai nhánh Neva cũng đẹp đẽ và hùng vĩ như đoạn sông chính. Nghĩ cũng thực là lạ, ngay trong lúc này, ở một nơi cách đây mấy trăm cây số lại có thể có một lũ lính Đức, mồ hôi mồ kê nhễ nhại đương cố dùng sức mạnh dã man của chúng để tiến về phía có những ngôi nhà nguy nga đồ sộ đây của chúng ta, tiến về phía có dòng sông Neva đang chìm đắm trong bầu không khí tưng bừng như ngày hội của mùa hè và những vườn hoa xanh tươi mới được sửa sang lại ở giữa trung tâm thành phố giữa cầu Birzhevoy và Dvortsovyi.

Nhưng giờ đây xung quanh hãy còn tạm thời yên tĩnh, chìm lắng, một toán trẻ con nô đùa thoải mái trong vườn hoa. Một ông già gác cửa cầm chiếc dây xích trên tay, vừa đi vừa thỉnh thoảng cúi xuống nhặt những mảnh giấy vụn bị các em vứt tung trên con đường hẻm đi vào vườn hoa.

❀ ❀ ❀

[1] Cột rostral là một loại cột kỷ niệm chiến thắng của hải quân. Tại Sankt-Peterburg nó được dựng ở gần Sàn giao dịch chứng khoán cũ (Caruri).