Có một lần, khi đi qua quảng trường Sobachy, Katya nói cùng tôi:

- Romashov sống ở đây.

Nàng chỉ cho tôi một ngôi nhà quét vôi màu xanh sẫm và giống hệt như hai ngôi nhà ở hai bên. Dù là lúc ấy, hay ngay cả bây giờ, tôi hầu như có cảm giác rằng trong những bức tường loang lổ kia đang tồn tại một cái gì hết sức đê tiện mà không sao biết rõ được.

Bảng danh sách khách trú ngụ không còn treo ở cửa như hồi trước chiến tranh nữa, nên tôi đành phải vào Phòng quản lý để hỏi số phòng của anh ta.

Sự việc xảy ra trong Phòng quản lý như thế này. Người phụ trách việc đăng ký chứng minh thư là một bà già cổ lỗ có nét mặt đầy vẻ giận dữ. Bà đeo kính trắng, khi nghe tôi hỏi đến Romashov, bà ta bỗng rùng mình và mở to hai mắt. Trong ngôi nhà gỗ nhỏ nhắn này lúc ấy có rất nhiều người, kẻ ngồi, người đứng, ai cũng đeo trước ngực một chiếc tạp dề, trông họ có vẻ là những công nhân quét đường và hình như giữa họ vừa xảy ra một chuyện ồn ào gì đó.

- Anh nên gọi điện thoại trước cho anh ta, – bà đăng ký chứng minh thư dịu giọng nói. – Phòng anh ta vừa được mắc điện thoại ngày hôm qua.

- Không cần đâu ạ, cứ đến thẳng như thế này tốt hơn, – tôi cười nói. – Như thế này mới bất ngờ. Tôi là bạn cũ của anh ấy, một người bạn mà anh ấy tưởng rằng đã chết từ lâu.

Câu nói trên đây của tôi thực ra không có ngụ ý gì, nhưng bà đăng ký chứng minh thư nở một nụ cười rất miễn cưỡng. Từ phòng bên cạnh, một người đàn ông có vẻ rất đạo mạo, đầu đội chiếc mũ cát-két rất đẹp bước ra, ngắm nghía tôi một lúc lâu.

Muốn qua cửa chính để vào nhà, phải băng qua đường phố. Tôi bước chậm lại khi đi đến gần cửa chính. Tôi không mang vũ khí theo người, có lẽ nên báo cho người cảnh sát đang đứng ở góc phố kia biết trước chăng? Sau đó tôi suy nghĩ và thay đổi ý định. “Thôi, không cần, hắn không thể chạy đi đâu được!”

Tôi vẫn luôn luôn tin rằng hắn có mặt ở Moskva. Có thể hắn không còn phục vụ trong quân đội thì hắn cũng ăn ngủ ở nhà riêng, nếu không thì ở trong biệt thự hay khách sạn. Bao giờ hắn cũng thích mặc quần áo ngủ vào buổi sáng. Tuồng như tôi trông thấy hình ảnh thực sự của một Romashov: hắn vừa mới tắm xong, mình ướt đẫm nước, mặc quần áo ngủ, tóc rối bù phủ xuống trán. Đấy chỉ là ảo giác, nó khiến tôi choáng váng mặt mày. Cần phải trấn tĩnh lại, nghĩa là phải nghĩ đến một việc khác để tạm quên hắn đi. Thế là tôi nhớ đến việc khoảng mười bảy giờ, đồng chí R. sẽ chờ tôi ở Cục địa lý thủy văn.

- Ai đó?

- Có thể gặp Romashov được không ạ?

- Một giờ sau anh hãy quay trở lại đây.

- Xin ông cho phép tôi được đợi anh ta ở đây, – tôi nói giọng rất khách sáo. – Rất tiếc là tôi không thể đi đâu được nữa. E rằng anh ta sẽ rất buồn nếu không được gặp tôi.

Tiếng dây xích khóa cửa kêu loảng xoảng. Nhưng không tụt hẳn ra mà chỉ nới lỏng để cánh cửa có thể hé ra một chút và người chủ nhà thò đầu ra nhìn tôi. Sau đó tiếng xích sắt lại vang lên một lần nữa, và lần này nó mới thực sự tụt ra. Nhưng cái chốt bên dưới vẫn còn cài. Tôi nghe tiếng sắt ma sát và tiếng vặn chìa khóa. Ông ta mặc quần áo ngủ rộng thùng thình, dây treo quần mang trên vai, áo để hở ngực dẫn tôi vào cửa. Ông ta khom lưng nhìn ngắm tôi chằm chằm. Trên bộ mặt nhẵn nhụi với cái mũi quặp mỏ cú của ông ta lộ rõ dáng nét kênh kiệu và tang thương kiểu quý tộc. Những mớ tóc vàng điểm bạc rủ xuống trước trán, những lớp da béo phì mỡ xếp chồng lên nhau quanh cái cổ dài.

- Ông là von Vyshimirsky phải không ạ? – Tôi hỏi giọng ngạc nhiên. Ông ta khẽ giật mình. – Thôi cứ coi như không phải “von”, nhưng cũng thế cả thôi. Ông là Vyshimirsky Nikolai Ivanovich phải không?

- Cái gì?

- Ông Nikolai Antonovich kính mến, ông quên tôi rồi sao? – Tôi nói, giọng hết sức sung sướng. – Tôi đã từng đến nhà ông kia mà.

Ông ta khẽ khịt mũi.

- Khách đến nhà tôi rất đông, có đến hàng trăm, hàng nghìn, – ông ta nhăn mặt nói. – Quanh cái bàn này có thể ngồi một lúc bốn chục người.

- Trước đây ông đã từng làm việc ở nhà hát Moskva, ông đã từng mặc những chiếc áo có những chiếc cúc rực rỡ. Trong cái lần cậu bạn Grisha Faber của tôi đóng vai bác sĩ tóc đỏ và ông Ivan Pavlych Korablyov đã giới thiệu chúng ta làm quen nhau trong phòng hóa trang của anh ta.

Tại sao tôi lại hứng khởi như thế nhỉ? Tôi đứng giữa nhà của Romashov như một ông chủ. Chỉ một tiếng đồng hồ nữa hắn sẽ trở về. Tôi há nửa mồm thở nhẹ. Tôi sẽ đối phó với hắn như thế nào đây?

- Tôi không biết, tôi không biết! Tên anh là gì?

- Đại úy Grigoriev, tôi sẵn sàng làm theo lời chỉ bảo của ông. Bây giờ ông ngụ ngay ở đây, trong nhà Romashov này phải không?

Vyshimirsky lại chăm chăm nhìn tôi.

- Tôi đăng ký hộ khẩu ở đâu thì sống ở đó, – ông ta nói. – Tôi không sống ở đây. Người quản lý biết tôi sống ở đâu, không phải ở đây.

- Rõ rồi.

Tôi rút bao thuốc lá ra và vui vẻ mời ông ta hút. Ông ta rút một điếu. Cánh cửa thông sang phòng bên cạnh mở toang, tất cả đồ đạc trong đó: đi-văng và chiếc bàn tròn nhỏ nhắn đặt trước nó đều rất sạch sẽ, chúng hiện ra trong bóng sáng lờ mờ. Ngay cả bức chân dung của một người nào đó treo phía trên đi-văng cũng được lồng cẩn thận trong một chiếc khung sạch sẽ, màu tro nhạt. “Mọi thứ đều xếp đặt rất ngăn nắp, hài hòa”. Tôi vui vẻ nghĩ như vậy.

- Ai là Ivan Pavlych? Ông ta là giáo viên phải không? – Đột nhiên Vyshimirsky hỏi.

- Phải, là giáo viên.

- Đúng rồi, ông ấy là Korablyov, một con người rất tốt, một người kiệt xuất. Valya đã từng học ông ta. Nyuta không học ông ấy, nó tốt nghiệp trường nữ trung học Brzhozovskaya. Nhưng Valya thì học ông ấy. Ông ta là một con người rất tốt, đã từng luôn luôn giúp đỡ, giúp đỡ… – Trên bộ mặt già nua của ông ta hiện lên một thứ tình cảm chỉ có quỷ mới hiểu nổi, nhưng đó là thứ tình cảm lương thiện.

Ông già làm ra vẻ vừa mới nhận ra người quen, đon đả đưa tôi vào phòng – lúc này chúng tôi còn đứng ở phòng ngoài – và hỏi tôi có phải vừa từ trên tàu xuống không.

- Nếu anh vừa mới đến đây, – ông già nói, – thì có thể đến nhà ăn quân đội, trình công lệnh là có thể kiếm được một bữa trưa rất đàng hoàng có cả bánh mì, mà không tốn bao lăm tiền…

Ông ta lảm nhảm nói mãi, nhưng lúc này tôi không còn chú ý nghe lời ông ta nói nữa. Tôi kinh ngạc đứng sững lại ở cửa. Thì ra bức ảnh lồng trong khung màu tro nhạt treo trên đi-văng kia là ảnh của Katya. Lần đầu tiên tôi được nhìn thấy một bức ảnh đẹp như thế. Đấy là bức ảnh chụp toàn thân, nàng khoác chiếc áo bành-tô da màu lông chuột vừa khít, may xong trước ngày nổ ra chiến tranh. Vì chiếc áo ấy mà nàng đã từng phải bỏ ra nhiều công sức, đi tìm một thợ may nổi tiếng tên là Mane. Tôi còn nhớ hồi ấy vì tôi không hiểu rằng đi với chiếc áo ấy, cần phải đội mũ và đeo găng tay cùng một loại da màu ấy, mà nàng đã giận tôi. Trời ơi, bức ảnh này chứng tỏ có cái gì đây?

Lúc này trong đầu óc tôi nổi lên ngổn ngang bao nhiêu ý nghĩ khác nhau, trong đó có cả những ý nghĩ mà cho đến bây giờ mỗi khi nhớ lại tôi còn xấu hổ, bồn chồn. Tôi đã suy nghĩ hết mọi đường trừ sự thực của vấn đề, mà cái sự thực ấy thì lại còn nhảm nhí hơn cả những ý nghĩ nhảm nhí của tôi.

- Ông Nikolai Ivanovich, thú thực, tôi không ngờ gặp ông ở đây, – tôi nói. Sau đó, ông già không ngớt giới thiệu với tôi về tình hình của mình, rằng sau khi rời khỏi nhà hát ông vào làm việc ở phòng giữ áo mũ của Bệnh viện thần kinh.

- Như vậy nghĩa là ông ở đây để giúp việc cho Romashov, hay ở đây chỉ vì quan hệ bạn bè?

- Đúng, vì quan hệ bạn bè. Anh ấy muốn nhờ tôi và tôi đã nhận lời. Trước kia tôi đã từng làm thư ký cho giáo chủ Isidor. Tôi không hề giấu giếm chuyện này, ngược lại, còn ghi rõ vào trong bản điều tra của mình. Đấy là một công việc to tát, một quá trình lao động lớn lao. Chỉ riêng thư từ, hồi ấy, hàng ngày chúng tôi nhận được có đến một nghìn năm trăm chiếc. Bây giờ ở đây cũng xấp xỉ như thế. Nhưng có điều tôi làm việc ở đây là do quan hệ tình cảm. Tôi đã nhận được thẻ công tác. Romashov đã bố trí tôi làm việc trong cơ quan anh ấy. Mọi người trong cơ quan cũng đã biết tôi đã đến đây công tác.

- Chẳng lẽ bây giờ Romashov không còn phục vụ trong quân đội nữa ư? Hồi chúng tôi chia tay nhau, anh ấy còn mặc quân phục kia mà.

- Vâng, anh ấy không còn ở trong quân đội nữa. Anh ấy có công tác đặc biệt gì đấy mà tôi không được biết rõ. Anh ấy được miễn quân dịch cho đến khi kết thúc chiến tranh.

- Hằng ngày ông nhận được những bức thư gì?

- Đấy là một thứ văn kiện hết sức quan trọng, – Vyshimirsky nói. – Hết sức quan trọng, vì hiện nay chúng tôi đang có một nhiệm vụ lớn là tìm kiếm một người đàn bà, một vị phu nhân. Nhưng tôi nghi rằng đây không phải là nhiệm vụ mà là một việc cá nhân, cũng có thể nói là chuyện yêu đương gì đó.

- Người đàn bà ấy là ai?

- Là con gái của một nhân vật lịch sử. Tôi rất quen thuộc nhân vật lịch sử này, – Vyshimirsky nói giọng đầy tự hào. – Chắc anh đã có nghe đến cái tên Tatarinov rồi chứ? Hiện nay chúng tôi đang tìm kiếm con gái của ông ấy. Đáng lẽ chúng tôi đã tìm ra chị ấy từ lâu rồi, nhưng đầu mối lung tung quá. Chị ấy đã lấy chồng nên chị ấy có hai họ.