Số lần tôi ngủ lại bệnh viện càng về sau càng nhiều, có khi ở lại một mạch đến hai ba ngày liền và sau cùng tôi ở lại hẳn đấy, chỉ về nhà khi nào bà Rozaliya Naumovna yêu cầu tôi phải về mà thôi.

- Cô không ở nhà, tôi buồn không thể nào chịu được, Katya ạ, – bà nói.

“Buồn không thể chịu được”, câu nói này có nghĩa là bà không biết cách đối phó với bà Berta như thế nào. Vì bà này càng ngày càng tỏ ra nhát gan, càng ít muốn nói năng trò chuyện. Bà không đi làm, suốt ngày nằm trên chiếc ghế đi-văng trong nhà và hầu như là đã tuyệt thực hoàn toàn.

Hoàn cảnh của bà ta rất gay go nên tôi có khuyên bà Rozaliya Naumovna hãy đưa bà ta ra ngay khỏi Leningrad. Nhưng Rozaliya Naumovna không yên tâm để bà đi một mình và cũng không muốn chính mình đi theo.

… Trong phòng yên tĩnh khác thường. Ánh mặt trời chiếu xuyên qua khe cánh cửa sổ hé mở. Từng luồng ánh sáng rọi chiếu lên các thứ đồ đạc trong nhà và sàn nhà. Tôi ngồi len vào sát bà Berta và bắt đầu suy nghĩ, sau đó bừng tỉnh dậy từ sau những suy nghĩ đau buồn, chúng như muốn kéo tôi ra khỏi căn buồng này. Trong buồng bày biện khá nhiều dụng cụ gia đình, một bà già người gầy yếu mặc bộ quần áo ngủ sạch sẽ đương chăm chú cắt giấy lau bát đĩa, đây là việc mà gần đây bà rất thích làm.

- Bà cứ như thế này mãi khéo không sẽ bị bệnh thần kinh mất.

Tôi buột miệng nói câu này ra, bà Berta liền đặt thếp giấy lau bát đĩa trên tay xuống, ngơ ngác nhìn tôi.

- Katya, có người đang chờ cô đấy, – bà ngừng lại một lúc rồi nói.

- Ai thế ạ?

- Nào tôi có biết!

Tôi vội vàng chạy về phòng riêng của mình. Một ông già lạ mặt đang nằm ngủ ngay trong phòng, hai tay đặt trên bụng.

Tôi nhón gót chân bước trở ra, quay ra chỗ bà Berta.

- Ông ấy bảo bà là quen cháu không ạ?

- Rozaliya Naumovna có nói chuyện với ông ấy chứ tôi không biết. Có việc gì vậy?

- Không có gì đâu ạ, chỉ có điều là từ thuở bé đến giờ đây là lần đầu tiên cháu trông thấy ông già này.

- Cô nói cái gì vậy? – Bà Berta hoảng hốt kêu lên. – Ông ấy nói rằng là người quen của cô kia mà!

Tôi khuyên bà yên tâm. Song thực sự là từ xưa đến nay tôi không có một người quen nào có dáng cao lớn, rậm râu và đeo kính kẹp mũi như thế kia. Tôi cảm thấy nực cười. Làm sao lại có thể có một việc lạ lùng như thế này được nhỉ? Quân phục và mặt nạ của ông khách được treo trên lưng ghế. Ông ta có vẻ là một lính thủy.

Cuối cùng ông khách đã tỉnh giấc. Ông ta vừa ngáp dài vừa ngồi bật dậy, ông ta mò mẫm xung quanh để tìm chiếc kính cận. Tôi ho lên một tiếng khiến ông giật nảy người.

- Chị là Ekaterina Ivanovna có phải không?

- Vâng ạ.

- Chị Katya này, – ông ta nói giọng từ tốn. – Thực chẳng còn hiểu ra làm sao nữa, tôi vừa vào đến nơi là ngủ say.

Tôi mở to hai mắt nhìn ông ta.

- Cố nhiên là cô rất khó nhận ra tôi. Nhưng đối với Sanya của cô là chỗ quen thuộc cũ… Trời, đã bao nhiêu năm rồi nhỉ?

Ông ta lẩm bẩm tính.

- Hai mươi nhăm năm rồi còn gì. Trời, hai mươi nhăm năm ròng, không hơn không kém.

- Bác Ivan Ivanych có phải không ạ?

- Chính tôi đây.

Đó chính là bác sĩ Ivan Ivanych. Tôi đã nghe Sanya nhắc đến tên bác có đến hàng nghìn lần. Bác là người dạy Sanya nói những tiếng đầu tiên rất buồn cười: “Abram, gà, hòm”. Bác đã từng cùng Sanya đáp máy bay đến Vanokan, giữa đường gặp bão tuyết kéo dài ròng rã ba ngày ba đêm. Hai người không có cách nào khác ngoài cách ngồi chờ chết, nếu không nhờ nghị lực đặc biệt kiên cường của bác sĩ thì chắc chắn tai nạn đã xảy ra rồi. Tôi có cảm giác rằng mỗi khi kể về bác sĩ, giọng nói và cử chỉ của anh đều trở nên rất ngây thơ, bé bỏng. Anh có vẻ như kể một mẩu chuyện thần thoại lạ lùng. Quả thật, nom ông rất giống bác sĩ Aybolit, có một bộ mặt đỏ hồng đầy vết nhăn, một chiếc mũi to cùng chiếc kính kẹp mũi, một đôi tay thô dài và khi ông nói, có vẻ như muốn ném một vật gì đó vào mặt người nghe.

- Cháu đang vắt óc để nhớ lại xem bác là ai. Xin bác sĩ cho biết là bác từ đâu đến, có phải từ xa không?

- Không, không xa lắm đâu. Tôi ở vĩ độ 69.

- Bác ở trong hải quân phải không?

- Tôi là người lính thủy Hồng hải, vừa xinh đẹp vừa trẻ trung[1], – bác sĩ nói. – Tôi sẽ kể cho cô nghe tất cả ngay bây giờ. Hãy cho tôi một cốc nước chè đã chứ!

Ông ta ghé bộ mặt đầy râu lại hôn lên mặt tôi. Tôi chạy đi đun nước chè rồi trở lại nói với ông rằng cho đến bây giờ Sanya vẫn đem theo mình chiếc ống nghe bằng gỗ mà hồi xưa ông đã bỏ quên trong một ngôi nhà nhỏ hầu như đã bị tuyết lấp kín ở một làng quê hẻo lánh ở Ensk.

Ông cười vang lên. Mấy phút sau chúng tôi ngồi cạnh nhau và bắt đầu nói chuyện, thân mật như đã từng quen biết nhau cách đây hàng nghìn năm. Sự thực cũng đúng như thế, tuy không lâu đến hàng nghìn năm song cũng đã từ lâu lắm, tôi như đã quen biết ông ngay sau lần đầu tiên Sanya nói về ông.

Việc bác sĩ ra phục vụ ở hạm đội là việc mới xảy ra đây, từ sau ngày nổ ra chiến tranh. Đó là ý nguyện của bác sĩ. Mặc cho khu tự trị của dân tộc Nenets không đồng ý, một cán bộ tên là Ledkov nói chuyện với ông suốt một buổi tối, khuyên ông hãy lưu lại vì tuổi già. Nhưng ông vẫn nhất quyết giữ ý kiến của mình. Con trai bác sĩ tên là Volodya hiện đang tham gia chiến đấu trong các đơn vị ở mặt trận Leningrad. Bác sĩ cho rằng cần phải trực tiếp tham gia chiến đấu chứ không nên ngồi lại ở một nơi cách mặt trận hàng mười vạn tám ngàn dặm. Sau đó ít lâu ông được điều đến công tác tại các đơn vị tàu ngầm ở thành phố Bắc cực. Đây là thành phố Polyarnoye chứ không phải là thành phố Zapolyarye. Đấy là một thành phố quân sự ở eo biển Kolsky cách Zapolyarye hai nghìn cây số. Các phi công hải quân ở thành phố Polyarnoye nói với ông rằng Sanya phục vụ trong đơn vị không quân bay đường dài, thường bay đến Königsberg, và còn nghe nói rằng một trung đoàn của đơn vị này sẽ được bay lên phương bắc.

- Tại sao lại bay đến Königsberg ạ? Cháu chẳng hay biết gì cả.

- Đấy cô xem, – bác sĩ nói, giọng không hài lòng. – Nếu cô không biết thì còn ai biết nữa?

- Biết từ nguồn tin nào ạ? Viết thư cho cháu, không bao giờ Sanya cho biết những tin ấy.

- Thôi cứ cho là như thế, – bác sĩ đồng tình. – Nhưng dẫu sao cũng cần phải biết, cần phải biết.

Tôi bưng nước chè lên, ông uống một hơi cạn cốc rồi nói: “Khá lắm!”

- Hiện nay ở ngoài mặt trận rất gian khổ, – ông nói. – Tôi có gặp Volodya, anh ta cũng nói là rất gian khổ. Ngay ở vùng ngoại vi Leningrad của chúng ta đây, tình hình cũng khá căng thẳng. Xin lỗi, tôi có mang đến cho cô một bức thư đây.

- Thưa bác, của ai thế ạ?

- Của một người bạn cũ, – bác sĩ nói giọng đầy vẻ bí mật, vừa loay hoay tìm chiếc mặt nạ, trong lúc chiếc mặt nạ treo ngay trước mặt ông. – Anh ta ở cùng một đơn vị với Volodya. Chính anh ta cho tôi biết cô đang ở Leningrad. Khi tôi sắp đi anh ta có nhờ cầm theo một bức thư.

Trên phong bì bức thư viết: “Gửi Ekaterina Ivanovna Tatarinova Grigorieva” cùng với địa chỉ tỉ mỉ. Đề phòng khi bác sĩ không tìm gặp được tôi ở nhà, trên phong bì còn ghi cả địa chỉ của bệnh viện, nét bút rõ ràng, sắc nhọn và có phần là lạ. Tôi hồi hộp đọc kỹ phong bì. Không, đây là của người quen. Đó là bức thư của Romashov.

- Thế nào? – Bác sĩ hỏi, giọng trịnh trọng. – Đã nhận được ra chưa đấy?

- Nhận ra rồi ạ, – tôi quẳng bức thư ra bàn. – Bác quen anh này à?

- Chúng tôi mới quen nhau ở chỗ Volodya. Anh ấy là một con người rất tốt. Anh ta đang phụ trách công tác hành chính kinh tế. Volodya nói rằng đơn vị không có anh ấy thì chẳng khác nào cụt mất tay. Một con người rất đáng yêu. Rất tiếc là phải xa nhau.

Tôi đối đáp mấy câu cho qua chuyện.

- Đúng, anh ta thật đáng yêu, – bác sĩ nói tiếp. – Quả là có lúc anh ta uống rượu chút ít.

- Cũng lạ. Không biết anh ấy làm sao biết được địa chỉ của cháu? Sao anh ấy biết hiện nay cháu đang ở Leningrad?

- Sao lại thế? Lẽ nào anh ấy chưa đến đây bao giờ sao?

Tôi lặng im.

- Ừ…, – bác sĩ nhìn tôi chăm chăm qua phía trên của cặp kính kẹp mũi rồi nói tiếp: – tôi tưởng anh ấy là bạn của cô. Anh ấy kể cho tôi nghe cả quá trình sống trước đây của cô, nhất là những năm gần đây. Những điều này tôi lại biết rất ít.

- Bác sĩ ạ, anh ta là một con người rất đáng sợ.

- Ra là như vậy đấy!

- Thôi cứ mặc xác anh ta. Bác uống nước chè nữa không?

Bác sĩ lại uống hết một cốc nữa, cũng uống từng hớp một. Sau đó bác sĩ rút ra từng thỏi sô-cô-la và ca-cao mời tôi ăn.

- Thực là lạ, – ông trầm ngâm nói. – Thế nào, cô không định đọc bức thư này hay sao?

- Không, cháu sẽ đọc.

Tôi bóc phong thư.

“Katya, mong Katya hãy rời khỏi Leningrad ngay, – anh ta viết chữ rất to, rất ngoáy. – Tôi cầu xin Katya. Lúc này một phút cũng không được chần chừ. Tôi không thể nói hết những điều tôi biết được với Katya. Cầu mong tình yêu của tôi che chở được Katya thân yêu của tôi! Ấy Katya xem, tôi lại ăn nói lung tung rồi. Nếu không vì cảnh sống cô đơn hiện nay của Katya ở Leningrad làm cho đau lòng thì tôi không sao dám viết bức thư này. Đến Tikhvin có thể đi ô-tô. Nhưng nếu tàu hỏa còn chạy thì nên đi tàu hỏa hơn. Ôi lạy Chúa, không biết rồi tôi có còn dịp gặp lại Katya nữa không. Katya thân yêu, Katya là niềm hạnh phúc, là sức sống của tôi…”

❀ ❀ ❀

[1] Lời một bài hát được lưu truyền rất rộng rãi trong Hải quân Liên Xô. – N.D.