Khi sắp ra đi tôi đã đưa những bức thư vĩnh biệt của thuyền trưởng cho Katya. Trước kia, hồi ở Ensk, tôi cũng để lại cho nàng bức thư mà tôi đã cùng dì Dasha lấy được của một nhân viên bưu điện bị chết trôi, để nàng xem một mình. Lúc ấy tôi đứng dưới chân pháo đài Martyn, lòng đầy lo âu và hồi hộp, tưởng tượng theo từng dòng chữ Katya đọc.

Còn lần này, phải sau mấy ngày tôi mới có thể trông thấy lại nàng. Song dầu sao mọi việc vẫn thế, hai chúng tôi vẫn đọc chung thư với nhau và tôi biết rằng Katya sẽ cảm thấy luôn luôn có hơi thở của tôi ở phía sau vai nàng.

Sau đây là những bức thư ấy.

1

Kính gửi ngài đại tá hải quân PS. Sokolov. Tổng cục địa lý thủy văn. Sankt-Peterburg.

Thưa Ngài Pyotr Sergeevich kính mến!

Bức thư này được viết khi cuộc hành trình của chúng tôi sắp sửa đi đến chỗ kết thúc. Có điều đáng tiếc là chỉ có một mình tôi kết thúc nó. Nhưng mong rằng nó sẽ đến được tay Ngài. Tôi cảm thấy tuồng như trên thế giới này không còn có ai khác có thể chịu đựng những nỗi khổ cực về xác thịt như chúng tôi. Các bạn đồng hành của tôi đã lần lượt hy sinh, còn cả đội trinh sát được tôi cử đến Galchikha không thấy quay về.

Tôi đã gửi Masha và cô con gái nuôi của Ngài ở lại dọc đường trong một hoàn cảnh rất khó khăn. Nếu biết rõ đời sống của hai người đã được bảo đảm thì dẫu có chết tôi cũng yên lòng, vì tôi nghĩ rằng Tổ quốc của chúng ta sẽ không hổ thẹn bởi chúng tôi. Chuyến thám hiểm lần này của chúng tôi không thành công. Nhưng sau khi trở về lại vùng lục địa mà chúng tôi đã phát hiện được và tiến hành nghiên cứu nó, chúng tôi đã dốc hết sức mình để bù vào chỗ không thành công của cuộc thám hiểm.

Ý nghĩ cuối cùng đốt cháy tâm can tôi là vợ và con gái tôi. Hy vọng rằng đời con gái tôi sẽ đẹp đẽ thuận chiều. Xin Ngài hãy giúp đỡ vợ và con tôi như trước đây Ngài đã giúp đỡ tôi. Trước lúc tắt thở, tôi nghĩ đến Ngài với một tình cảm sâu sắc và một tấm lòng yêu thương! Nghĩ đến những tháng năm đẹp đẽ nhất trong thời thanh niên của tôi, khi còn làm việc dưới quyền lãnh đạo của Ngài.

Xin ôm hôn Ngài.

IVAN TATARINOV

2

IL. Tatarinov, đội trưởng đội thám hiểm tàu “St. Maria” kính gửi Ngài Tổng cục trưởng Tổng cục Địa lý thủy văn.

BÁO CÁO

Rất hân hạnh được báo cáo với Tổng cục Địa lý thủy văn những việc sau đây:

Ngày 16 tháng Ba năm 1915, chiếc tàu buồm “St. Maria” nằm ở vĩ độ 79°08’30” lấy Greenwich làm chuẩn, kinh độ 89°55’00”; trong điều kiện thời tiết tốt, tầm nhìn xa không bị cản trở, từ trên tàu “St. Maria” đang phiêu bạt có thể nhìn thấy một dải đất vô danh, rất rộng, trên đó có vô số núi cao và sông ngòi nằm về phía đông con tàu. Trên vùng có dải đất lạ này, trước kia cũng đã từng được phát hiện có dấu tích như vào tháng Tám năm 1912, chúng tôi đã từng nhìn thấy những đàn ngỗng trời bay từ phía đông bắc về phía tây nam. Và vào đầu tháng Tư năm 1913, chúng tôi lại nhìn thấy từ đường chân trời phía đông bắc một dải đất liền màu bạc sáng bị bao phủ bởi một đám mây sặc sỡ hình thù quái dị như lớp sương mù trong khe núi xa.

Dải đất này trùng với đường kinh tuyến. Sự phát hiện đó đem đến cho chúng tôi một hy vọng, một khi có thời cơ thì lập tức xuống tàu, đổ bộ lên đất liền, đi dọc theo bờ biển đến hướng bán đảo Taymyr rồi tùy theo tình hình cụ thể mà tiến thẳng đến cửa sông Khatanga hoặc Yenisey và việc đầu tiên là đi tìm các bộ lạc ở vùng Sibir. Lúc này hướng tiến của tàu chúng tôi là rất rõ ràng theo hướng bắc lệch đông bảy độ, xuôi chiều với dòng chảy của băng. Nếu hướng tiến hơi lệch về hướng tây, nghĩa là song song với hướng hành tiến của tàu “Fram” ở miền nam thì chúng tôi đã không thể thoát khỏi vùng đóng băng trước mùa thu năm 1916 được, mà lương thực của chúng tôi thì chỉ đủ để ăn đến mùa hè năm 1915.

Chúng tôi đã phải trải qua vô vàn gian nan khổ ải (những việc đó không có dính dáng gì đến thực chất của bản báo cáo này), mãi đến ngày 21 tháng Năm năm 1915, chúng tôi mới đến vĩ độ 81°09’, kinh độ 58°36’ và đổ bộ lên mảnh đất nằm dọc theo bờ biển mà chính chúng tôi đã phát hiện. Đấy là một hòn đảo bị băng tuyết phủ kín, vị trí của nó ghi trên phụ đồ A đính theo bản báo cáo này. Năm ngày sau, chúng tôi mới đặt chân đến được hòn đảo thứ hai trong nhóm quần đảo gồm có ba, bốn hòn đảo vừa được phát hiện này. Ký hiệu của đảo này là G. Tôi đã chọn một địa điểm trên một mũi biển của cái đảo nhỏ này làm trạm thiên văn. Tọa độ của trạm thiên văn nói trên là 80°26’30” và 92°08’00”

Đi dọc theo mảnh đất lạ này về phía nam, tôi đã phát hiện được một bờ biển nằm giữa vĩ tuyến bắc 81° và 79°. Đoạn bờ phía bắc thấp trũng, có chỗ toàn đất thịt và bị phủ kín bởi một dòng băng khá rộng. Phần bờ phía nam có dốc cao dần lên và dần dần thoát khỏi sự bó buộc của lớp băng dày. Tại đây chúng tôi đã tìm thấy một số thân cây còn nguyên vẹn bị trôi dạt đến. Ở nơi vĩ độ 80°, đã phát hiện được một eo biển rộng lớn, kéo dài từ điểm C ra hướng tây nam. Bắt đầu từ điểm F, bờ biển đột ngột kéo dài về phía tây nam. Tôi vốn định quan sát bờ phía nam của vùng đất mới này, nhưng lúc ấy chúng tôi đã quyết định đi dọc theo bờ biển Khariton Laptev tiến đến sông Yenisey.

Trong lúc báo cáo với tổng cục về các phát hiện của cá nhân như đã nói ở trên, tôi nghĩ cần phải nói rõ rằng vì đồng hồ thiên văn ở trên tàu trong hai năm qua chưa hề được điều chỉnh lần nào cho chính xác, nên cho dù có bảo quản nó tốt đến như thế nào, cá nhân tôi vẫn cảm thấy rằng các kết quả tính toán về kinh tuyến chưa thể đáng tin cậy hoàn toàn.

Ivan Tatarinov

Kèm theo:

1) Một nhật ký của tàu “St. Maria” (có ký tên)

2) Một quyển vở mỏng ghi chép về đồng hồ thiên văn.

3) Một quyển ghi các loại số tính toán được và các số liệu chụp ảnh.

4) Một tấm bản đồ vẽ được tại thực địa.

Tại trại nghỉ trên đảo thứ tư trong quần đảo Nga, ngày 18 tháng Sáu năm 1915.

3

Masha thân yêu!

E rằng quan hệ giữa chúng ta đã đến lúc kết thúc, anh thậm chí còn khó tin rằng sẽ có một ngày nào đó em đọc được những dòng vĩnh biệt này. Các anh không thể đi lại được nữa rồi, đi là bị cóng ngay… Các anh chỉ còn biết nghỉ lấy sức, thậm chí sau bữa ăn cũng không cảm thấy cơ thể ấm lên được chút nào. Hai chân anh, nhất là chân phải rất tệ hại, chính anh cũng không rõ là nó đã bị cứng buốt và hỏng từ lúc nào. Trong khi viết thư anh vẫn quen dùng hai chữ “Các anh”, nhưng thực ra Kolpakov đáng thương đã chết ba hôm nay rồi. Cơn bão tuyết hôm ấy đáng sợ làm sao, anh không tài nào chôn được anh ta! Cơn bão đã kéo dài đến những bốn ngày bốn đêm – đối với các anh, quãng thời gian ấy quá dài.

Ngày cuối cùng của anh đã ập đến rất nhanh chóng. Song anh không sợ chết chút nào! Rõ ràng là anh đã làm được rất nhiều để giành lấy sự sống so với khả năng mà anh có.

Anh rất có lỗi với em. Tuy những ý nghĩ khác cũng rất nặng nề. Song ý nghĩ về em là nặng nề hơn cả.

Mấy năm qua em đã phải chịu đựng biết bao nhiêu phiền muộn lo âu, và giờ đây phải gánh chịu nỗi đau khổ lớn nhất. Xin em hãy đừng tự ràng buộc mình, nếu em gặp một người nào đó mà em quên được nỗi đau, thấy rằng sống với người ta em sẽ được hạnh phúc thì em hãy nhớ rằng đây cũng là điều anh cầu mong cho em[1].

Em hãy chuyển lại những lời này cho mẹ Nina Kapitonovna. Anh xin ôm hôn mẹ, mong mẹ giúp đỡ em nhiều, đặc biệt là trong việc giúp đỡ con Katya của chúng ta.

Cuộc hành trình của các anh rất gian nan. Song mọi người đều biểu hiện rất tốt. Nếu trang bị không quá kém, nếu vật tư được cung cấp không thiếu thốn quá, thì cũng có thể là các anh đã hoàn thành được nhiệm vụ.

Mashenka yêu quý! Anh thật không tưởng tượng được là sau khi không có anh, em và con sẽ sống như thế nào! Katya, Katya của ba! Anh biết ai sẽ giúp đỡ em và con, song trước phút tắt thở anh không muốn nhắc đến tên hắn. Anh không thể dốc hết bầu tâm sự đã tích lũy trong nhiều năm của mình cho người ấy được. Người ấy là hóa thân của cái thế lực trong nhiều năm bó buộc chân tay anh. Thực ra nếu hắn ta không ngăn trở anh, không đến “giúp đỡ” anh, thì anh cũng đã hoàn thành được khối công việc. Nghĩ đến chuyện này anh hết sức đau lòng. Nhưng còn cách gì hơn? Điều duy nhất có thể an ủi là anh lấy lao động của mình hiến dâng cho đất nước Nga những phần đất mới rộng lớn. Masha thân yêu, thực ra anh không muốn kết thúc bức thư này, kết thúc cuộc nói chuyện cuối cùng với em. Em hãy yêu thương con gái của chúng ta, nhớ đừng để con nhiễm quen tính lười biếng. Đấy là hình ảnh của anh, anh đã trót là một kẻ lười và có phần quá tin người.

Katya, con gái mồ côi của cha! Liệu mai sau con có biết được rằng cha đã từng thương nhớ con đến chừng nào không? Thậm chí trước lúc nhắm mắt cha chỉ mong được nhìn thấy con một lần nữa.

Anh dừng bút. Tay anh đã bị cóng rồi. Nhưng anh vẫn cố viết tiếp. Ôm hôn em và con. Người thân yêu mãi mãi của em và con.

❀ ❀ ❀

[1] Đoạn văn này có chỗ đọc trúc trắc nên đã được sắp xếp lại một số câu chữ để phù hợp với nguyên bản (Caruri).