Buổi tối nào chúng tôi cũng tụ họp tại phố Petrogradskaya. Có một lần tôi mời chị Varya Trofimova đến dự. Trong cuộc họp này, lần đầu tiên chị nói chuyện với bác sĩ về chồng chị. Bác sĩ hỏi một số câu đơn giản, chị trả lời từng câu một. Lúc này có thể thấy rõ rằng cái chết của chồng chị là quá ư lớn lao đối với chị và việc che giấu nỗi đau khổ lớn lao ấy là điều hết sức khó khăn. Ngày hôm sau chị đem tất cả thư và ảnh của chồng đến. Chúng tôi nhớ lại chuyến đi đến Saratov mà không cầm được nước mắt. Chuyện ấy như đã lùi vào dĩ vãng xa xăm, từ cái hồi chúng tôi còn là những cô gái ngây thơ. Khi tôi tiễn chị ra về, đôi mắt chị đã ráo hoảnh, trong lòng dường như đã thanh thản chút ít.

Đó là thành tích của bác sĩ.

Trong tuần lễ ông ở lại nhà chúng tôi, tình hình ở mặt trận Leningrad trở nên căng thẳng. Bọn Đức đưa đến nhiều lính mới, bắt đầu từ mờ sáng đã phải xuống hầm trú ẩn vì có báo động. Dạo này tôi ngủ rất kém, lúc nào cũng canh cánh lo cho Sanya. Một lần tôi vừa nằm xuống giường chưa kịp thay quần áo thì bác sĩ gõ cửa rồi bước vào. Ông nhét một con gấu trắng bé tí vào tay tôi.

- Đây là tác phẩm của Pankov, – ông nói. – Pankov là một người làm đồ mỹ nghệ nổi tiếng của dân tộc Nenets. Cô hãy giữ lấy làm kỷ niệm. Con gấu trắng này là của bác sĩ Ivan Ivanych tặng cô, nó sẽ nói với cô rằng Sanya sẽ trở về.

Đương nhiên đó chỉ là những lời nói không có căn cứ. Song lúc này, giữa lúc trong lòng đang rối bời, tôi cầm lấy con gấu và cảm thấy đó là những lời an ủi sâu sắc. Thỉnh thoảng tôi lại lấy nó từ trong xắc ra xem và thật tình mà nói tôi cũng thấy người vui vẻ, nhẹ nhõm hơn nhiều.

Sáng nào cũng nghe bác sĩ hát hoặc ngâm mấy câu thơ quen thuộc, có lẽ đó là sáng tác của ông. Sau đó ông đi tắm rất lâu. Ông nói rằng giữa cuộc oanh tạc của giặc Đức với cuộc đi tắm của ông như có một mối liên quan thần bí, hễ ông vừa vào nhà tắm là y như còi báo động phòng không lại rú lên. Những trường hợp như thế đã xảy ra khá nhiều lần. Khi ông đến ăn sáng, bộ râu nom rất dễ có cảm tình của ông vẫn còn ướt sũng. Việc đầu tiên của ông là ném cho tôi chiếc ghế, thế là tôi bắt buộc phải bắt lấy chân ghế và ném trả lại cho ông. Ông là người rất hài hước. Ông thích làm cho người khác ngạc nhiên.

Thật vậy, tuần lễ ông bác sĩ ở lại nhà chúng tôi thực đẹp vô cùng, nó tựa như trong một đêm giông tố mịt mù, chợt nghe thấy một giọng nói hiền hòa cất lên.

Nhưng phút chia tay đã đến. Ông thu dọn các thứ vào ba-lô. Ông buộc chặt số sách vừa mua được ở Leningrad.

Tôi tiễn ông đi…

Tưởng như chưa bao giờ người trên phố Nevsky lại đông đến như thế. Các bà đẩy những chiếc xe con, trên đó chất đầy những túi, những hòm xiểng, chậu giặt quần áo… luôn luôn quay đầu lại nhìn đàn con mệt mỏi, bẩn thỉu đang lẽo đẽo chạy theo sau. Những cụ già da rám nắng, từ nông thôn lên đi len vào giữa dòng người đông đúc. Họ là những người ở thị trấn Kolpintsy, ở làng “Nhi đồng”… Dân ngoại ô đang ồ ạt chen chúc nhau kéo vào thành phố.

Chúng tôi đi liền hai tiếng đồng hồ mới ra đến ga xe lửa đi Moskva. Tôi không để bác sĩ xách hành lý đi qua quảng trường. Tôi xách một số hành lý của ông đi dọc theo phố Nevsky cũ và dừng lại ở góc phố để đổi tay. Ivan Ivanych vượt lên phía trước. Đằng trước sân ga không một bóng người, tôi cảm thấy hết sức lạ lùng.

“Có lẽ lên tàu ở ga Ligovka”, – tôi suy nghĩ và thốt lên.

Thực là lạ. Đến bây giờ tôi vẫn còn nhớ rất rõ cái giờ phút xảy ra lúc ấy: trong phút chốc, ánh mặt trời rọi chiếu chan hòa xuống quảng trường Khởi Nghĩa, ông bác sĩ với dáng hình cao lớn, mặc quân phục hải quân, đang dấn từng bước một lên bậc tam cấp. Cái bóng đen, gãy khúc do các bậc tam cấp tạo nên theo bước chân của ông cũng lên cao dần. Phía cửa nhà ga đằng kia tịnh không một bóng người, gây một nỗi xao xuyến trong lòng người…

Cánh cửa nhà ga đóng im ỉm. Bác sĩ gõ cửa. Một bà béo phì đầu đội mũ cát-két của ngành đường sắt thò đầu ra ngoài, không biết nói với ông những gì. Ông đứng im một hồi lâu rồi uể oải bước lại phía tôi. Nét mặt ông rất nghiêm nghị.

- Này, Katya, hãy mang hành lý lại đằng này, – ông nói to. – Đành về thôi. Đoạn đường sắt cuối cùng đã bị cắt đứt rồi. Tàu hỏa không chạy được nữa…

Mấy hôm sau, bác sĩ đáp máy bay ra đi.