Sau đây là câu chuyện do Romashov kể lại:

Khi hai người gặp nhau, mặt và chân Sanya đầy vết thương, những vết thương ở trên mặt đã bắt đầu lên da non, về cái tin anh bị thương thì Romashov đã biết trước đó ít lâu, do một hôm anh tình cờ đọc được một mẩu tin trên tờ báo nội bộ “Chim ưng đỏ”. Mẩu tin chỉ nói chung chung nên anh ta không rõ Sanya bị thương trong trường hợp cụ thể nào. Anh ta nói rằng có mang số báo ấy theo định đưa cho tôi xem. Nếu không xảy ra sự kiện đổ nhà vừa rồi thì chắc chắn là tờ báo ấy sẽ đến tay tôi. Nhưng không sao, Romashov đã gần như thuộc lòng bản tin đó: “Đại úy Grigoriev sau khi hoàn thành nhiệm vụ chiến đấu, trên đường bay trở về bị bốn máy bay tiêm kích của địch đuổi theo. Grigoriev bắn rơi một chiếc, ba chiếc còn lại hốt hoảng bỏ chạy. Tuy bị thương, Grigoriev vẫn cố gắng lái máy bay về. Tại một nơi cách mặt trận không xa, anh lại bị hai chiếc Junkers khác của địch bất thần tiến công. Grigoriev đã lái chiếc máy bay bị bốc cháy của mình đâm trúng một chiếc Junkers của địch. Toàn thể phi công Đoàn N. sẽ mãi mãi ghi nhớ những con chim ưng quang vinh của mình là: đại úy, đảng viên đảng cộng sản Grigoriev, phi công hoa tiêu Luri, báo vụ viên kiêm xạ kích Karpenko, và xạ thủ trên máy bay Ershov, đã chiến đấu đến hơi thở cuối cùng cho Tổ quốc!”.

Có thể toàn văn bản tin đó không được nhớ chính xác, lời lẽ có thể bị sai lạc; nhưng Romashov cương quyết bảo đảm rằng nội dung mà anh ta đã diễn đạt là hoàn toàn chính xác. Anh ta cất tờ báo này cùng với một số tài liệu quan trọng khác vào trong chiếc cặp đựng bản đồ. Cả chiếc cặp ấy bị rơi xuống nước trong căn nhà hầm khi anh ta bị tai nạn. Toàn bộ báo chí và giấy tờ trong đó đều bị ướt và dính chặt vào nhau. Sau này chúng đã biến đâu mất hết cả trong khi anh ta đem ra phơi. Nhưng điều đó chẳng có gì quan trọng.

Thế là Sanya coi như đã bị báo tử. Nhưng trong thực tế thì vẫn còn sống, tuy mặt và chân đều đầy vết thương… Và vết thương ở trên mặt nhẹ thôi, chỉ có chân mới bị nặng, khó có thể đi lại được.

- Sanya làm thế nào lên tàu quân sự được?

- Tôi không rõ, – Romashov nói. – Chúng tôi không nói với nhau chuyện ấy.

- Vì sao vậy?

- Bởi vì một giờ sau khi chúng tôi gặp nhau, ở một nơi cách Khristinovka hai mươi cây số, xe tăng của bọn Đức đã tấn công bắn vào đoàn tàu chở chúng tôi. – Anh ta nói là “đã bắn” vào đoàn tàu.

Đây là một việc rất bất ngờ, vì ngay trong hậu phương của ta đã thấy xuất hiện xe tăng của bọn Đức. Phát đạn đầu tiên từ xe tăng của bọn chúng bắn ra làm hỏng đầu máy, thế là cả đoàn tàu nằm chết gí tại chỗ. Các thương binh nhảy xuống tàu tháo chạy tán loạn, bọn Đức dùng súng phóng lựu bắn xả vào đám thương binh.

Romashov lao ngay về phía Sanya. Phải vượt qua lưới lửa của giặc xông vào đoàn tàu lúc này là việc rất khó khăn, nhưng Romashov đã xông vào và cứu được Sanya ra ngoài. Hai người nằm nấp sau bánh xe. Những người bị thương nặng kêu gào trên toa tàu: “Các đồng chí ơi, cứu chúng tôi với!”. Lúc này bọn Đức đã tiến đến gần và bắn rất rát. Thấy không thể nấp ở đây được nữa, Sanya nói: “Cậu chạy đi! Tớ có súng lục đây rồi, tớ nhất định không để chúng bắt sống được đâu!” Nhưng Romashov vẫn không bỏ Sanya. Anh ta tìm cách cõng Sanya vượt qua rãnh nước ra ngoài. Về sau nhờ một trung úy trẻ tuổi giúp sức, hai người đưa Sanya vượt qua vùng đầm lầy. Cuối cùng Romashov và Sanya nghỉ lại trong một cánh rừng bạch dương ẩm ướt.

Thực là gay go. Một toán quân đổ bộ khá đông của bọn Đức đương chiếm giữ một ga tàu hỏa gần đây. Bốn xung quanh đang diễn ra những cuộc chiến đấu ác liệt. Bất cứ lúc nào bọn Đức cũng có thể xuất hiện trong cánh rừng bạch dương này, vì đấy là nơi duy nhất ở vùng này có thể dùng làm căn cứ phòng ngự, cần phải nhanh chóng rời khỏi đây. Nhưng lúc ấy vết thương trên mặt Sanya lại tấy lên, thân nhiệt tăng lên rất cao. Anh ấy luôn miệng nói với Romashov: “Hãy bỏ tớ lại đây, không thì cậu cũng sẽ bị vạ lây đấy!” Có một lần anh ấy nói rằng: “Tình hình của mình, mình rất lo cho cậu!” Khi anh ấy bỏ chân xuống, máu từ vết thương chảy ra đầm đìa khiến anh đau suýt ngất đi. Romashov kiếm cho anh một chiếc gậy bằng một cành cây thẳng.

Nhưng Sanya vẫn không thể nào đi được. Thế là Romashov đành phải đi về phía trước, mà lại đi lùi về phía đoàn tàu hỏa khi nãy để tìm lại cô gái đã từng giúp làm cứu thương trên tàu. Nhưng từ phía bên kia đầm lầy bọn Đức cứ nhằm thẳng về phía Romashov mà bắn tới khiến anh ta không tài nào tiến lên được nữa. Cuối cùng đành phải quay trở lại chỗ Sanya.

- Khi tôi trở về đến chỗ cũ thì một tiếng đồng hồ đã trôi qua hoặc lâu hơn chút ít gì đó, – Romashov nói. – Lúc ấy không thấy Sanya đâu nữa. Rừng cây bạch dương ở quãng này rất thấp, tôi chạy đi khắp nơi tìm kiếm. Tuy sợ động, nhưng cuối cùng tôi cũng phải gọi lớn lên mấy tiếng, mà vẫn không nghe một lời đáp lại. Suốt cả đêm hôm ấy, tôi mải miết đi tìm Sanya, về sau mệt quá nằm lăn xuống một nơi nào đó ngủ thiếp luôn. Sáng sớm hôm sau, tôi tìm được địa điểm chúng tôi chia tay nhau hôm trước. Mặt cỏ ở chỗ ấy bị giẫm bét be và chiếc gậy tôi lấy cho Sanya thì dựng dưới gốc một cây bạch dương…

Về sau Romashov bị lọt vào giữa vòng vây của bọn Đức. Nhưng anh ta lại gặp được một tiểu đội lính thủy thuộc hạm đội Dneprovskaya và cùng họ đột phá vòng vây. Từ đó anh ta hoàn toàn không biết tin tức gì về Sanya nữa…

Đã có đến hàng trăm nghìn lần tôi tưởng tượng đến cái phút biết được tin này. Có thể chỉ là một bức thư thông thường không dán tem, tôi sẽ bóc ra xem và rồi tôi sẽ ngất đi. Cũng có thể là Varya, người đã từng được tôi an ủi nhiều lần sẽ đi lại phía tôi và chị bắt đầu nói, mới đầu rất thận trọng, rào trước đón sau mãi, sau đó mới hỏi: “Giả dụ anh ấy hy sinh thật rồi thì cậu làm thế nào?” Tôi đã hình dung qua tất cả các cảnh tượng ấy. Song chưa bao giờ lại nghĩ rằng tin ấy sẽ do Romashov trực tiếp báo cho tôi hay.

Rõ ràng đấy là những lời bịa đặt xấu xa, do anh ta tự nghĩ ra hoặc đọc trên báo chí nào đó. Đúng hơn là anh ta tự bịa ra. Bởi vì trong mỗi lời nói của anh ta tôi đều nhận thấy rõ những tính toán riêng tây. Thực đau buồn, cái trò quỷ quái quen thuộc mà anh ta vẫn thường giở ra, lần này lại rơi trúng vào đầu tôi! Tại sao anh ta lại mò đến Leningrad để hại tôi kia chứ? Thực đau buồn!

- Misha, – tôi nói giọng hết sức điềm tĩnh. – Anh viết thư cho tôi nói rằng “em là cuộc sống và nguồn hạnh phúc của anh”, có thật đúng là như thế không?

Anh ta im lặng nhìn tôi. Mặt anh ta vốn trắng bợt mà hai tai lại đỏ rần. Giờ đây khi nghe tôi hỏi “có thật đúng như thế không?” hai tai anh ta càng đỏ tía lên.

- Thế thì tại sao anh cứ tìm đủ cách để quấy rầy tôi? Thú thực rằng cũng có lúc tôi cảm thấy thương hại anh. Không có người phụ nữ nào lại hoàn toàn dửng dưng không chút xúc động trước một người đàn ông tha thiết yêu mình trong một thời gian dài. Song tại sao anh lại có thể thiếu tự trọng đến mức không hiểu rõ rằng, giả dụ Sanya có hy sinh rồi chăng nữa – nhưng mong sự thật không phải là như thế – thì tôi vẫn luôn luôn căm ghét anh. Misha, anh hãy thú nhận những lời nói bịa đặt kia đi, và hãy xin lỗi tôi ngay; nếu không tôi sẽ đuổi anh ra khỏi nơi đây như đuổi một tên khốn kiếp. Anh hãy nhắc lại những việc anh vừa nói xảy ra vào lúc nào?

- Hồi tháng Chín.

- Tháng Chín ư? Đấy anh xem, mãi đến ngày mồng mười tháng Mười tôi còn nhận được thư của anh ấy. Trong bức thư ấy, Sanya cho biết rằng anh ấy rất khỏe mạnh và nếu được cấp trên cho phép, anh ấy sẽ bay đến Leningrad chơi vài ngày kia mà. Misha, anh giải thích việc này như thế nào?

Tôi không hiểu sức mạnh nào đã thúc đẩy tôi bịa ra câu chuyện ấy giữa lúc trong dạ rối bời. Ngày mồng mười tháng Mười ấy, thực ra tôi chẳng nhận được bức thư nào cả. Đã ba tháng nay tôi không hề nhận được thư từ chữ nghĩa gì của Sanya gửi đến.

Romashov khẽ cười gằn.

- Cô không tin lời tôi cũng tốt thôi, – anh ta lên tiếng. – Tôi sợ là sợ một tình huống khác đã xảy ra. Nhưng cầu mong cho mọi việc đều tốt đẹp cả.

- Như thế có nghĩa là, tất cả những lời anh vừa nói đều là bịa đặt cả?

- Đúng thế, – Romashov đáp. – Đúng là bịa đặt cả đấy.

Lẽ ra đứng trước mặt tôi anh ta phải nài nỉ, phải thanh minh, phải làm ra bộ giận dỗi, hai môi run bắn lên và chẳng thốt lên lời nào như cái lần ở trên quảng trường Sobachy kia mới phải. Nhưng bây giờ anh ta chỉ lạnh lùng đáp:

“Đúng thế, đó toàn là những lời bịa đặt cả!”

Trái tim tôi như bóp mạnh lại rồi như bị rơi hẫng xuống, trở nên trống rỗng.

Hình như anh ta nhận ra điều đó, liền đứng lên, mạnh dạn cầm lấy bàn tay tôi. Tôi rút mạnh bàn tay ra khỏi tay anh ta.

- Nếu muốn đánh lừa cô thì tôi chỉ cần đưa cho cô xem tờ báo có in tin Sanya hy sinh là xong. Nhưng tôi đã kể cho cô nghe rất tỉ mỉ về cái việc mà trên thế giới này không ai ngoài tôi có thể biết được. Thực là nực cười, – anh ta nói giọng ngạo nghễ, – cô làm như tôi là kẻ hành động theo những tính toán cá nhân ti tiện, tìm cách tranh thủ tình cảm của cô bằng những tin tức đau buồn không bằng! Nhưng đúng là tôi không thể giấu giếm sự thực đối với cô được.

Tôi vẫn ngồi im, nghiêm trang, ngay ngắn như cũ, song tất cả mọi thứ ở xung quanh – cái bàn con bên trên có đặt chiếc cốc có chân cắm bút vẽ của Sasha, và người đàn ông mặc quân phục tóc hung, ngồi bên cạnh bàn mà tôi đã quên mất tên – tất cả đều như đang từ từ rời khỏi tôi. Tôi im lặng chẳng nói câu nào và cảm thấy chẳng thiết một thứ gì hết. Rồi không biết bởi cớ gì người đàn ông mặc quân phục kia bỗng đứng lên, vội vàng biến mất, sau đó lại dẫn đến một bà già tóc trắng, dáng thấp bé và đoan trang. Vừa trông thấy tôi, bà già hốt hoảng kêu lên:

- Kìa Katya! Ôi lạy Chúa! Nước đâu, đem nước vào đây? Cháu làm sao thế hả Katya?