Nghĩa trang Do Thái ở xa quá, không có cách nào hơn, nên bà Rozaliya Naumovna đành phải bằng lòng chôn cất người chị xấu số vào nghĩa trang công cộng Smolensk. Người đàn ông Do Thái có bộ mặt đăm chiêu được mời đến đọc kinh kia, sau khi nhận được sáu trăm gam bánh mì trả công liền đồng ý đi theo thi hài “khách hàng” của mình, như lão ta thường nói, tới nghĩa trang chính giáo.

Những ngày tháng Mười hai rất chóng tối, việc an táng bận rộn suốt từ sáng đến tối, đến bây giờ tôi cũng không còn nhớ rõ cảnh tượng ngày hôm ấy ra sao nữa. Trước mắt tôi giờ đây như đang mở ra một phim câm. Một thứ cảm giác xa mờ như trong mơ cứ lúc hiện ra, lúc lẩn khuất trên lớp tuyết của đảo Vasilievsky.

Chúng tôi bước đi, chẳng có cảm giác gì cả ngoài nỗi buốt lạnh, mệt mỏi cùng với cái xác đã bị khô cứng kia. Cứ hai đứa trẻ một thay phiên nhau kéo cái xác lên dốc. Khi xuống dốc, cái xác cứ lăn lông lốc rất nhanh, tuồng như nó muốn nhanh chóng giải phóng chúng tôi khỏi cái việc phiền phức mà bản thân nó không hề muốn gây ra này vậy.

Những sợi dây thép buộc trên cái xác ánh lên dưới ánh nắng mặt trời. Không hiểu sao, khi nhìn thấy thứ ánh sáng này, tôi chợt nhớ đến cảnh sắc ở Krym cùng với màu xanh của biển cả. Chúng tôi đã từng sống ở Krym êm đẹp đến chừng nào! Hôm nào Sanya cũng ngủ dậy từ năm giờ sáng. Nếu biết trước hôm ấy anh phải bay cao thì tôi dọn cho anh một bữa ăn sáng thật ngon. Chúng tôi mua một chiếc hoa sen tắm hiệu “tiêu chuẩn”, tôi chuẩn bị hết mọi thứ, Sanya tắm xong, mặc bộ quần áo ngủ màu vàng vào là có thể ngồi ngay vào bàn ăn. Có một lần, chúng tôi cùng đến Sevastopol chơi. Hôm ấy gió biển rất lộng, trời đất tối sầm, các phi công thường được nghỉ ngơi vào những ngày thời tiết xấu. Tôi rất buồn chán, nhưng Sanya lại bảo: “Em cứ yên trí, anh sẽ làm thay đổi thời tiết cho em”. Quả nhiên chiếc xuồng máy của chúng tôi vừa rời khỏi bờ thì trời bỗng quang quẻ hẳn ra.

Tôi mặc chiếc váy liền áo màu trắng, cùng đứng trên một boong tàu sạch sẽ, đẹp đẽ với anh. Tôi vừa nói vừa cười, cố gắng làm cho mình đẹp thêm lên; vì tôi biết rằng anh thích người khác ngợi khen sắc đẹp của tôi. Những phút ấy sao mà tôi cảm thấy sung sướng, thư thái đến thế! Cho dù anh nhìn về hướng nào: hướng tay vịn bằng đồng trên buồng thuyền trưởng, hướng những con sóng bị gió thổi nghiêng ra sau, hay hướng những cánh chim hải âu bị ướt đẫm nước biển kia – anh đều bắt gặp những tia sáng rạng rỡ của ánh mặt trời.

Tôi thu người lại, mặt lạnh cóng, hai tay phải luôn luôn đỡ lấy Rozaliya Naumovna đang khó nhọc tiến từng bước một theo sau chiếc xe trượt tuyết. Chiếc xe lúc cách xa chúng tôi, nhưng có lúc vì bọn trẻ mải dừng lại hút thuốc nên rất gần chúng tôi. Tôi cũng đang cùng một tâm trạng với bà, rất thương tiếc người xấu số đã qua đời. Hình như Romashov cũng đồng một tình cảm như vậy, nên khi đuổi theo kịp chúng tôi, anh ta nói:

- Katya, cô đi theo đến đây làm gì? Cô sẽ bị ốm mất. Cô hãy quay về đi thôi.

Tôi ngước lên nhìn anh ta, con người này mà cũng có thể nói lên những lời âu yếm kia ư? Anh ta mặc chiếc áo da ngắn màu trắng, ngang lưng buộc chiếc thắt lưng da có đeo lủng lẳng khẩu súng lục. Đấy là một con người sống hẳn hoi. Tôi há mồm để thở. Đấy là một cơ thể lành lặn, khỏe mạnh. Tôi cúi xuống vốc một nắm tuyết cho vào mồm. Sợi dây thép buộc xác chết vẫn cứ ánh lên những tia làm lóa cả mắt, khiến tôi không thể không luôn luôn nhìn tới nó.

Đã đến nghĩa trang. Chúng tôi phải chờ đợi khá lâu trong một căn phòng chật hẹp bẩn thỉu. Bốn bức tường của căn phòng có nhiều kẽ hở được bịt kín bằng dăm bào đã đóng đầy băng. Một bà nhân viên quản lý nghĩa trang ngồi bên bếp lò, hơ đôi chân béo múp quấn đầy giẻ rách bên ngọn lửa. Romashov hình như bị phật ý cái gì đó, đang nổi cáu với bà ta. Một lúc sau có người báo cho chúng tôi biết rằng huyệt đã đào xong. Mấy đứa trẻ cầm cuốc xẻng đứng bên đống đất phủ đầy tuyết. Chúng nó không hề muốn đem chôn bà Berta xuống sâu như thế. Romashov sai chúng đi khiêng cái xác lại. Người đàn ông Do Thái cao lêu nghêu, có bộ mặt lúc nào cũng nhăn nhó lại lẽo đẽo đi theo sau xe trượt tuyết, luôn mồm ra lệnh phải dừng lại để lão đọc kinh cầu nguyện. Romashov buộc dây vào cái xác, nâng lên một cách nhẹ nhàng rồi đạp ngã chiếc xe trượt tuyết sang một bên. Bây giờ bà Berta đã hoàn toàn nằm trên mấy đầu dây. Bà Rozaliya Naumovna hôn từ biệt lần cuối cùng người chị xấu số của mình. Lão Do Thái vẫn đọc kinh, lúc trầm trầm buồn thảm, lúc lại cất hẳn giọng lên khiến ai cũng phải để ý đến.

Chúng tôi quay về phòng đợi để sưởi ấm. chữ “chúng tôi” ở đây là để chỉ tôi và Romashov. Anh ta vỗ vỗ vào túi áo, ra hiệu ngầm cho tôi, chờ khi mọi người ra hết ngoài cổng, chúng tôi liền bước vào phòng.

- Ta uống chút gì chứ?

Ôi trái tim tôi bắt đầu cháy bùng lên, nó đập dồn dập như trống dồn, từng đợt máu nóng hổi dồn về tứ chi! Tôi cảm thấy trong người nóng bức khó chịu vô cùng, phải mở khuy áo và lấy khăn choàng trên đầu xuống. Tôi lê đôi chân nhẹ lâng, bàng hoàng đi đi lại lại trong phòng.

- Cô uống thêm một cốc nữa chứ?

Người đàn bà to béo kia nhìn tôi thèm thuồng, tôi bảo Romashov rót cho bà ta một cốc. Khi rót rượu cho bà ấy, chắc Romashov nghĩ trong bụng: “Mẹ kiếp, lại cấu xé của ông rồi!” Anh ta có vẻ rất phấn chấn, mặt tái đi, tai đỏ dừ, chiếc mũ che tai hất ra sau gáy. Tôi cũng rất vui, tôi cầm một tấm bia màu đen để trên bàn đưa cho Romashov và nói đùa:

- Cái này là để dành cho anh đấy.

Anh ta cười hềnh hệch.

- Bây giờ cô mới trở lại như Katya trước kia!

- Nhưng vẫn không phải là của anh đâu.

Anh ta chồm đến trước mặt tôi, kéo ghì lấy hai tay tôi. Cằm anh ta rung lên, miệng há ra để lộ hai hàm răng bé nhỏ như răng trẻ con. Kể cũng lạ, từ trước đến nay chưa bao giờ tôi phát hiện được răng anh ta nhọn sắc và nhỏ đến như thế.

- Không, của anh chứ! – Giọng anh ta gần như lạc đi.

Tôi rút tay ra khỏi tay anh ta. Lúc này tôi chợt nhìn thấy trên khung cửa sổ có một chiếc búa, chắc là dùng để đóng tấm biển có viết chữ lên mặt kia. Tôi thong thả cầm chiếc búa thép lên, nó tuy không lớn lắm nhưng khá nặng…

Nếu đánh trúng vào thái dương thì chuyến ấy Romashov đã bị chết vì tay tôi rồi. Nhưng anh ta đã kịp lùi lại một bước nên bị xướt da thôi. Người đàn bà to béo kia hãi quá, vừa kêu toáng lên, vừa lao ra phía cửa phòng. Romashov đuổi theo, kéo bà ta lại và đóng kín cửa lại. Xong anh ta đi lại phía tôi.

- Hãy buông thả tôi ra! – Tôi hét lên giọng giận dữ. – Anh là kẻ giết người, anh đã sát hại Sanya!

Hắn ta im lặng, không nói một lời nào. Chỗ bị thương máu chảy đầm đìa. Hắn lấy tay chùi rồi vẩy xuống sàn nhà, nhưng máu vẫn cứ túa ra giàn giụa, chảy giọt xuống vai, xuống ngực áo. Cả chiếc áo da ngắn đều ướt đẫm máu.

- Phải cầm máu lại ngay, – hắn ta lẩm nhẩm, mắt không nhìn tôi. – Katya, cô có đi kiếm được một chiếc khăn tay sạch nào không?

- Thôi được, cứ coi như tôi đã giết chết anh ấy đi, vậy thì tại sao tôi vẫn giữ tấm ảnh này lại? Chúng tôi vốn định đem chôn luôn cả các thứ tài liệu của Sanya đi, vì lúc ấy Sanya cầm trong tay số tài liệu này. Nhưng tấm ảnh thì hình như đã bị rơi mất. Tôi sợ cô không tin lời tôi nói, nên tôi không dám nói cho cô biết là tôi đã tìm được tấm ảnh ấy. Cô thật chẳng hiểu chút gì là chiến tranh cả! Tôi lại có thể giết chết một người của mình ư? Thật là một ý nghĩ điên loạn! Mặc dầu anh ấy là người như thế nào và có quan hệ gì với tôi đi nữa. Giết chết một người bị thương ư? Katya! Đấy là những lời không ai có thể tin được!

“Không ai có thể tin được”, Romashov lặp đi lặp lại câu này đến mấy lượt. Hắn sợ tôi đem điều nghi ngờ của mình tố giác với tòa án quân sự hoặc viện kiểm sát. Hắn trút ra toàn bộ tiền và bánh mì mang theo cho người đàn bà quản lý nghĩa trang. Tôi nghe tiếng hắn bảo bà ta: “Không được phép để lộ với ai câu nào đấy nhé”. Sau đó hắn không đi nhà thương. Bà Rozaliya Naumovna đã giúp hắn dán thuốc cao vào cái vết thương khá to ấy ở trên thái dương.

- Đúng là tôi không ưa Sanya, đó là sự thực mà tôi cũng chẳng giấu giếm làm gì. – Romashov nói tiếp. – Nhưng từ khi phát hiện ra anh ấy trên toa tàu chở thương binh, trông thấy vết thương trên chân anh ấy, trông thấy khẩu súng lục rơi ra bên đầu anh ấy thì tôi không nghĩ gì đến anh ấy nữa mà nghĩ ngay đến cô. Sau khi nhận ra tôi, anh ấy mừng vô cùng. Cái đó không phải là không có nguyên nhân. Chính vì anh ấy biết rằng tôi sẽ là cứu tinh của anh ấy. Trong khi tôi đi tìm người đến khiêng anh ấy thì anh ấy đã tự biến đi đâu mất. Cái đó không thể là lỗi ở tôi được!

Romashov đi đảo qua đảo lại trong căn phòng hẹp, vừa bước vừa nói liên hồi… Anh ta đưa tay ôm đầu, lúc này cái bóng luôn luôn đi theo anh ta ở trên tường cũng dừng lại và dài ra giống một con quái vật có hai cái mũi rất to. Tôi mường tượng nhớ đến những ngày xa xăm của thời thơ ấu, như nghe văng vẳng tiếng nói của mẹ tôi hồi nào: “Con xem kìa, một con bò già đấy”. Tôi nằm trên chiếc giường con. mẹ tôi ngồi bên cạnh, đưa tay tới phía trước bức tường, bà cười, tôi không nhìn cái bóng kỳ dị trên tường mà cứ nhìn vào tay bà. “Kìa, một con sơn dương râu dài…” Hai mắt tôi ướt đẫm, nhưng tôi không lau nước mắt, vì lúc này rút tay từ trong đống chăn ra và áo ấm ra sẽ rất lạnh.

- Quả thực là do số mệnh xui khiến đã đem tai bay vạ gió đến cho tôi. Tôi mà giết anh ấy ư? Mỗi ngày người ta khiêng ra khỏi toa tàu vài ba xác chết. Nếu như ngày hôm sau có người trông thấy xác một phi công bắn vào đầu tự sát, mà người phi công đó đã từng bị tuyên bố là mất tích ở một nơi nào đấy thì sẽ không có ai ngạc nhiên cả. Dù sao tôi cũng không thể là người giết anh ấy được, – Romashov nói như gào lên. – Cái ý nghĩ mong Sanya chết để giành lấy hạnh phúc của anh ta là một ý nghĩ đê tiện, không thể tha thứ được. Vì vậy tôi đã quyết tâm vì cô mà ra sức cứu sống anh ấy. Thế mà bây giờ cô lại dám đổ tội cho tôi giết chết anh ta. Không hề! – Romashov nói giọng trịnh trọng. – Xin lấy cái thiêng liêng nhất trong đời tôi: mối tình của tôi đối với cô mà thề đấy! Nếu Sanya đã hy sinh rồi thật thì về bất cứ phương diện nào, tôi cũng không có gì sai trái cả.

Anh ta muốn cài cúc áo da lại, nhưng các ngón tay cứ run lẩy bẩy, không sao cài được.

Nếu tôi có thể, nếu tôi còn dám tin lời anh ta nói một lần nữa thì hay biết bao nhiêu! Nhưng tôi vẫn lạnh lùng nhìn bộ mặt khô khan, nhìn đôi mắt lõm sâu một cách không tự nhiên, nhìn những món tóc vàng rối bời rũ trước trán, nhìn lớp kem xoa dày trên mặt làm cho hai bên má bị võng xuống mà mặt da thì lại căng ra khó coi kia của anh ta.

- Cút đi!

- Cô đang bị mệt, cô hãy để tôi ở lại đây với cô.

- Cút ngay đi!

Tôi không biết trước kia có bao giờ hắn khóc chưa. Bây giờ hắn gục mặt xuống giường không chịu đứng lên, toàn thân rung lên dữ dội, và hắn nấc lên, nước mắt giàn giụa. “Sanya chắc còn sống” đột nhiên tôi nghĩ như vậy. Một cảm giác hạnh phúc làm cho trái tim tôi đập rộn lên, rồi như dừng hẳn lại. “Cái thằng cha quỳ trước mặt mình đây không còn là người nữa rồi mà hắn đã trở thành một con quỷ dữ, không, không thể được, không thể bày trò giả mạo để đánh lừa ta được”.

- Cút ra ngoài ngay đi!

Tôi không biết đuổi hắn đi đâu nữa. Hắn ở trong nhà chúng tôi đã gần một tháng nay rồi. Cũng chẳng hiểu vì sao những ngày trước bà Rozaliya Naumovna đã hăng hái đi đăng ký hộ khẩu cho hắn. Lúc này đang nửa đêm, lại là lúc đang thiết quân luật. Nhưng hắn ta vẫn phải ra đi và trong nhà chỉ còn lại mỗi mình tôi.

Tiếng còi báo động rú lên. Sau đó cửa kính bị tiếng nổ làm rung dữ dội, ngọn đèn dầu vàng lợt để trên bàn cũng run rẩy muốn tắt. Không biết trong cánh rừng bạch dương ướt đẫm kia đang xảy ra chuyện gì?

Tôi nằm co rụt trong mấy lớp chăn và áo khoác nên không nghe tiếng còi báo an. Báo an xong, lại báo động tiếp theo ngay. Tiếng còi rền vang nhức nhối. “Tin hay không tin hắn ta nhỉ?”

Đêm đông, trong một thành phố đói rét, trong một căn phòng lạnh lẽo, dưới ngọn đèn dầu leo lét, phải luôn luôn vật lộn với bóng tối từ các góc nhà cứ chực xô ra. Trái tim tôi đang nguyện cầu, nguyện cho mối tình của tôi cứu vớt được anh, cầu cho niềm hy vọng của tôi nuôi dưỡng bảo vệ được anh. Hãy để cho mối tình của em bay đến bên anh, ngắm nhìn đôi mắt của anh, thổi sự sống vào đôi môi khô cứng của anh! Em sẽ áp bộ mặt nóng bỏng của em vào vết thương đầy máu của anh. Nói để anh biết: em đây, Katya của anh đây! Cho dù anh ở chân trời góc biển, em cũng sẽ tìm đến bên anh. Cho dù anh có gặp bao điều không may, em cũng sẽ sát cánh cùng anh. Bất kể người nào đã từng giúp đỡ anh, cho anh uống nước, cho anh ăn cơm thì người đó cũng chính là em, là Katya của anh đó. Nếu thần chết vồ xuống đầu anh, anh không còn đủ sức vật lộn với nó nữa, nếu lúc ấy trong trái tim anh, cho dù chỉ còn phảng phất một chút sức lực – thì đó cũng chính là em. Nhất định em sẽ cứu sống anh.