Hơn năm trăm năm về trước, có một cậu bé tên là Dick Whittington, và câu chuyện này là thật. Cha mẹ cậu qua đời khi cậu còn quá nhỏ để có thể làm việc, khiến cho cậu bé Dick tội nghiệp lâm vào cảnh ngộ vô cùng khốn khó. Cậu rất vui mừng khi nhận được những vỏ khoai tây để ăn cùng một mẩu bánh mì khô cứng thỉnh thoảng có được, và chẳng mấy khi cậu kiếm được hơn thế, bởi ngôi làng nơi cậu sinh sống nghèo xơ xác và những người hàng xóm chẳng có gì nhiều để san sẻ với cậu.
Thuở ấy, những người dân quê đều đinh ninh rằng tất cả người dân ở Luân Đôn đều là những quý ông quý bà lịch lãm, rằng ở đó có ca múa suốt cả ngày dài, và thành phố ấy giàu có đến mức ngay cả những con đường, theo lời đồn, cũng được lát bằng vàng. Dick thường ngồi nghe ké mỗi khi những câu chuyện kỳ lạ về sự giàu có của Luân Đôn được kể lại, và điều đó khiến cậu ao ước được đến đó sinh sống, có dư dã đồ ăn cùng quần áo đẹp để mặc, thay vì những bộ rách rưới và bữa ăn đạm bạc vốn là số phận của cậu ở vùng quê.
Thế là vào một ngày nọ, khi một cỗ xe lớn kéo tám con ngựa dừng lại trong lúc đi ngang qua làng, Dick liền làm quen với người đánh xe và nài nỉ được theo ông ấy đến Luân Đôn. Người đàn ông cảm thấy thương hại cậu bé Dick tội nghiệp khi nghe kể rằng cậu không có cha mẹ bên cạnh để chăm sóc, lại thấy cậu rách rưới và đang cần giúp đỡ biết bao. Ông b thế là đồng ý đưa cậu đi, và họ bắt đầu lên đường.
Quãng đường dài bao nhiêu và họ mất bao nhiêu ngày cho chuyến đi thì tôi không rõ, nhưng rồi đến một lúc thích hợp, Dick cũng đặt chân đến thành phố kỳ diệu mà cậu từng nghe kể rất nhiều và tưởng tượng ra vô cùng hoành tráng. Nhưng ôi chao! Cậu mới thất vọng làm sao khi đến được nơi ấy. Nó thật bẩn thỉu làm sao! Và con người ở đây mới khác biệt làm sao với hội nhóm vui tươi, ngập tràn âm nhạc và ca hát mà cậu từng mơ tưởng! Cậu lang thang hết con phố này đến con phố khác cho đến khi kiệt sức, nhưng chẳng tìm thấy lấy một con đường nào được lát bằng vàng. Rác rưởi thì cậu thấy đầy rẫy, chứ chẳng có chút vàng nào để mà nhét vào túi dễ dàng như cậu từng nghĩ.

Cậu bé Dick cứ chạy đi chạy lại cho đến khi mệt nhoài và trời bắt đầu chập tối. Cuối cùng, cậu ngồi sụp xuống một góc đường và chìm vào giấc ngủ. Khi sáng ra, cậu thấy rất lạnh và đói, và dẫu cậu có hỏi xin sự giúp đỡ từ bất kỳ ai gặp trên đường, thì chỉ có một hoặc hai người cho cậu nửa đồng xu để mua chút bánh mì. Trong hai hay ba ngày, cậu sống vất vưởng trên đường phố theo cách ấy, chỉ vừa đủ giữ lấy mạng sống, trước khi cậu xoay sở được chút việc làm trên một cánh đồng cỏ khô, và điều đó giúp cậu trụ lại thêm một thời gian ngắn cho đến khi mùa thu hoạch cỏ kết thúc.
Sau đó, hoàn cảnh của cậu lại khốn cùng như trước và chẳng biết phải xoay sở đi đâu. Một hôm trong lúc lang thang, cậu nằm xuống nghỉ ngơi ở bậc thềm trước cửa nhà của một thương gia giàu có tên là Fitzwarren. Nhưng chẳng mấy chốc, cậu bị cô phụ bếp phát hiện—một người đàn bà độc ác và hay cáu gắt—và ả quát tháo đòi đuổi cậu đi. Ả mắng cậu là "quân lười biếng đê tiện", và dọa sẽ hắt ngay nước rửa bát bẩn thỉu đang sôi sùng sục vào người nếu cậu không cất mép đi. Tuy nhiên, vừa lúc đó chính ông Fitzwarren trở về nhà dùng bữa trưa, và khi thấy sự việc đang diễn ra, ông liền hỏi Dick tại sao lại nằm ở đó. "Cậu lớn thế này rồi mà phải đi làm chứ, chàng trai," ông nói. "Ta e rằng cậu có tâm tính lười biếng thì phải."
"Thưa ngài, thực sự là không phải vậy ạ," Dick đáp; rồi cậu kể cho ông nghe cậu đã cố gắng tìm việc làm vất vả thế nào, và cậu đã ốm yếu ra sao vì thiếu thốn lương thực. Dick, tội nghiệp thay, lúc này đã suy nhược đến mức dẫu cố đứng lên thì cậu lại phải nằm thụp xuống, bởi đã hơn ba ngày nay cậu chưa hề có gì để bỏ bụng. Người thương gia nhân hậu liền ra lệnh đưa cậu vào trong nhà, cho cậu một bữa ăn thịnh soạn, rồi bảo sẽ giữ cậu lại để làm những việc vặt giúp việc cho đầu bếp.
Từ lúc đó, Dick hẳn đã có một cuộc sống đủ hạnh phúc giữa gia đình tốt bụng này nếu không vì mụ đầu bếp cay nghiệt, kẻ luôn cố gắng làm cho cuộc sống của cậu ra khổ sở. Sáng tối mụ ta không ngớt lời mắng mỏ cậu. Cứ như thể chẳng có việc gì cậu làm là vừa ý mụ. Nào là "Làm cho nhanh tay lên đây" với lại "Khẩn trương lên đằng kia", và chẳng tài nào chiều lòng được mụ ta. Cậu cũng đã hứng chịu không biết bao nhiêu trận đòn roi từ cây chổi, cái vá múc canh, hay bất cứ thứ gì mụ cầm trong tay.
Cuối cùng, chuyện cô đầu bếp đối xử tệ bạc với cậu bé Dick tội nghiệp cũng lọt đến tai tiểu thư Alice, con gái ông Fitzwarren. Cô liền cảnh cáo mụ đầu bếp rằng ả sẽ mất việc ngay lập tức nếu không đối xử tử tế hơn với cậu, bởi Dick đã trở thành một người rất được mọi người trong nhà yêu quý.
Sau đó, thái độ của mụ đầu bếp có khá hơn đôi chút, nhưng Dick vẫn phải chịu đựng một nỗi khổ khác mà cậu rất khó lòng kham nổi. Số là cậu ngủ trên một căn gác mái có quá nhiều lỗ thủng trên tường và sàn nhà, khiến mỗi đêm khi cậu nằm trên giường là lũ chuột nhắt lại tràn ngập căn phòng, và có những lúc cậu chẳng thể chợp mắt nổi dù chỉ một lát. Một hôm, khi kiếm được một xu nhờ đánh giày cho một quý ông, cậu tình cờ gặp một cô bé đang bồng một con mèo trên tay và hỏi xem cô có muốn bán nó không. "Có chứ," cô bé đáp, dẫu con mèo bắt chuột rất cỏi khiến cô thấy tiếc nuối khi phải xa nó. Điều này thật vừa vặn với Dick, cậu liền mang mèo con lên căn gác mái của mình, cho nó ăn những vụn thức ăn thừa trong bữa của cậu mà cậu chừa lại mỗi ngày. Chỉ một thời gian ngắn sau, cậu không còn phải bận tâm gì về lũ chuột nữa. Con mèo đã sớm lo liệu ổn thỏa chuyện đó, và cậu có được những giấc ngủ ngon lành mỗi đêm.
Chẳng bao lâu sau, ông Fitzwarren chuẩn bị sẵn một con tàu để ra khơi; và theo phong tục của ông là luôn trao cho tất cả người hầu cơ hội tìm kiếm vận may giống như mình, ông gọi tất cả bọn họ vào phòng kế toán và hỏi xem họ muốn gửi gắm thứ gì theo tàu.
Ai nấy đều có thứ gì đó để đem ra thử vận may, ngoại trừ cậu bé Dick tội nghiệp chẳng có lấy một đồng xu hay hàng hóa nào nên đành chịu thua. Cũng vì lý do đó mà cậu không bước vào phòng cùng những người khác. Nhưng tiểu thư Alice đoán được sự tình nên đã ra lệnh gọi cậu vào. Cô liền cất lời: "Em sẽ bỏ ra một ít tiền từ túi của mình cho cậu ấy"; nhưng cha cô bảo rằng làm như vậy không được, vì đó phải là món đồ của chính cậu.
Khi Dick nghe vậy, cậu liền nói: "Con chẳng có bất cứ thứ gì ngoài một con mèo mà con đã mua bằng một xu cách đây không lâu."
"Đi đi con trai, hãy ra mang con mèo của con tới đây," chủ nhân của cậu bảo, "và để nó đi."
Dick bước lên gác lấy con mèo tội nghiệp xuống, nhưng trong mắt đong đầy nước mắt khi cậu trao nó cho viên thuyền trưởng. "Bởi vì," cậu nói, "từ nay con sẽ bị lũ chuột làm cho thức giấc suốt cả đêm." Mọi người có mặt đều bật cười trước món đồ mạo hiểm kỳ cục của Dick, và tiểu thư Alice, cảm thấy thương xót cho cậu, đã cho cậu ít tiền để mua một con mèo khác.
Chính điều này, cùng với những cử chỉ ân cần khác mà tiểu thư Alice dành cho cậu, đã khiến mụ đầu bếp cay nghiệt sinh lòng ghen tị với cậu bé Dick tội nghiệp. Ả bắt đầu đối xử với cậu tàn nhẫn hơn bao giờ hết, và lúc nào cũng chế nhạo chuyện cậu gửi mèo đi biển. "Mày nghĩ con mèo của mày bán được bao nhiêu tiền?" Ả thường hỏi vậy. "Đủ tiền mua một cây gậy để nện cho mày một trận không?"
Cuối cùng, Dick tội nghiệp không thể chịu đựng nổi cách đối xử này thêm nữa và nảy sinh ý định bỏ trốn. Thế là cậu gói ghém hành lý thành một bọc nhỏ—cậu chẳng có mấy đồ đạc—rồi lên đường từ rất sớm vào ngày lễ Các Thánh, mùng một tháng Mười Một. Cậu đi bộ đến tận Holloway, rồi ngồi nghỉ chân trên một hòn đá mà người ta đồn rằng cho đến ngày nay vẫn được gọi là "Hòn đá của Whittington", và bắt đầu thừ người tự hỏi không biết mình nên chọn con đường nào.

Trong lúc cậu đang đắn đo không biết phải làm gì, những tiếng chuông của nhà thờ Bow ở Cheapside bắt đầu ngân vang, và khi chúng đổ hồi, cậu tưởng như chúng đang hát đi hát lại rằng:
“Quay lại đi, hỡi Whittington,
Lãnh chớp Thị trưởng của Luân Đôn.”
“Lãnh chớp Thị trưởng của Luân Đôn!” cậu tự lẩm bẩm với chính mình. “Chà, quả thực là thế, chẳng phải bây giờ ta sẵn sàng chịu đựng hầu hết mọi thứ để được làm Lãnh chớp Thị trưởng của Luân Đôn, và được ngồi trên một cỗ xe sang trọng khi trưởng thành hay sao! Thôi được, ta sẽ quay lại, và chẳng màng gì đến những cú đấm đá hay lời mắng mỏ của mụ đầu bếp già ngoan cố nếu cuối cùng ta được làm Lãnh chớp Thị trưởng của Luân Đôn.”
Thế là cậu quay gót trở về, và thật may mắn khi kịp bước vào nhà và bắt tay vào công việc trước khi mụ đầu bếp kịp xuống dưới đó.
Nhưng giờ đây bạn phải nghe xem điều gì đã xảy ra với mèo Puss suốt khoảng thời gian ấy. Con tàu Unicorn mà nó đi cùng đã ở trên biển một thời gian dài, và con mèo đã tỏ ra vô cùng hữu ích, đúng như bản năng của nó, giữa bầy chuột đáng ghét cũng sinh sống trên tàu. Cuối cùng, con tàu cập bến tại một cảng biển trên bờ biển Barbary, nơi cư dân sinh sống toàn là người Moor. Họ chưa từng nhìn thấy con tàu nào đến từ nước Anh trước đây, và đổ xô đến rất đông để ngắm nhìn những thủy thủ với màu da khác lạ cùng trang phục xa lạ khiến họ vô cùng kinh ngạc. Họ nhanh chóng tỏ ra số sắng muốn mua những hàng hóa được chở đầy trên tàu, và các mẫu hàng đã được mang lên bờ cho nhà vua xem. Ngài vô cùng hài lòng với chúng nên đã cho gọi thuyền trưởng vào cung điện và vinh dự mời ông ở lại dùng bữa tối. Nhưng ngài vừa mới ngồi xuống, theo đúng phong tục ở đó, trên những tấm thảm và thảm chùi chân lộng lẫy trải trên sàn nhà, thì vô số chuột nhắt và chuột cống ào ạt chạy túa vào, bu kín khắp các mâm cỗ và tự nhiên ăn uống những món ngon lành bày biện ở đó. Viên thuyền trưởng vô cùng kinh ngạc và tự hỏi không biết họ có thấy thứ dịch hại như vậy vô cùng khó chịu hay không.
“Ồ có chứ,” họ đáp, tình cảnh đúng là như vậy, và nhà vua sẵn sàng dâng một nửa kho báu để được giải thoát khỏi chúng, bởi chúng không chỉ làm hỏng bữa tối của ngài mà thậm chí còn tấn công ngài ngay trên giường vào ban đêm, khiến ngài phải cắt cử người canh gác khi ngủ vì sợ bọn chúng.

Viên thuyền trưởng vô cùng mừng rỡ; trong đầu ông lập tức nghĩ ngay đến cậu bé Dick Whittington và con mèo của cậu, rồi nói rằng trên tàu của ông có một sinh vật sẽ sớm xử lý sạch sẽ đống sâu bọ ấy nếu nó có mặt ở đây. Dĩ nhiên, khi nhà vua nghe điều này, ngài vô cùng khao khát sở hữu được con vật kỳ diệu ấy.
“Hãy mang nó đến đây cho ta ngay lập tức,” ngài nói; “vì lũ sâu bọ thật kinh khủng, và nếu nó làm đúng như lời ngươi nói, ta sẽ chất đầy vàng và ngọc ngà châu báu lên tàu của ngươi để đổi lấy nó.”
Viên thuyền trưởng, kẻ sành sỏi công việc buôn bán, cẩn trọng không hạ thấp giá trị con mèo của Dick. Ông thưa với bệ hạ rằng sẽ bất tiện thế nào nếu phải rời xa nó, vì khi nó đi rồi lũ chuột có thể phá hoại hàng hóa trên tàu; tuy nhiên, để làm vừa lòng nhà vua, ông sẽ đi đón nó.
“Ồ, hãy mau lên nhé!” hoàng hậu kêu lên; “Ta cũng đang vô cùng sốt ruột muốn tận mắt thấy sinh vật quý giá này.”
Viên thuyền trưởng liền đi ngay, trong khi một bữa tối khác được chuẩn bị sẵn sàng. Ông kẹp con Puss vào nách và quay lại cung điện vừa đúng lúc tấm thảm lại phủ đầy chuột nhắt và chuột cống một lần nữa. Khi Puss nhìn thấy chúng, nó chẳng đợi phải ra lệnh, mà lao phốc khỏi vòng tay thuyền trưởng, và chỉ trong chớp mắt, hầu như toàn bộ số chuột nhắt và chuột cống đã nằm chết dưới chân nó, trong khi số còn lại hoảng sợ chuồn thẳng vào các hốc tường.
Nhà vua vô cùng vui mừng vì đã rũ bỏ được một tai họa khó chịu đến thế một cách dễ dàng, và hoàng hậu mong muốn được đưa con vật đã lập công lớn ấy đến diện kiến mình. Ngay lập tức, viên thuyền trưởng gọi lớn, “Puss, puss, puss,” và nó liền chạy đến bên ông. Sau đó, ông dâng nó lên hoàng hậu, người thoạt đầu có phần e dè khi chạm vào một sinh vật đã tàn phá lũ chuột kinh hoàng bằng bộ móng vuốt của mình. Tuy nhiên, khi viên thuyền trưởng gọi nó là “Pussy, pussy” và bắt đầu vuốt ve, hoàng hậu cũng đánh liều chạm vào nó và thốt lên “Putty, putty”, bắt chước theo tiếng gọi của vị thuyền trưởng, bởi bà chưa biết nói tiếng Anh. Ông bèn đặt nó lên đùi hoàng hậu, nơi nó rừ rừ kêu và đùa nghịch với bàn tay của bệ hạ rồi chẳng mấy chốc chìm vào giấc ngủ.
Nhà vua sau khi chứng kiến những gì mèo Puss có thể làm, và biết được rằng những chú mèo con của nó sẽ sớm sinh sôi khắp vùng đất và giữ cho nơi này sạch bóng loài chuột, sau khi ngã giá với viên thuyền trưởng để mua toàn bộ số hàng hóa trên tàu, đã ban thưởng cho ông lượng vàng gấp mười lần tổng giá trị của toàn bộ số hàng ấy để đổi lấy con mèo.
Viên thuyền trưởng bấy giờ chào tạm biệt triều đình Barbary, và sau một chuyến hải trình thuận lợi đã cập bến Luân Đôn với số vàng và ngọc ngà châu báu quý giá nguyên vẹn.
Vào một buổi sáng sớm, ông Fitzwarren vừa bước vào phòng kế toán và ngồi vào bàn làm việc để kiểm đếm tiền mặt thì có tiếng gõ cửa vang lên. “Ai đấy?” ông lên tiếng. “Là một người bạn,” một giọng nói đáp lại. “Tôi mang tin vui về con tàu Unicorn của ngài đây.” Vị thương gia vội vã mở cửa, và nào ngờ những kẻ đứng trước mặt lại chính là viên thuyền trưởng cùng người phụ tá, đang mang theo một rương châu báu và một vận đơn hàng hóa. Khi xem xét xong tờ giấy, ông ngước mắt lên và tạ ơn Thiên Chúa đã ban cho mình một chuyến hải trình thuận buồm xuôi gió.
Viên thuyền trưởng trung thực tiếp đó kể hết mọi chuyện về con mèo, đồng thời cho ông xem món quà đắt giá mà nhà vua gửi tặng cho cậu bé Dick. Chia vui cho Dick không kém gì niềm hạnh phúc của chính mình, ông lớn tiếng gọi các gia nhân đến và mang Dick lên:
“Đi gọi nó ra, ta loan tin phúc lớn,
Hãy gọi chính danh: ngài Whittington.”
Một số gia nhân ngần ngại khi nghe điều đó và bảo rằng một kho báu lớn như vậy là quá sức đối với một thiếu niên như Dick; nhưng ông Fitzwarren bấy giờ thể hiện rõ bản tính tốt đẹp của mình và kiên quyết không tước đoạt của cậu dù chỉ một xu giá trị. “Xin Chúa phù hộ!” ông lớn tiếng kêu lên. “Tất cả đều là của nó, và nó sẽ nhận đủ từng xu một.”
Ông liền cho gọi Dick, người vào thời điểm đó đang cọ rửa xoong nồi cho đầu bếp và người ngợm đen nhẻm vì nhọ nồi. Cậu tìm cách thoái thác không muốn bước vào phòng trong bộ dạng tơi tả ấy, nhưng người thương gia bắt cậu phải đến và sai người đặt sẵn một chiếc ghế cho cậu. Và rồi cậu bắt đầu nghĩ rằng họ đang trêu chọc mình, nên cậu nài nỉ họ đừng đùa giỡn với một cậu bé ngốc nghếch tội nghiệp, mà hãy để cậu quay xuống dưới nhà tiếp tục làm công việc ở chạn bát.
“Thưa ông Whittington,” vị thương gia nói, “tất cả chúng tôi đều hoàn toàn nghiêm túc với cậu, và tôi vô cùng vui mừng trước tin tức mà những vị khách này mang lại. Bởi viên thuyền trưởng đã bán con mèo của cậu cho quốc vương Barbary, và mang về để đổi lấy nó nhiều sự giàu có hơn cả những gì tôi sở hữu trên toàn thế giới này; và mong rằng cậu sẽ tận hưởng chúng dài lâu!”
Ông Fitzwarren sau đó bảo những người đàn ông mở rương báu lớn mà họ mang theo, và nói rằng: “Bây giờ ngài Whittington chẳng còn việc gì khác ngoài việc cất giữ nó vào một nơi an toàn.”
Dick tội nghiệp gần như không biết phải ứng xử ra sao vì quá đỗi vui mừng. Cậu nài nỉ chủ nhân hãy lấy bất kỳ phần nào ngài muốn, vì cậu có được tất cả là nhờ lòng tốt của ngài. “Không, không,” ông Fitzwarren đáp, “tất cả số này đều thuộc về cậu; và tôi tin chắc rằng cậu sẽ sử dụng nó vào những mục đích tốt đẹp.”
Dick tiếp đến nài nỉ bà chủ, rồi đến tiểu thư Alice, hãy nhận lấy một phần vận may của mình, nhưng họ đều từ chối, đồng thời bày tỏ niềm vui lớn lao trước thành công rực rỡ của cậu. Nhưng cậu vốn là người vô cùng tốt bụng nên không giữ lại tất cả cho riêng mình; thế là cậu tặng quà cho viên thuyền trưởng, người phụ tá, và toàn bộ gia nhân của ông Fitzwarren; thậm chí cả kẻ thù cũ của cậu là mụ đầu bếp ngoan cố.
Sau đó, ông Fitzwarren khuyên cậu nên gọi thợ may đến để may cho mình những bộ trang phục lịch thiệp như một quý ông, đồng thời ngỏ ý chào đón cậu tiếp tục sinh sống trong nhà của ông cho đến khi tự toan lo được một nơi ở tốt hơn.
Khi gương mặt của Whittington được rửa sạch, mái tóc uốn xoăn gọn gàng, và cậu diện lên mình bộ cánh lịch sự, cậu trông khôi ngô và bảnh bao không kém bất kỳ chàng trai trẻ nào từng đến thăm gia đình Fitzwarren. Tiểu thư Alice xinh đẹp, người từng đối xử tử tế và nhìn cậu với ánh mắt đầy thương cảm thuở nào, cũng nghĩ như vậy. Và giờ đây cô cảm thấy cậu hoàn toàn xứng đáng trở nên người yêu của mình, và chắc chắn điều đó càng được củng cố thêm khi Whittington luôn nghĩ xem mình có thể làm gì để làm vui lòng cô, đồng thời trao tặng cô những món quà xinh xắn nhất có thể.
Ông Fitzwarren chẳng mấy chốc đã nhận ra hướng gió thổi, và chẳng bao lâu sau đã ngỏ lời se duyên cho đôi trẻ, và cả hai đều sẵn sàng đồng ý. Ngày cưới nhanh chóng được ấn định; và họ được tháp tùng đến nhà thờ bởi Lãnh chớp Thị trưởng, hội đồng thành phố, các cảnh sát trưởng, cùng rất nhiều thương gia giàu có nhất ở Luân Đôn, những người sau đó được thết đãi một bữa tiệc vô cùng hoành tráng.
Lịch sử kể lại rằng ông Whittington và phu nhân đã sống trong cảnh phú quý vinh hiển và vô cùng hạnh phúc. Họ có với nhau vài người con. Cậu từng giữ chức Cảnh sát trưởng, ba lần làm Lãnh chớp Thị trưởng của Luân Đôn, và được vua Henry V ban tước hiệp sĩ.
Sau khi nhà vua chinh phục nước Pháp, ngài Sir Richard Whittington đã khoản đãi nhà vua và hoàng hậu một bữa tiệc tại Dinh thự Thị trưởng với sự xa hoa lộng lẫy đến mức nhà vua phải thốt lên rằng: “Chưa từng có vị quân vương nào có được một bề tôi như thế!” Để rồi ngài Sir Richard đáp lại rằng: “Chưa từng có bề tôi nào có được một vị quân vương như thế.”