Ngày xửa ngày xưa, có một ông cụ và bà cụ sống trong một ngôi nhà nhỏ cạnh một con suối nhỏ. Họ nuôi hai con bò, năm con gà mái, một con gà trống, một con mèo và hai con mèo con. Ông cụ lo việc chăn bò, gà trống cai quản bầy gà mái, mèo lớn canh chừng con chuột ở chạn bát, còn hai chú mèo con thì chăm chú theo dõi cái con quay của bà cụ đang múa may quay cuồng trên tấm đá lò sưởi. Thế nhưng, lẽ ra bà cụ phải trông nom lũ mèo con, thì mụ càng miệng la "Suỵt! Suỵt! Đi chỗ khác mau, lũ mèo kia!", chúng lại càng dán mắt vào cái con quay hơn!
Thế rồi vào một ngày nọ, khi đã mệt nhoài với việc miệng la "Suỵt! Suỵt!", bà cụ bỗng thấy đói bụng và nghĩ mình có thể ăn chút gì đó lót dạ. Thế là mụ đứng lên nhào nướng hai chiếc bánh yến mạch nhỏ rồi đặt chúng trước lò sưởi để nướng. Khi bánh đang phồng lên, tỏa mùi thơm phức và hấp dẫn, ông cụ bước vào, thấy bánh có vẻ giòn ngon liền cầm lấy một chiếc và cắn ngay một miếng. Thấy vậy, chiếc bánh còn lại nghĩ rằng đây là lúc chuồn lẹ, bèn chồm dậy và lăn đi hết tốc lực có thể. Bà cụ liền cất chân rượt theo nó nhanh nhất có thể, một tay cầm con quay, tay kia cầm ống sợi. Nhưng chiếc bánh nhỏ lăn nhanh hơn cả nhịp chân chạy của mụ, chẳng mấy chốc nó đã khuất dạng, và bà cụ đành phải quay về tiếp tục đối phó với lũ mèo con.
Trong khi đó, chiếc bánh nhỏ vui vẻ lăn xuống đồi cho đến khi tới một ngôi nhà lớn lợp tranh, nó táo bạo lao thẳng qua cửa và thản nhiên ngồi xuống bên lò sưởi. Lúc bấy giờ trong phòng có ba người thợ may đang miệt mài làm việc trên một chiếc ghế dài, và vì là thợ may nên dĩ nhiên họ vô cùng sợ hãi, liền vùng dậy nấp sau lưng bà chủ nhà đang ngồi chải len bên đống lửa.
– Á chà! – mụ la lên. – Các người sợ cái gì thế? Chẳng qua chỉ là một mẩu bánh nhỏ thôi mà. Cứ túm lấy nó đi, ta sẽ cho một hớp sữa để uống kèm.
Thế là mụ đứng phắt dậy với bàn chải len trên tay, người thợ may cầm chiếc bàn là bằng sắt, hai người thợ học việc một người cầm chiếc kéo lớn, người kia cầm chiếc ván ủi, tất cả cùng lao về phía chiếc bánh nhỏ; nhưng nó quá ranh mãnh, cứ lượn qua lượn lại bên lò sưởi cho đến khi cậu thợ học việc tưởng vồ được nó bằng chiếc kéo lớn liền ngã nhào vào đống tro nóng và bị bỏng nặng. Bấy giờ người thợ may ném chiếc bàn là vào nó, cậu học việc kia thì ném ván ủi; nhưng chẳng ăn thua gì. Chiếc bánh nhỏ lọt ra ngoài cửa, nơi bà chủ nhà ném cả bàn chải len vào nó; nhưng nó né được và vui vẻ lăn đi cho đến khi tới một ngôi nhà nhỏ ven đường. Nó táo bạo lao vào, túc trực bên lò sưởi nơi bà vợ đang cuộn một búi chỉ cho chồng mình là người thợ dệt đang lách cách bên khung cửi.
– Tibby! – Người thợ dệt cất tiếng hỏi. – Cái gì thế kìa?
– Chẳng có gì ngoài một chiếc bánh nhỏ, – mụ đáp.
– Ồ, thế thì xin mời vào, – lão nói, – vì bữa cháo sáng nay loãng quá; bắt lấy nó đi bà! Bắt lấy nó!
– Ừ, – mụ đáp rồi vươn tay ra túm lấy. Nhưng chiếc bánh nhỏ liền lách người tránh đi.
– Này ông! – mụ bảo. – Chiếc bánh nhỏ ấy ranh mãnh thật đấy! Bắt lấy nó đi ông! Bắt lấy nó nếu ông có thể.
Nhưng chiếc bánh nhỏ chỉ lách mình né tránh. – Ném cuộn chỉ vào nó đi bà! – người thợ dệt hét lên.
Nhưng chiếc bánh nhỏ đã vụt qua cửa, lăn tít qua đồi trông như một con cừu mới bôi hắc ín hoặc một con bò điên!
Và nó cứ thế lăn mãi cho đến khi đến nhà một người chăn bò, nơi bà chủ nhà đang đánh bơ.
– Vào đây đi, – bà chủ nhà kêu lên khi thấy chiếc bánh nhỏ vàng giòn thơm phức; – tôi có đủ kem để ăn cùng anh đây.
Nhưng nghe vậy chiếc bánh nhỏ bắt đầu lượn lờ né tránh, và nó né khéo đến mức bà chủ nhà vấp ngã nhào thùng bơ trong lúc cố tóm lấy nó, và trước khi mụ kịp dựng thẳng nó lại thì chiếc bánh nhỏ đã chuồn mất, lăn tọc xuống đồi cho đến khi tới một cối xay nơi người thợ xay đang sàng bột. Nó liền chạy vào và ngồi phịch xuống bên máng.
– Hô, hô! – người thợ xay nói. – Đúng là thời buổi sung túc khi mà những kẻ như ngươi lại nhởn nhơ khắp chốn chẳng có ai quản thúc. Nhưng vào đây đi. Ta thích bánh nướng ăn kèm phô mai vào bữa tối, nên ta sẽ cho ngươi tá túc qua đêm. – Nói đoạn lão vỗ vỗ vào cái bụng phệ của mình.
Nghe thế chiếc bánh nhỏ quay đầu chạy biến; nó dại gì mà trao thân gửi phận cho tay thợ xay cùng miếng phô mai của lão; và người thợ xay chẳng có gì trong tay ngoài đống bột để ném theo nó, đành đứng trân trân nhìn theo; thế là chiếc bánh nhỏ cứ thế bình thản lăn dọc theo con đường phẳng phiu cho đến khi tới lò rèn nơi người thợ rèn đang hàn đinh đóng móng ngựa.
– Ồ! – lão nói, – ngươi là một chiếc bánh được nướng chín tới đấy. Ăn kèm với một ly bia thì tuyệt cú mèo! Nào, vào đây ta cho ngươi một chỗ trú bên trong. – Lão cười lớn và vỗ vào cái bụng phệ của mình.
Nhưng chiếc bánh nhỏ nghĩ rằng ly bia chẳng khá khẩm gì hơn miếng phô mai, thế là nó vùng chạy mất, với theo sau là người thợ rèn. Khi không đuổi kịp, lão đành ném cả chiếc búa về phía nó. Nhưng chiếc búa ném trượt và chiếc bánh nhỏ đã khuất dạng trong nháy mắt, cứ thế lăn mãi lăn mãi cho đến khi tới một ngôi trang trại nơi hai vợ chồng chủ nhà đang đập lanh và chải sợi. Nó liền lao thẳng vào lò sưởi và bắt đầu sưởi ấm lại.
– Janet, – ông chủ nhà bảo, – kia là một chiếc bánh nhỏ nướng khéo đấy. Tôi sẽ lấy một nửa.
– Còn tôi sẽ lấy nửa còn lại, – bà vợ nói và vươn tay định tóm lấy nó. Nhưng chiếc bánh nhỏ lại giở trò lẩn tránh.
– Chaả chả, – bà vợ thốt lên, – mianh manh gớm nhỉ! – Nói rồi mụ ném cả chiếc lược chải lanh vào nó. Nhưng nó quá nhanh trí, liền lăn tót qua cửa và biến mất trên đường cái, cho đến khi đến một ngôi nhà khác nơi bà vợ đang quấy nồi súp đang sôi sùng sục còn ông chồng đang bện chiếc vòng cổ bằng gai cho con bê. Nó bèn lăn vào và ngồi phịch xuống bên đống lửa.
– Này Jock! – bà vợ gọi lớn, – ông cứ hay ao ước một chiếc bánh nướng chín tới cơ mà. Đây rồi! Lại đây mà ăn đi!
Thế là chiếc bánh nhỏ lại giở chiêu lẩn trốn, và bà vợ gọi ông chồng tới giúp mụ tóm lấy nó.
– Ừ, mình ơi! – lão đáp, – nhưng nó chạy đi đằng nào rồi?
– Đằng kia kìa! – mụ thét lên. – Nhanh lên! Chạy vòng ra phía bên kia chiếc ghế ấy. – Thế là chiếc ghế bị lật nhào, và ông chồng ngã oạch vào đống gai. Còn bà vợ ném cả muôi súp về phía nó, khiến nước súp sôi đổ ụp lên người ông chồng làm lão bỏng rát, nhờ thế chiếc bánh nhỏ tẩu thoát trong chớp mắt và chạy thẳng sang ngôi nhà kế tiếp, nơi mọi người đang quây quần ngồi vào bàn ăn tối và bà chủ nhà đang vét nồi.
– Nhìn kìa! – mụ kêu lên, – đây có chiếc bánh nhỏ nướng thơm phức cho kẻ nào bắt được nó đây!
– Đóng cửa lại trước đã, – ông chồng cẩn trọng nói, – rồi hãy tính chuyện tóm lấy nó.
Lúc bấy giờ khi nghe thấy thế, chiếc bánh nhỏ tự nhủ đã đến lúc phải chuồn; thế là nó lăn đi và cả nhà nháo nhác rượt theo. Mặc dù họ ném cả muôi dĩa về phía nó, còn ông chồng thì ném chiếc mũ đẹp nhất của mình, chiếc bánh nhỏ vẫn quá ranh mãnh và đã biến mất tăm chỉ trong chớp mắt.
Nó cứ thế lăn mãi cho đến khi tới một ngôi nhà nơi mọi người đang chuẩn bị đi ngủ. Bà vợ đang cào than trong lò, còn ông chồng thì vừa cởi quần đùi ra.
– Cái gì thế kia? – lão hỏi, vì trời lúc ấy đã nhá nhem tối.
– Chắc lại là một chiếc bánh nhỏ thôi, – mụ đáp.
– Tôi có thể ăn hết nửa đấy, – lão bảo.
– Còn tôi chén nửa kia, – mụ tiếp lời.
Rồi họ cùng lao vào tóm lấy nó; nhưng chiếc bánh nhỏ lại né tránh. Kết quả là hai vợ chồng va vào nhau trong bóng tối và đâm ra cáu kỉnh.
– Ném cái quần của ông vào nó xem nào! – cuối cùng bà vợ quát lên. – Cứ đứng trơ ra đấy như heo bị chọc tiết thì được tích sự gì?
Thế là ông chồng ném cái quần của mình về phía nó và tưởng rằng thế nào cũng tóm gọn được chú ta; nhưng chẳng hiểu sao nó vẫn luồn lách thoát được và tẩu tán, ông chồng phải tất tả đuổi theo mà không thèm mặc cả quần. Bạn chưa từng thấy cuộc đua nào như thế bao giờ—một cuộc rượt đuổi ngoạn mục băng qua bãi cỏ, xuyên qua những bụi kim tước, và vòng qua cả đám gai đen. Nhưng đến đó thì ông chồng đã mất hút bóng dáng nó và đành lủi thủi quay về trong cảnh trầy xước, mệt lả và rét run cầm cập.
Tuy nhiên, chiếc bánh nhỏ vẫn tiếp tục lăn đi cho đến khi trời tối mịt đến mức ngay cả một chiếc bánh nhỏ cũng chẳng còn thấy đường.
Đúng lúc đó nó đến một cái hang cáo nằm bên bụi kim tước lớn và lăn vào trong đó để ngủ qua đêm; nhưng con cáo đã nhịn đói suốt ba ngày trời, nên hắn liền cất tiếng: "Chào mừng bạn hiền! Ước gì có hai đứa tụi bay thì hay biết mấy!"
Và đúng là có hai chiếc thật! Bởi vì hắn đã ngoạm chiếc bánh nhỏ thành hai nửa chỉ trong một cú táp duy nhất. Thế là hết chuyện!
