Ngày xửa ngày xưa, có một thiếu nữ được hỏi cưới và làm vợ bởi một người đàn ông mà nàng chưa từng nhìn thấy mặt; bởi chàng chỉ đến thăm nàng sau khi màn đêm buông xuống, và khi họ nên duyên vợ chồng, chàng cũng chẳng bao giờ về nhà trước khi trời tối mịt, lại luôn rời đi từ lúc rạng đông.
Dẫu vậy, chàng vẫn đối xử tốt và dịu dàng với nàng, ban cho nàng mọi điều lòng nàng ao ước, thế nên nàng vẫn cảm thấy thỏa mãn trong một thời gian. Nhưng rồi chẳng bao lâu sau, một số người bạn của nàng, chắc hẳn vì ganh tị với vận may của nàng, bắt đầu thì thầm rằng người chồng bí ẩn kia hẳn phải mắc chứng bệnh gì đó rất ghê gớm nên mới tránh mặt mọi người.
Thực ra từ thủa ban đầu, thiếu nữ ấy đã tự hỏi tại sao người yêu của mình lại không đến thăm nàng như người yêu của những cô gái khác, một cách đường hoàng giữa ban ngày; và dẫu ban đầu nàng chẳng để tâm đến những cái gật đầu hay nháy mắt của hàng xóm, cuối cùng nàng cũng bắt đầu nghĩ rằng những lời họ nói có phần đúng sự thật. Thế là nàng quyết định tự mình tìm hiểu, và vào một đêm nọ, khi nghe tiếng chồng bước vào phòng, nàng bỗng chốc thắp nến lên và nhìn thấy chàng.
Và kì diệu thay! Chàng đẹp trai vô cùng, đẹp đến mức khiến mọi phụ nữ trên thế gian phải đem lòng yêu mến ngay từ cái nhìn đầu tiên. Nhưng ngay khoảnh khắc nàng thoáng thấy dung nhan ấy, chàng liền biến thành một chú chim nâu lớn, đôi mắt nhìn nàng tràn ngập vẻ giận dữ và trách móc.
"Vì ngươi đã làm điều phản trắc này," chú chim cất tiếng, "ngươi sẽ không còn được gặp ta nữa, trừ khi ngươi tận tụy phục vụ ta trong bảy năm ròng và một ngày."
Nàng liền khóc nức nở và cầu xin: "Em nguyện phục vụ bảy lần bảy năm và một ngày, miễn là chàng chịu quay về. Xin hãy cho em biết phải làm những gì."
Bấy giờ, người chồng mang hình hài loài chim mới bảo: "Ta sẽ đưa nàng đến làm thuê ở một nơi, nàng phải ở lại đó và làm việc chăm chỉ trong bảy năm ròng cùng một ngày, đồng thời không được nghe theo bất kỳ kẻ nào tìm cách dụ dỗ nàng rời khỏi chốn ấy. Nếu nàng làm thế, ta sẽ chẳng bao giờ quay lại nữa."
Thiếu nữ đồng ý, và chú chim sải rộng đôi cánh nâu to lớn, đưa nàng đến một dinh thự bề thế.
"Ở đây họ đang cần một nữ++); người giặt là," người chồng chim bảo. "Hãy bước vào, xin gặp bà chủ nhà và nói rằng nàng nhận làm công việc đó; nhưng hãy nhớ là nàng phải kiên trì làm việc suốt bảy năm ròng và một ngày."
"Nhưng em chẳng thể làm nổi dù chỉ bảy ngày," thiếu nữ đáp lời. "Em nào biết giặt hay là ủi quần áo đâu."
"Điều đó chẳng có gì quan trọng," chú chim đáp. "Tất cả những gì nàng phải làm là nhổ ba chiếc lông vũ dưới cánh ta, sát ngay bên trái tim, và những chiếc lông vũ này sẽ làm mọi điều nàng sai bảo. Nàng chỉ cần đặt chúng lên lòng bàn tay và nói: 'Nhờ công năng của ba chiếc lông vũ từ trái tim người tình đích thực của ta, nguyện cho việc này được thành tựu', thì mọi việc sẽ được toại nguyện."
Thế là thiếu nữ nhổ ba chiếc lông vũ dưới cánh chim, đoạn chú chim bay vụt đi.
Nấy giờ thiếu nữ làm theo đúng lời được dặn, và bà chủ nhà đã nhận nàng vào làm việc. Quả thực chưa từng có người thợ giặt nào nhanh nhẹn nhường ấy; bởi lẽ, bạn thấy đấy, nàng chỉ cần bước vào nhà giặt, cài then cửa và khép kín các ô chớp để chẳng ai thấy nàng đang làm gì; rồi nàng lôi ba chiếc lông vũ ra và cất tiếng: "Nhờ công năng của ba chiếc lông vũ từ trái tim người tình đích thực của ta, nguyện cho lò giặt được nhóm lên, quần áo được phân loại, giặt giũ, nấu sôi, phơi khô, xếp gọn, cán phẳng, là ủi," và kì diệu thay! Chúng lần lượt rơi đống lên bàn, sạch sẽ tinh tươm, sẵn sàng để đem cất đi. Do đó, người chủ rất mực quý trọng nàng và khẳng định chưa từng có người giặt là nào giỏi giang đến thế. Cứ thế bốn năm trôi qua và chẳng có lời bàn ra tán vào nào về chuyện nàng sẽ rời đi. Thế nhưng những người hầu khác lạiâm thầm ghen tị với nàng, nhất là vì nàng vốn rất xinh đẹp, khiến tất cả các gia nhân nam đều đem lòng yêu mến và muốn cưới nàng làm vợ.
Nhưng nàng chẳng màng đến ai trong số họ, bởi trong lòng nàng vẫn luôn ngóng trông và khắc khoải chờ đến ngày người chồng chim quay về với hình hài con người.
Bấy giờ, một trong những kẻ khao khát có được nàng là viên quản gia mập mạp. Một hôm, khi đang trên đường từ hầm chứa rượu táo trở về, hắn tình cờ dừng lại trước phòng giặt và nghe thấy một giọng nói vang lên: "Nhờ công năng của ba chiếc lông vũ từ trái tim người tình đích thực của ta, nguyện cho lò giặt được nhóm lên, quần áo được phân loại, giặt giũ, nấu sôi, phơi khô, xếp gọn, cán phẳng và là ủi."
Hắn lấy làm lạ vô cùng, bèn dán mắt qua lỗ khóa để nhìn vào. Và kìa, thiếu nữ đangngồi thảnh thơi trên ghế, trong khi toàn bộ quần áo đều tự bay đến bàn sẵn sàng đâu vào đấy để cất đi.
Đêm hôm đó, hắn tìm gặp thiếu nữ và tuyên bố rằng nếu nàng còn dám tỏ thái độ kiêu kỳ với hắn và lời cầu hôn của hắn, hắn sẽ đi bẩm với bà chủ rằng người thợ giặt tài giỏi của bà chẳng qua chỉ là một ả phù thủy; và khi ấy, dù không bị hỏa thiêu sống, nàng cũng sẽ mất toi công việc.
Thiếu nữ vô cùng lo lắng không biết phải xử trí ra sao, bởi nếu nàng không chung thủy với người chồng chim, hoặc không phục vụ đủ bảy năm ròng và một ngày tại một nơi làm việc, chàng cũng sẽ không quay trở lại; vì thế, nàng bèn tìm cớ thoái thác rằng nàng chẳng thể nghĩ đến ai nếu người đó không có đủ số tiền làm nàng thỏa mãn.
Nghe vậy, viên quản gia mập mạp liền cười lớn. "Tiền ư?" hắn bảo. "Ta có bảy mươi pa-ao gửi chỗ ông chủ đây. Chừng đó đã đủ làm nàng vừa lòng chưa?"
"Họa may là đủ," nàng đáp.
Thế là ngay tối hôm sau, viên quản gia đem theo bảy mươi pa-ao toàn tiền vàng đến tìm nàng. Nàng chìa tạp dề ra nhận lấy và bảo rằng bản thân đã mãn nguyện, bởi nàng đã nghĩ ra một kế sách. Khi họ đang cùng nhau bước lên lầu, nàng bỗng khựng lại và nói:
"Ông quản gia, xin lỗi ông một lát nhé. Tôi để quên các ô chớp của phòng giặt chưa đóng, phải quay lại khép chúng lại kẻo chúng va đập suốt đêm làm ông bà chủ thức giấc mất!"
Dù viên quản gia thân hình mập mạp và đã bắt đầu luống tuổi, hắn vẫn rất muốn tỏ ra trẻ trung và hào hoa; thế là hắn liền đáp ngay:
"Xin lỗi người đẹp, nàng không phải đi đâu. Để ta ra đóng chúng cho. Ta chỉ đi chốc lát là xong ngay!"
Nói đoạn hắn liền bước đi, và vừa lúc hắn khuất dạng, nàng liền lôi ba chiếc lông vũ ra, áp lên tay và hối hả cất lời:
"Nhờ công năng của ba chiếc lông vũ từ trái tim người tình đích thực của ta, nguyện cho các ô chớp cửa cứ va đập mãi không thôi cho đến sáng, và nguyện cho đôi tay của ông quản gia phải bận rộn cố sức đóng chúng lại."
Và chuyện đúng là diễn ra như vậy.
Ông quản gia khép các ô chớp lại, nhưng—bruz!—chúng lại phất phơ bung ra ngay. Hắn bèn đóng lại lần nữa, và lần này chúng quật thẳng vào mặt hắn khi bật mở tung ra. Thế nhưng hắn chẳng thể dừng lại được; hắn cứ phải tiếp tục làm công việc ấy. Cứ thế hắn bị cuốn vào suốt cả đêm dài. Nào là chửi rủa, nào là va đập, nào là thề thốt, nào là khép cửa, cảnh tượng ấy kéo dài mãi không dứt cho đến tận rạng đông. Quá mệt mỏi đến mức chẳng còn sức để mà tức giận nữa, hắn lê bước về giường, tự nhủ rằng dù có chuyện gì xảy ra đi nữa thì hắn cũng tuyệt đối không hé răng nửa lời về những gì mình vừa trải qua để rồi biến thành trò cười cho thiên hạ. Thế là hắn giữ kín chuyện ấy cho riêng mình, còn thiếu nữ thì giữ lấy bảy mươi pa-ao, thầm cười giễu cợt kẻ đang tâm tơ tưởng đến mình.
Rồi một thời gian sau, người đánh xe—một người đàn ông trung niên bảnh chọe, kẻ đã từ lâu ôm mộng kết hôn với cô thợ giặt vừa thông minh vừa xinh đẹp—khi ra giếng lấy nước cho ngựa đã vô tình nghe thấy nàng ra lệnh cho ba chiếc lông vũ. Hắn cũng ghé mắt qua lỗ khóa giống như viên quản gia và chứng kiến cảnh nàng đang ngồi thư thái trên ghế trong khi quần áo đã giặt ủi phẳng phiu lần lượt bay đến bàn.
Thế là, y như viên quản gia trước đó, hắn tiến lại gặp thiếu nữ và nói: "Ta bắt được thóp của nàng rồi nhé, người đẹp ạ. Đừng có mà tỏ thái độ kiêu kỳ với ta, bằng không ta sẽ mách bà chủ rằng nàng là phù thủy đấy."
Bấy giờ thiếu nữ liền điềm đạm đáp: "Tôi chẳng thèm nhìn đến kẻ nào không có tiền."
"Nếu chỉ vì thế," gã đánh xe đáp, "ta đang có bốn mươi pa-ao gửi chỗ ông chủ đây. Ngày mai ta sẽ đem đến và coi như thanh toán sòng phẳng nhé."
Thế là khi đêm đến, thiếu nữ liền chìa tạp dề ra nhận tiền, và khi họ đang bước lên cầu thang, nàng bỗng khựng lại đột ngột rồi thốt lên: "Chết chà! Tôi để quên quần áo phơi ngoài dây rồi. Đợi tôi một lát ra lấy vào đã nhé."
Vốn là một người đàn ông thực sự lịch thiệp, gã đánh xe liền đáp ngay:
"Để tôi đi cho. Trời đêm lạnh và lộng gió thế này, nàng ra ngoài đó thể nào cũng cảm lạnh mất."
Thế là hắn đi ngay, còn thiếu nữ lôi bộ lông vũ ra và khấn:
"Nhờ công năng của ba chiếc lông vũ từ trái tim người tình đích thực của ta, nguyện cho đống quần áo cứ tung bay và quật thấu trời cho đến tận rạng đông, đồng thời nguyện cho gã đánh xe chẳng tài nào thu gom lại được hay buông tay khỏi công việc ấy."
Nói xong, nàng thản nhiên đi ngủ bởi nàng thừa biết chuyện gì sẽ xảy ra. Và quả nhiên đúng như vậy. Chưa từng có đêm nào kinh hoàng như đêm mà gã đánh xe phải trải qua, với những bộ quần áo ướt sũng vẫy vùng đập quanh tai, những tấm ga giường quấn chặt lấy hắn thành một bọc rồi làm hắn vấp ngã, trong khi những chiếc khăn tắm thì quất liên hồi vào chân hắn. Dù đau đớn khắp mình mẩy, hắn vẫn phải tiếp tục vật lộn cho đến tận sáng bạch. Lúc ấy, một gã đánh xe kiệt sức và thảm hại đến mức chẳng thể lê nổi thân xác về giường, bởi hắn còn bận phải cho ngựa ăn và uống nước! Và hắn cũng đành ngậm bồ hòn làm ngọt, giữ kín chuyện ấy trong lòng vì sợ trở thành trò cười cho thiên hạ; thế là cô thợ giặt thông minh bỏ bốn mươi pa-ao vào chung chiếc tráp đựng bảy mươi pa-ao trước đó, rồi vui vẻ tiếp tục công việc của mình. Nhưng rồi một thời gian sau, anh lính hầu—một thanh niên vô cùng trung thực và thực lòng yêu tha thiết—khi đi ngang qua phòng giặt đã liếc nhìn qua lỗ khóa để được ngắm bóng hình người thương, và hỡi ôi, trước mắt anh chẳng phải ai khác ngoài nàng đang ngồi thư thái trên ghế, còn quần áo thì cứ thế tự động bay đến bàn trong trạng thái đã được xếp gọn và ủi phẳng.
Chứng kiến cảnh ấy, anh vô cùng bối rối và lo lắng. Thế là anh tìm gặp chủ nhân, rút toàn bộ tiền tiết kiệm của mình ra; rồi anh đến tìm thiếu nữ, tuyên bố rằng anh buộc phải bẩm báo với bà chủ những gì mình đã chứng kiến, trừ phi nàng chịu đồng ý kết hôn với anh.
"Em thấy đấy," anh nói, "anh đã làm việc cho ông chủ bấy lâu nay và dành dụm được khoản này, còn em cũng ở đây ngần ấy thời gian chắc hẳn cũng tích cóp được ít nhiều. Vậy chúng ta hãy gộp chung lại để dựng một tổ ấm, hoặc cứ tiếp tục ở lại làm thuê tùy ý em muốn."
Nàng tìm đủ cách thoái thác; nhưng anh nài nỉ quá mức khiến cuối cùng nàng đành bảo: "James này! Anh thương em thì chạy ù xuống hầm lấy cho em ngụm rượu mạnh đi. Anh làm em thấy chóng mặt quá rồi đấy!" Và khi anh vừa đi khuất, nàng liền lôi ba chiếc lông vũ ra và khấn: "Nhờ công năng của ba chiếc lông vũ từ trái tim người tình đích thực của ta, nguyện cho James không tài nào rót rượu thẳng vào ly được, ngoại trừ trôi tuột xuống cổ họng anh ta."
Thế là mọi chuyện diễn ra đúng như vậy. Mặc cho anh có cố gắng cách mấy, James cũng chẳng tài nào rót rượu vào ly nổi. Rượu chỉ văng vãi vài giọt vào ly, rồi tràn lênh láng qua tay anh và nhỏ xuống sàn nhà. Cứ thế sự việc lặp đi lặp lại mãi cho đến khi anh mệt nhoài và tự nhủ rằng bản thân mình cũng cần một ngụm. Anh bèn ngửa cổ nốc cạn mấy giọt sót lại rồi bắt đầu rót tiếp; nhưng tình hình chẳng khá khẩm hơn chút nào. Thế là anh lại nốc thêm một ngụm nhỏ nữa, cứ tiếp tục làm thế hết lần này đến lần khác cho đến khi say mềm cả người. Và ai lại bước xuống hầm lúc ấy nếu không phải là ông chủ, người muốn xuống xem mùi rượu mạnh thoang thoảng kia là do đâu!
Vốn là một chàng trai vừa trung thực vừa thật thà, James liền kể lại cho ông chủ nghe chuyện anh xuống đây để xin chút rượu mạnh mang lên cho cô thợ giặt đang mệt mỏi, nhưng tay anh run quá không rót ra được nên rượu cứ đổ lung tung xuống đất, và hơi men của nó đã xộc thẳng lên đầu khiến anh choáng váng.
"Một câu chuyện nghe lọt tai thật đấy," ông chủ mắng rồi nện cho James một trận nên thân.
Đoạn ông chủ đi tìm vợ mình và nói: "Hãy sa thải ngay cô thợ giặt của mình đi. Có chuyện gì đó kỳ quái đang xảy ra với đám gia nhân nam rồi. Bọn họ đều rút hết tiền tiết kiệm ra như thể sắp sửa cưới vợ đến nơi, vậy mà chẳng chịu nghỉ việc, và anh tin chắc con ranh đó chính là thủ phạm đứng đằng sau chuyện này."
Nhưng người vợ nhất quyết không chịu nghe những lời quở trách dành cho cô thợ giặt; nàng là người hầu tốt nhất trong nhà, giá trị vượt trội hơn tất cả những kẻ khác cộng lại; lỗi hoàn toàn do đám đàn ông nhà ông gây sự. Thế là họ cãi vã một trận quanh chuyện đó; nhưng cuối cùng ông chủ đành nhượng bộ, và từ đó mọi chuyện lại yên ổn trở lại, bởi bà chủ đã căn dặn cô thợ giặt nên khép mình kín đáo, còn đám gia nhân thì chẳng ai dám hé răng nửa lời về những gì đã xảy ra vì sợ bị những người hầu khác cười chê.
Mọi chuyện cứ thế tiếp diễn cho đến một ngày nọ, khi ông chủ chuẩn bị đi xe ngựa ra ngoài, chiếc xe đã đỗ sẵn trước cửa, anh lính hầu đứng mở cửa xe, còn viên quản gia đứng sẵn trên bậc thềm, thì bỗng có người đi ngang qua sân—trông vô cùng bảnh bao và rạng rỡ với một giỏ quần áo sạch to tướng—chính là cô thợ giặt. Cảnh tượng ấy xuất hiện khiến James không thể kìm nôn nao, và anh bắt đầu sụt sùi khóc lóc.
"Cô ta là một ả đàn bà độc ác," anh nức nở. "Cô ta đã vét sạch tiền tiết kiệm của tôi, lại còn hại tôi ăn đòn nên thân."
Nghe vậy, gã đánh xe liền bạo dạn lên tiếng. "Thế á?" hắn bảo. "Chuyện đó thấm tháp gì so với những gì ả đối xử với ta." Thế là hắn tuôn ra tất cả câu chuyện về đống quần áo ướt và công việc kinh hoàng mà hắn phải gánh chịu suốt đêm dài. Lúc bấy giờ, viên quản gia đứng trên bậc thềm tức giận phừng phừng đến mức suýt phát nổ, và cuối cùng hắn cũng khai ra đêm kinh hoàng với những ô chớp cửa va đập.
"Và có cái," hắn nghiến răng, "đã nện thẳng vào mũi tôi."
Chừng đó là quá đủ đối với ba gã đàn ông, họ đồng thanh thỏa thuận sẽ tố cáo mọi chuyện với ông chủ ngay khi ông bước ra, nhằm tống cổ con ả đó đi cho rảnh nợ. Nhưng cô thợ giặt vốn tai thính mắt tinh, đã nấp kín sau cánh cửa để nghe lén từ trước; thế nên khi nghe đến đây, nàng biết mình phải hành động ngay để ngăn chặn sự việc. Nàng liền lôi ba chiếc lông vũ ra và khấn: "Nhờ công năng của ba chiếc lông vũ từ trái tim người tình đích thực của ta, nguyện cho ba gã đàn ông tranh cãi xem ai là kẻ chịu đựng nhiều nhất, để rồi cuối cùng tất cả đều ngã xuống ao chịu cảnh tơi tả."
Thế là kỳ lạ thay! Vừa dứt lời, ba gã đàn ông liền bắt đầu cãi vã chí chóe xem ai là kẻ bị đối xử tệ hại nhất; đoạn James xông vào đấm thẳng vào mặt viên quản gia mập mạp khiến mắt hắn thâm sì, còn gã quản gia béo ú liền nhào tới tẩn cho James một trận nhừ tử, trong khi gã đánh xe trèo khỏi ghế ngồi lao vào giáng đòn tơi bời lên cả hai kẻ kia, còn cô thợ giặt thì đứng một bên bụm miệng cười nắc nẻ.
Đúng lúc ấy ông chủ bước ra, nhưng chẳng một ai chịu lắng nghe, kẻ nào cũng muốn tranh phần mình nói trước, vừa cãi vừa xô đẩy và nện nhau chí tử cho đến khi họ tự xô nhau ngã nhào xuống cái ao gần đó, đứa nào đứa nấy ướt lướt thướt và chịu một trận tơi tả ra trò.
Bấy giờ ông chủ mới quay sang hỏi thiếu nữ đầu đuôi cơ sự ra sao, và nàng liền thưa:
"Bọn họ đều muốn bịa chuyện hãm hại cháu chỉ vì cháu không chịu lấy họ làm chồng, đứa nào cũng tranh cho rằng nỗi khổ của mình là lớn nhất, cứ thế cãi nhau xem câu chuyện của ai đáng tin hơn để đẩy cháu vào rắc rối. Nhưng giờ họ đã bị trừng phạt đích đáng rồi, thiết nghĩ chẳng cần phải làm lớn chuyện thêm nữa ạ."
Nghe vậy, ông chủ bèn đi tìm vợ và nói: "Em nói đúng. Cô thợ giặt nhà chúng ta quả là một thiếu nữ vô cùng khôn ngoan."
Thế là viên quản gia, gã đánh xe và James chẳng còn cách nào khác ngoài việc ngậm bồ hòn làm ngọt với vẻ mặt ngượng ngùng, còn cô thợ giặt thì tiếp tục công việc của mình mà chẳng gặp thêm bất kỳ phiền phức nào nữa.
Rồi khi thời hạn bảy năm ròng và một ngày đã điểm, ai lại phóng xe đến trước cửa trên một chiếc xe ngựa mạ vàng lộng lẫy nếu không phải là người chồng chim nay đã khôi phục nguyên hình thành một chàng trai trẻ khôi ngô tuấn tú. Chàng rước cô thợ giặt đi để tái hợp duyên vợ chồng, và ông bà chủ mừng rỡ khôn tả trước vận may của nàng đến mức họ ra lệnh cho toàn bộ gia nhân đứng xếp hàng trên bậc thềm để chúc phúc cho nàng. Khi bước ngang qua viên quản gia, nàng liền nhét vào tay hắn một chiếc túi đựng bảy mươi pa-ao và ngọt ngào cất lời: "Khoản này là để đền bù cho công lao đóng cửa sổ chớp của ông đấy."
Và khi đi qua gã đánh xe, nàng trao vào tay hắn chiếc túi chứa bốn mươi pa-ao rồi bảo: "Còn đây là phần thưởng cho việc anh đã ra sân gom quần áo hộ tôi." Thế nhưng khi ngang qua anh lính hầu, nàng lại trao cho anh chiếc túi nặng một trăm pa-ao, mỉm cười nói: "Còn túi này là thù lao cho ngụm rượu mạnh mà anh chưa từng mang đến cho em đấy nhé!"
Nàng cứ thế lên xe cùng người chồng khôi ngô của mình, và họ sống hạnh phúc bên nhau đến cuối đời.