Sự cân đối về hình thức có thể đạt được trong tiểu thuyết thuần túy không dễ gì có được trong một câu chuyện vốn thiên về sự thực hơn là hư cấu. Sự thật dẫu được kể lại một cách không khoan nhượng thì vẫn luôn có những góc cạnh xù xì; do đó, cái kết của một câu chuyện như thế thường thiếu vẻ trau chuốt như chóp nhọn của một công trình kiến trúc.
Số phận của chàng Thủy thủ Đẹp trai trong năm xảy ra Cuộc nổi loạn Lớn đã được thuật lại một cách trung thực. Nhưng dẫu cho câu chuyện lẽ ra nên khép lại cùng sinh mạng của chàng, đôi lời tiếp nối thiết nghĩ cũng không phải là thừa. Ba chương ngắn ngủi là đủ.
Trong đợt đổi tên hàng loạt dưới thời Chính phủ Đốc chính đối với các chiến thuyền vốn thuộc hải quân của Vương triều Pháp, chiến hạm cấp tuyến St. Louis đã được đổi tên thành Athéiste. Cái tên ấy, cũng giống như một số cái tên thay thế khác trong hạm đội Cách mạng, dù phô bày sự táo bạo vô thần của giới cầm quyền, nhưng xét cho cùng - dẫu không hề cố ý - lại là cái tên thích hợp nhất từng được đặt cho một chiến thuyền; quả thực còn phù hợp hơn rất nhiều so với những cái tên như Sự tàn phá, Erebus (Địa ngục), và những cái tên tương tự khác được gán cho các tàu chiến.
Trên đường trở về hội quân với hạm đội Anh sau chuyến tuần tiễu độc lập mà trong đó những sự kiện đã kể trên đã xảy ra, chiến hạm Indomitable đã chạm trán với tàu Athéiste. Một trận giao chiến nổ ra, trong đó Đại úy Vere, khi đang cho tàu áp sát chiến thuyền địch nhằm tung lực lượng đột kích qua mạn tàu, đã bị trúng đạn súng hỏa mai bắn ra từ một ô pháo ở khu vực cabin chính của kẻ địch. Trọng thương ngã quỵ xuống boong tàu, ông được khiêng xuống hầm tàu - nơi một số thủy thủ của ông đã nằm đó từ trước. Viên trung đại tá lên nắm quyền chỉ huy. Dưới quyền ông, kẻ địch cuối cùng đã bị bắt sống, và dẫu bị hư hại nặng nề, nhờ vận may hiếm có, chiến thuyền địch đã được lai dắt thành công về Gibraltar, một quân cảng của Anh không cách quá xa chiến trường. Tại đó, Đại úy Vere cùng những người bị thương khác được đưa lên bờ. Ông còn sống thêm vài ngày, nhưng rồi thời điểm ấy cũng phải đến. Thật tiếc nuối khi ông ra đi quá sớm để có thể tham gia các trận chiến ở Nile và Trafalgar. Tâm hồn ấy - dẫu cho bất chấp vẻ khắc khổ mang tính triết lý vẫn có lúc nuôi dưỡng niềm đam mê thầm kín nhất là sự nghiệp công danh - đã không bao giờ vươn tới được đỉnh cao rực rỡ của danh vọng.
Không lâu trước khi qua đời, trong lúc nằm dưới ảnh hưởng của thứ dược chất huyền diệu vừa xoa dịu thể xác vừa tác động một cách kỳ bí đến phần tinh tế trong tâm hồn con người, người ta nghe thấy ông lẩm bẩm những lời khó hiểu với người hầu cận - “Billy Budd, Billy Budd.” Rằng đó không phải là giọng điệu của sự cắn rứt lương tâm, điều đó có vẻ rõ ràng qua lời kể của người hầu cận với viên sĩ quan cao cấp phụ trách lực lượng lính thủy đánh bộ trên chiến hạm Indomitable - người, với tư cách là thành viên miễn cưỡng nhất trong hội đồng quân pháp, hiểu quá rõ Billy Budd là ai, dẫu cho ở đây ông giữ kín điều đó cho riêng mình.
9. Xem tr. 63, chú thích.
10. Xem tr. 63, chú thích.