Billy Budd Và Các Tác Phẩm Văn Xuôi Khác

Lượt đọc: 889 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Xvi

❊ ❊ ❊

Sau cuộc gặp gỡ đầy bí ẩn ở khu vực xà ngang mũi tàu, vốn kết thúc một cách đột ngột bởi Billy, không có sự kiện nào thực sự liên quan đến câu chuyện xảy ra cho đến những diễn biến sắp được kể sau đây.

Như đã đề cập ở nơi khác, do thiếu các tàu khinh bác (vốn dĩ có tốc độ lướt sóng tốt hơn các chiến hạm tuyến chiến) trong hạm đội Anh hoạt động tại vùng eo biển vào thời kỳ ấy, chiếc chiến hạm bảy mươi tư khẩu pháo Indomitable thỉnh thoảng không chỉ được dùng làm phương án thay thế khả dĩ cho một tàu trinh sát, mà đôi khi còn thực hiện các sứ mệnh độc lập có tầm quan trọng lớn hơn. Điều này không chỉ xuất phát từ khả năng lướt sóng của nó vốn không phổ biến ở một chiến hạm cùng cấp độ, mà có lẽ cũng bởi vì tính cách của người hạm trưởng được cho là đặc biệt thích hợp cho bất kỳ nhiệm vụ nào mà trong những tình huống khó khăn bất ngờ, người ta có thể phải đưa ra những quyết định quyết đoán ngay lập tức, đòi hỏi cả kiến thức lẫn năng lực bên cạnh những phẩm chất cần có của một thủy thủ giỏi. Chính trong một chuyến công tác mang tính chất thứ hai như vậy, một chuyến đi khá xa, và khi tàu Indomitable ở vào khoảng cách xa hạm đội nhất, vào cuối một ca trực buổi chiều, nó đã bất ngờ nhìn thấy một con tàu của kẻ địch. Hóa ra đó là một chiếc tàu khinh bác. Nhận ra qua ống nhòm rằng số lượng nhân lực và pháo binh áp đảo hoàn toàn phía mình, chiếc tàu địch bèn cậy vào lợi thế tốc độ của mình và tung hết buồm để tháo chạy. Sau một cuộc truy đuổi gần như vô vọng và kéo dài đến khoảng giữa ca trực đầu tiên lúc chiều tối, nó đã trốn thoát một cách ngoạn mục.

Không lâu sau khi cuộc truy đuổi bị hủy bỏ và trước khi sự phấn khích gắn liền với nó kịp lắng xuống, viên sĩ quan cảnh vệ từ vùng không gian u tối bên dưới bước lên, tay cầm chiếc mũ, hiện diện cạnh cột buồm chính và kiên nhẫn chờ đợi sự chú ý của Hạm trưởng Vere. Lúc bấy giờ, vị hạm trưởng đang cô độc sải bước ở mạn đón gió của boong sau, chắc hẳn có phần bực bội trước thất bại của cuộc truy đuổi. Nơi Claggart đứng là vị trí dành cho các cấp bậc thấp hơn khi muốn có một cuộc gặp riêng với sĩ quan trực boong hoặc chính hạm trưởng. Nhưng vào thời đó, một thủy thủ hay hạ sĩ quan rất hiếm khi tìm cách yết kiến hạm trưởng; theo phong tục đã lập, chỉ có những nguyên nhân ngoại lệ mới biện minh cho việc đó.

Chẳng mấy chốc, ngay khi vị hạm trưởng, chìm đắm trong những suy ngẫm, chuẩn bị quay người đi về phía đuôi tàu trong lúc đi dạo, ông nhận ra sự hiện diện của Claggart và nhìn thấy chiếc mũ được cởi ra cầm trên tay với vẻ mong đợi đầy cung kính. Ở đây cũng nên nói thêm rằng, hiểu biết cá nhân của Hạm trưởng Vere về viên hạ sĩ quan này chỉ bắt đầu từ thời điểm con tàu nhổ neo rời khỏi quê nhà lần gần đây nhất. Khi ấy, Claggart được điều chuyển từ một chiến hạm bị giữ lại để sửa chữa, đến lấp vào vị trí của một viên sĩ quan cảnh vệ tiền nhiệm trên tàu Indomitable vốn đã bị thương tật và phải ở lại trên bờ.

Vừa nhận ra kẻ đang đứng cung kính chờ đợi sự chú ý của mình là ai, một biểu cảm kỳ lạ liền thoáng hiện trên khuôn mặt vị hạm trưởng. Nó không khác mấy so với vẻ mặt bất giác lướt qua nét mặt của một người khi vô tình chạm trán với một ai đó tuy quả thực quen biết nhưng chưa đủ lâu để hiểu rõ, thế nhưng có điều gì đó trong diện mạo người kia lại khơi gợi một cảm giác ghê tởm mơ hồ ngay từ cái nhìn đầu tiên. Nhưng rồi dừng bước và lấy lại phần lớn cung cách quan chức quen thuộc của mình, chỉ có điều một chút thiếu kiên nhẫn ẩn hiện trong ngữ điệu của từ mở đầu, ông cất lời: "Nào, có chuyện gì thế, viên cảnh vệ?"

Mang dáng vẻ của một kẻ thuộc cấp lấy làm đau buồn vì buộc phải đóng vai kẻ mang tin dữ, vừa kiên quyết giữ trọn sự thành thật nhưng đồng thời cũng quyết tâm tránh việc thổi phồng sự việc, Claggart cất lời theo lời thỉnh cầu hay đúng hơn là lời triệu tập để giãi bày ấy. Những gì hắn ta trình bày, được diễn đạt bằng ngôn ngữ của một kẻ không hề thất học, đại ý là thế này, dẫu không hoàn toàn nguyên văn từng chữ: Rằng trong suốt cuộc truy đuổi và quá trình chuẩn bị cho trận chiến có thể xảy ra, hắn đã chứng kiến đủ để thuyết phục bản thân rằng có ít nhất một thủy thủ trên tàu là một nhân vật nguy hiểm. Con tàu này vốn quy tụ một số kẻ không chỉ từng nhúng tay tội lỗi vào vụ rắc rối nghiêm trọng gần đây, mà còn có những kẻ khác, giống như gã thủy thủ đang nhắc tới, đã gia nhập phục vụ Hoàng gia theo một hình thức khác chứ không phải thông qua tuyển mộ tự nguyện.

Đến đây, Hạm trưởng Vere với chút ít số nóng nảy đã ngắt lời hắn:

"Hãy nói thẳng vào vấn đề, anh bạn; cứ gọi là những kẻ bị cưỡng bức tòng quân."

Claggart làm một cử chỉ cúi đầu tuân lệnh rồi tiếp tục. Mới gần đây, bản thân hắn đã bắt đầu nghi ngờ rằng một thứ phong trào nào đó do gã thủy thủ nói trên thúc đẩy đang ngầm diễn ra, nhưng hắn tự thấy mình chưa có lý do chính đáng để báo cáo sự nghi ngờ ấy chừng nào nó còn mơ hồ. Thế nhưng, từ những gì hắn quan sát được ở gã đàn ông đó vào chiều nay, sự nghi ngờ về một âm mưu ám muội đã tiến gần hơn đến ranh giới của sự chắc chắn. Hắn cảm nhận sâu sắc, hắn nói thêm, trách nhiệm nặng nề khi đưa ra một báo cáo liên quan đến những hậu quả có thể xảy ra đối với cá nhân liên quan chính, bên cạnh việc làm gia tăng những mối lo âu tự nhiên mà bất kỳ vị hạm trưởng hải quân nào cũng phải cảm thấy khi nghĩ đến những cuộc bùng nổ phi thường vừa mới xảy ra gần đây — những sự việc mà, hắn đau lòng khi phải thốt lên, không cần phải nêu tên nữa.

Giờ đây, ngay khi vấn đề vừa được khơi mào, Hạm trưởng Vere vì bị bất ngờ nên không thể hoàn toàn che giấu sự bất an của mình; nhưng khi Claggart tiếp tục nói, diện mạo của vị hạm trưởng lại biến đổi thành vẻ bứt rứt trước điều gì đó trong cách thức mà người làm chứng dùng để trình bày lời khai của mình. Tuy nhiên, ông vẫn kiềm chế không ngắt lời hắn. Và Claggart, tiếp tục câu chuyện, đã kết thúc bằng những lời này:

"Xin Chúa phù hộ, thưa ngài, rằng trải nghiệm của tàu Indomitable sẽ không phải là⸺"

“Khỏi cần nói đến chuyện đó!” viên chỉ huy lập tức xen vào một cách dứt khoát, nét mặt biến sắc vì giận dữ khi đoán ngay ra con tàu mà kẻ kia chuẩn bị nhắc tới — nơi mà Cuộc nổi loạn Nore từng mang một sắc thái bi thảm kỳ lạ, suýt chút nữa đã đe dọa đến tính mạng của vị hạm trưởng chỉ huy nơi ấy. Trong hoàn cảnh đó, ông cảm thấy phẫn nộ trước dụng ý ám chỉ này. Khi bản thân các sĩ quan cấp trên trong mọi hoàn cảnh đều hết sức thận trọng khi đề cập đến sự kiện gần đây, việc một hạ sĩ quan lại không có lý do gì mà lại đi nhắc đến nó trước mặt hạm trưởng của mình, điều này đập vào mắt ông như một sự hỗn hào vô lối. Hơn nữa, đối với lòng tự trọng nhạy bén của ông, trong hoàn cảnh ấy, nó trông thậm chí giống như một mưu toan nhằm hù dọa ông. Đồng thời, ông cũng không khỏi ngạc nhiên khi một kẻ mà cho đến nay, qua những gì ông quan sát được, vẫn thể hiện sự khéo léo đáng kể trong chức trách của mình, lại có thể tỏ ra thiếu tế nhị đến thế trong trường hợp cụ thể này.

Nhưng những suy nghĩ ấy và những mối hoài nghi tương tự lướt qua tâm trí ông đã nhanh chóng được thay thế bằng một phỏng đoán trực giác. Dù hình thù vẫn còn mơ hồ, nó lại mang lại tác động thực tế đến cách ông tiếp nhận tin dữ. Chắc chắn một điều rằng, vốn đã quen thuộc lâu năm với mọi khía cạnh của đời sống phức tạp trên pháo giáp — một nơi cũng như mọi hình thức sinh hoạt khác đều có những hầm mỏ ngầm và góc khuất đầy nghi vấn, khía cạnh mà người ta thường công khai chối bỏ — Hạm trưởng Vere đã không để bản thân bị dao động quá mức trước xu hướng chung trong báo cáo của cấp dưới. Hơn nữa, nếu xét đến những sự kiện gần đây, dẫu cần phải hành động quyết đoán ngay tại dấu hiệu rành rành đầu tiên của việc tái diễn hành vi chống mệnh lệnh, thì theo ông, việc duy trì ý thức về mối bất mãn âm ỉ bằng cách quá hăng hái tin tưởng vào một kẻ chỉ điểm cũng chẳng phải là điều khôn ngoan gì, ngay cả khi kẻ ấy là cấp dưới của chính mình và mang trên vai trách nhiệm giám sát an ninh của thủy thủ đoàn bên cạnh các trọng trách khác. Cảm giác này có lẽ đã không chiếm ưu thế trong ông đến vậy nếu như trong một dịp trước đó, lòng nhiệt thành yêu nước mà Claggart thể hiện qua công vụ không từng khiến ông có đôi chút khó chịu, bởi nó có vẻ quá nhạy cảm và gượng gạo. Thêm vào đó, điều gì đó ngay cả trong tác phong điềm tĩnh và có phần phô trương của viên quan chức này khi đưa ra các chi tiết cáo buộc lại kỳ lạ gợi cho ông nhớ đến một nhạc công trong ban nhạc — một nhân chứng khai gian trong một vụ án trọng tội trước tòa án quân sự trên bờ mà khi còn là trung úy, chính Hạm trưởng Vere từng là thành viên.

Giờ đây, sự ngăn cản dứt khoát dành cho Claggart liên quan đến ẩn ý vừa bị chặn đứng đã nhanh chóng được tiếp nối bằng câu hỏi này: “Anh nói rằng có ít nhất một kẻ nguy hiểm trên tàu. Hãy nêu tên hắn.”

“William Budd, một thủy thủ top trên mũi, thưa ngài.”

“William Budd!” Hạm trưởng Vere lặp lại với sự kinh ngạc không chút giả tạo; “và ý anh là người mà Trung úy Ratcliffe đã đưa từ tàu buôn lên cách đây chưa lâu — chàng thanh niên có vẻ rất được lòng các thủy thủ — Billy, Chàng Thủy Thủ Đẹp Trai, như cách họ gọi cậu ta ấy hả?”

“Chính là hắn, thưa ngài; nhưng bất chấp tuổi trẻ và vẻ ngoài ưa nhìn, hắn là một kẻ thâm sâu khó lường. Không đời nào mà hắn lại luồn lùn chiếm được thiện cảm của các bạn tàu một cách vô cớ, vì ít nhất khi lâm vào bước đường cùng, họ sẽ luôn sẵn sàng nói một lời tốt đẹp cho hắn bằng mọi giá. Trung úy Ratcliffe có tình cờ kể cho ngài nghe về cú nhảy lanh lẹ đầy dụng ý của Budd khi nhảy lên phần mũi thuyền nhỏ sát đuôi tàu buôn lúc cậu ta bị bắt đi hay không? Cái vẻ ngoài vui vẻ dễ dãi ấy chỉ để che đậy rằng trong thâm tâm, cậu ta vẫn căm ghét việc bị ép tòng quân. Ngài mới chỉ chú ý đến đôi má hồng hào của cậu ta thôi. Một cái bẫy người hoàn toàn có thể ẩn giấu dưới lớp hoa cúc đồng tiền đỏ rực ấy.”

Giờ đây, Chàng Thủy Thủ Đẹp Trai với tư cách là một nhân vật nổi bật trong thủy thủ đoàn từ trước đến nay vẫn luôn thu hút sự chú ý của hạm trưởng một cách hoàn toàn tự nhiên. Dù nhìn chung không mấy biểu lộ cảm xúc trước các sĩ quan của mình, ông từng chúc mừng Trung úy Ratcliffe vì may mắn bắt gặp được một mẫu hình tuyệt vời như vậy của loài người — một kẻ nếu ở trần có thể được nhầm tưởng là bức tượng của Adam trẻ tuổi trước khi sa ngã.

Còn về lời từ biệt của Billy dành cho con tàu Rights-of-Man — điều mà viên trung úy áp tải thực ra đã báo cáo lại với ông một cách cung kính, Hạm trưởng Vere chỉ xem đó như một câu chuyện hay ho hơn là gì khác (do hiểu nhầm nó thành một lời châm chọc trào phúng), và vì thế ông lại càng có thiện cảm hơn với người lính bị cưỡng bòng ấy; với tư cách là một sĩ quan hải quân nhà nghề, ông ngưỡng mộ tinh thần có thể đón nhận một lệnh tuyển mộ độc đoán một cách vui vẻ và đầy lý trí đến thế. Hạnh kiểm của chàng thủy thủ top mũi, qua những gì lọt vào tầm mắt của hạm trưởng, cũng đã củng cố thêm điềm lành ban đầu ấy; trong khi đó, những phẩm chất của tân binh này với tư cách là một người đi biển dường như tốt đến mức ông từng nghĩ đến việc giới thiệu cậu với phó hạm trưởng để được thăng chức lên một vị trí giúp cậu có nhiều cơ hội lọt vào tầm quan sát của chính ông hơn, đó là chức vụ trùm top buôn mizzen, qua đó thay thế ở ca trực mạn phải một người lớn tuổi hơn và vì lý do một phần là tuổi tác nên ông cho là kém thích hợp hơn với vị trí này. Cần phải nói thêm ngoặc đơn ở đây rằng, vì các thủy thủ top mizzen không phải xử lý những diện tích bạt buồm nặng nhọc như các cánh buồm thấp ở cột chính và cột mũi, nên một thanh niên nếu có đủ tố chất không chỉ tỏ ra phù hợp nhất với nhiệm vụ ở đó, mà trên thực tế, thường được tuyển chọn cho vị trí trùm của top ấy, và đoàn thủy thủ dưới quyền cậu ta đều là những tay lơ thơ, thường chỉ là những cậu thiếu niên mới lớn. Tóm lại, ngay từ đầu Hạm trưởng Vere đã đánh giá Billy Budd là cái gọi theo tiếng lóng hải quân thời đó là một “món hời của Nhà vua,” nghĩa là đối với Hải quân Hoàng gia Anh, đây là một khoản đầu tư tuyệt vốn với chi phí bỏ ra rất ít hoặc thậm chí bằng không.

Sau một khoảng lặng ngắn, trong khi những hồi tưởng vừa nêu lướt qua tâm trí ông một cách sống động, ông cân nhắc ý nghĩa gợi ý cuối cùng của Claggart được truyền tải qua cụm từ “một cái bẫy người dưới lớp hoa cúc đồng tiền đỏ rực,” và càng cân nhắc, ông càng cảm thấy ít tin tưởng hơn vào thiện chí của kẻ chỉ điểm. Đột nhiên ông quay phắt lại phía hắn: “Anh đến gặp tôi với một câu chuyện mơ hồ đến thế sao, viên cảnh vệ? Riêng về phần Budd, hãy kể cho tôi nghe một hành động hay một lời nói nào của cậu ta chứng thực cho những cáo buộc chung chung của anh chống lại cậu ấy. Khoan đã,” ông bước lại gần hắn hơn, “hãy cẩn trọng với lời anh thốt ra. Ngay lúc này và trong một trường hợp thế này, ngọn xà đòn chính là cái kết dành cho kẻ làm chứng gian đấy.”

“Ái chà, thưa ngài!” Claggart thở dài, khẽ lắc chiếc đầu cân đối của mình như thể đang buồn bã phản đối một sự nghiêm khắc không đáng có như vậy. Rồi hắn ta ngẩng cao đầu — vươn người thẳng dậy như đang tự khẳng định sự chính trực của mình — và trình bày chi tiết một số lời nói cùng hành động mà khi kết hợp lại, nếu được tin là thật, sẽ dẫn đến những nghi ngờ khép tội chết cho Budd; và hắn bổ sung thêm rằng, đối với một số lời quả quyết ấy, bằng chứng xác thực hoàn toàn nằm ở gần đây.

Với đôi mắt màu xám đầy vẻ thiếu kiên nhẫn và hoài nghi, đang cố gắng dò thấu tận đáy đôi mắt màu tím điềm tĩnh của Claggart, Hạm trưởng Vere lại một lần nữa kiên nhẫn lắng nghe hắn cho đến hết; rồi đứng trầm ngâm trong giây lát. Tâm trạng mà ông thể hiện — trong lúc Claggart tạm thời được giải thoát khỏi ánh mắt dò xét của người kia — đã được hắn chăm chú quan sát bằng một ánh nhìn rất khó diễn tả: một ánh nhìn đầy tò mò về sự vận hành trong các mưu chước của chính mình, một ánh nhìn tựa như biểu cảm của kẻ đại diện cho đám con trai ganh tị của Giac-cốp khi đang tâm lừa dối vị tộc trưởng khốn khổ bằng chiếc áo đẫm máu của cậu Giô-sép trẻ tuổi.

Dù có những nét ngoại lệ trong phẩm chất đạo đức của Hạm trưởng Vere khiến ông, khi đối mặt nghiêm túc với một con người, trở thành một thứ đá thử vàng đích thực cho bản chất cốt lõi của kẻ đó; thế nhưng giờ đây, đối với Claggart và những gì thực sự đang diễn ra bên trong con người hắn, cảm giác của ông ít mang tính thuyết phục từ trực giác hơn là một sự nghi ngờ mãnh liệt bị cản trở bởi những mối hoang mang kỳ lạ. Sự bối rối mà ông bộc lộ xuất phát ít từ bất cứ điều gì liên quan đến kẻ bị tố cáo — như Claggart chắc hẳn đang phỏng đoán — mà xuất phát từ những cân nhắc về việc phải hành động ra sao cho đúng đắn nhất đối với kẻ đi chỉ điểm. Quả thực, thoạt đầu ông đã có ý định triệu tập ngay những chứng cứ xác thực cho các cáo buộc mà Claggart khẳng định là đang sẵn có ở gần. Nhưng một tiến trình như vậy sẽ khiến sự việc ngay lập tức lan truyền ra ngoài, mà theo ông nghĩ, ở giai đoạn hiện tại này, điều đó có thể gây ảnh hưởng bất lợi cho thủy thủ đoàn. Nếu Claggart là một kẻ khai gian — thì câu chuyện đến đây là kết thúc. Và do đó, trước khi đưa cáo buộc ra xét xử, trước hết ông sẽ thử thách thực tế đối với kẻ cáo buộc; và ông nghĩ điều này có thể được thực hiện theo một cách thức lặng lẽ, không phô trương.

Biện pháp mà ông quyết định thực hiện đòi hỏi sự thay đổi bối cảnh, một sự chuyển dời đến một nơi ít bị dòm ngó hơn là khu vực boong sau rộng rãi. Bởi vì mặc dù một vài sĩ quan phòng súng có mặt ở đó vào thời điểm ấy, theo đúng phép ứng xử hải quân, đã lùi về mạn khuất gió ngay khi Hạm trưởng Vere bắt đầu đi dạo ở mạn đón gió của boong tàu; và mặc dù trong suốt cuộc trò chuyện với Claggart, họ tất nhiên không dám rút ngắn khoảng cách; và mặc dù trong suốt buổi gặp gỡ, giọng của Hạm trưởng Vere hoàn toàn không lớn còn giọng của Claggart thì trầm và trong như tiếng bạc; cùng lúc tiếng gió rít qua các giềng buồm và tiếng sóng vỗ đã góp phần giúp họ đứng ngoài tầm nghe rõ; thế nhưng, việc cuộc gặp gỡ kéo dài đã thu hút sự quan tâm từ một số thủy thủ top trên cao và những thủy thủ khác ở khu vực giữa tàu hoặc xa hơn về phía trước.

Đã định đoạt xong các biện pháp, Hạm trưởng Vere lập tức hành động. Đột ngột quay sang Claggart, ông hỏi: "Cảnh vệ, bây giờ có phải ca trực trên cao của Budd không?"

"Không, thưa ngài."

Ngay lập tức, ông gọi: "Mr. Wilkes," ra hiệu cho viên chuẩn úy đứng gần nhất, "hãy bảo Albert đến gặp ta." Albert là cậu bé phục vụ võng cho hạm trưởng, một thứ người hầu cận trên biển mà chủ nhân đặt rất nhiều lòng tin vào sự kín đáo và trung thành của cậu ta. Cậu thiếu niên xuất hiện. "Cậu biết Budd, thủy thủ top mũi chứ?"

"Tôi biết, thưa ngài."

“Hãy đi tìm cậu ta. Đang là ca nghỉ của cậu ta. Tìm cách nói cho cậu ta biết ngoài tầm nghe của người khác rằng người ta đang gọi cậu ta ra phía sau đuôi tàu. Lo sao cho cậu ta không nói chuyện với bất kỳ ai. Tự mình giữ cậu ta chuyện trò. Và cho đến khi cậu đưa được cậu ta ra sát phía sau này, tận lúc đó mới cho cậu ta biết nơi cậu ta được gọi đến chính là cabin của ta. Cậu đã hiểu chưa? Đi đi. Viên cảnh vệ, hãy ra mặt ở các boong phía dưới, và khi anh nghĩ đã đến lúc Albert dẫn người của mình tới, hãy đứng chờ sẵn để đi theo gót tên thủy thủ đó vào trong.”

2. Trong bản thảo của Melville, con tàu trong những dịp này được gọi là Bellipotent. Xem thêm các trang 64, 66, 109, 110.

3. Xc. chú thích trang 63.

4. Xc. chú thích trang 63.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 19 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.