Billy Budd Và Các Tác Phẩm Văn Xuôi Khác

Lượt đọc: 878 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Iv

❊ ❊ ❊

Concerning ‘The greatest sailor since the world began.’—

Tennyson.

Trong việc viết lách này, dù người ta có tự nhủ phải bám sát con đường chính, thì một số lối rẽ vẫn có sức quyến rũ khó lòng cưỡng lại. Được thôi thúc bởi thiên tài của Nelson, tôi xin rẽ vào một lối rẽ như thế. Nếu bạn đọc chịu đi cùng tôi, tôi sẽ lấy làm vinh hạnh. Ít ra, chúng ta có thể tự hứa với lòng niềm vui mà người ta thường gọi một cách cay đắng là tội lỗi, bởi vì sự rẽ ngang này sẽ chính là một tội lỗi về mặt văn chương.

Rất có thể đây không phải là một nhận xét mới mẻ khi cho rằng những phát minh thời đại chúng ta cuối cùng đã mang lại một sự thay đổi trong chiến tranh hải quân với mức độ tương ứng với cuộc cách mạng trong mọi hình thái chiến tranh do việc phát minh ra thuốc súng từ Trung Quốc truyền sang Châu Âu trước đây gây ra. Khí tài cầm tay đầu tiên của Châu Âu, một thứ cơ cấu cục mịch, như đã biết, từng bị không ít các hiệp sĩ chế giễu là một thứ vũ khí hèn hạ, có lẽ chỉ đủ tốt cho những kẻ thợ dệt quá hèn nhát không dám đứng lên đọ kiếm trực diện trong một trận chiến sòng phẳng. Nhưng cũng như trên đất liền, lòng dũng cảm của hiệp sĩ, dẫu không còn khoác lên mình vẻ huy hoàng rực rỡ, vẫn không chấm dứt theo các hiệp sĩ, thì trên biển khơi cũng vậy — dẫu rằng ngày nay trong các cuộc giao tranh ở đó, một thứ tinh thần thượng võ phô trương nào đó đã trở nên lỗi thời vì không còn thích hợp trong hoàn cảnh đã đổi thay — những phẩm chất cao quý của các bậc kỳ tài hải quân như Don John xứ Áo, Doria, Van Tromp, Jean Bart, cùng chuỗi dài các đô đốc Anh quốc và những người thuộc dòng họ Decatur của Mỹ năm 1812 đã không hề trở nên lỗi thời cùng những thành lũy bằng gỗ của họ.

Tuy nhiên, đối với bất kỳ ai biết trân trọng Hiện tại mà không hề rẻ rúng Quá khứ, thì cũng có thể được dung thứ, nếu đối với con người ấy, chiếc chiến thuyền già cỗi đơn độc tại Portsmouth, chiếc Victory của Nelson, dường như đang nổi lềnh bềnh ở đó, không chỉ như một tượng đài đang mai một của một danh tiếng không thể vấy bẩn, mà đồng thời còn như một lời quở trách đầy chất thơ, được làm dịu đi bởi vẻ đẹp nên thơ của nó, hướng về những con tàu giám giáp (Monitors) cùng những thân tàu hùng mạnh hơn nữa của các chiến hạm bọc thép Châu Âu. Và điều này không hoàn toàn bởi vì những chiếc tàu như thế trông chướng mắt, không tài nào có được sự cân đối và những đường nét vĩ đại của các chiến hạm cổ xưa, mà còn vì những lý do khác nữa.

Có lẽ vẫn có những kẻ, trong khi không phải là hoàn toàn dửng dưng trước lời quở trách đầy chất thơ vừa được nhắc tới ấy, lại có thể vì trật tự mới mà sẵn sàng phản bác lại nó; và điều này thậm chí có thể đạt đến mức phá hoại thần tượng, nếu cần thiết. Chẳng hạn, được thúc đẩy bởi cảnh tượng ngôi sao được cắm trên sàn tàu Victory nhằm đánh dấu nơi vị Đại đô đốc ngã xuống, những kẻ thực dụng quân sự này có thể đưa ra những suy tính ngụ ý rằng việc Nelson phô trương thân thể một cách rườm rà trong trận chiến không những là điều không cần thiết, mà còn phi quân sự, thậm chí phảng phất sự liều lĩnh đến mức ngu ngốc và tính kiêu căng. Họ có thể nói thêm rằng tại Trafalgar, hành động đó thực chất chẳng khác nào một lời thách thức tử thần; và tử thần đã đến; và rằng nếu không vì thói ngạo mạn ấy, vị đô đốc bách chiến bách thắng rất có thể đã sống sót sau trận chiến, và do đó, thay vì để những di huấn khôn ngoan lúc lâm chung của mình bị người kế nhiệm trực tiếp phớt lờ, chính ông khi cuộc giao tranh ngã ngũ có thể đã neo đậu hạm đội tan tác của mình lại — một tiến trình có lẽ đã ngăn chặn được tổn thất nhân mạng đáng tiếc do đắm tàu trong trận cuồng phong của tự nhiên nối tiếp trận cuồng phong của chiến tranh.

Chà, nếu chúng ta gạt sang một bên vấn đề còn tranh cãi nhiều hơn thế là liệu vì nhiều lý do khác nhau, việc neo đậu hạm đội có khả thi hay không, thì những kẻ theo chủ nghĩa ích lợi Bentham trong chiến tranh hoàn toàn có thể đưa ra những luận điểm trên một cách có vẻ hợp lý.

Nhưng nói rằng “ông ấy có lẽ đã có thể” thì chẳng khác nào xây nhà trên đầm lầy. Và quả thực, trong tầm nhìn xa trông rộng đối với cục diện lớn lao của một cuộc giao tranh, cùng công tác chuẩn bị đầy lo âu cho nó — dò đường tử địa và vạch bản đồ, như tại Copenhagen — ít có người chỉ huy nào lại cẩn trọng đến mức đau đáu như vị tướng bất chấp hiểm nguy thân chinh ra trận này.

Sự thận trọng cá nhân, ngay cả khi được sai khiến bởi nhữngtoan tính hoàn toàn không phải vì ích kỷ, chắc chắn không phải là một đức tính đặc biệt ở một người lính; trong khi tình yêu vinh quang tột độ, phát huy đến cùng ý thứcnhiệm vụ chân thành xuất phát từ trái tim, mới là điều quan trọng nhất. Nếu cái tên Wellington không làm rộn ràng dòng máu mạnh mẽ bằng cái tên giản dị hơn là Nelson, lý do cho điều này có lẽ có thể được suy ra từ những điều trên. Alfred, trong bài thơ điếu văn ca ngợi vị anh hùng chiến thắng Waterloo, đã không dám gọi ông là người lính vĩ đại nhất mọi thời đại, mặc dù trong chính bài thơ điếu ấy, ông lại tôn vinh Nelson là “vị hải quân vĩ đại nhất từ thuở hồng hoang.”

Tại Trafalgar, Nelson ngay bên bờ vực mở màn trận chiến đã ngồi xuống và viết bản di chúc ngắn gọn cuối cùng của mình. Nếu như dưới dự cảm về chiến thắng huy hoàng nhất trong mọi chiến thắng, được tôn vinh bằng cái chết vinh quang của chính mình, một thứ động cơ mang tính linh mục đã xui khiến ông khoác lên mình những tấm bằng chứng ngọc ngà cho những chiến công lẫy lừng của chính ông; nếu như việc tự tô điểm bản thân cho bệ thờ và hiến tế ấy quả thực là sự kiêu ngạo hão huyền, thì mọi dòng thơ anh hùng thực sự trong các sử thi và bi kịch vĩ đại đều chỉ là sự giả trói và khoác lác, bởi vì trong những dòng thơ ấy, nhà thơ chỉ đang thể hiện bằng vần điệu những trạng thái thăng hoa của tình cảm mà một bản chất như Nelson, khi có cơ hội, đã thổi hồn vào trong hành động thực tế.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 19 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.