[TIÊU ĐỀ CHƯƠNG]: NONE
Khi kể cho bạn bè nghe về những chuyến hải hành của mình, tôi đôi khi có dịp nhắc đến một tộc người kỳ lạ gọi là người ’Gee, lúc thì như những người quen tình cờ, lúc lại như bạn đồng hành trên tàu. Những lời nhắc nhở ấy diễn ra một cách hết sức tự nhiên và dễ dàng. Chẳng hạn, tôi từng nói "Hai người ’Gee", cũng tự nhiên như người khác nói "Hai người Hà Lan" hay "Hai người da đỏ". Thực ra, bản thân tôi đã quá quen thuộc với người ’Gee đến mức tưởng rằng tất cả phần còn lại của thế giới cũng phải biết về họ.
Nhưng sự thật không phải vậy. Người nghe thường trố mắt nhìn tôi như muốn hỏi: "Cái quái gì là người ’Gee thế?". Để làm họ sáng tỏ, tôi đã phải ngắt lời mình nhiều lần, và điều đó ít nhiều làm tổn hại đến mạch truyện. Để khắc phục sự bất tiện ấy, một người bạn đã gợi ý tôi nên viết đôi dòng về người ’Gee và đem xuất bản. Dù thế nào đi nữa, những ghi chép dưới đây cũng bắt nguồn từ gợi ý tốt lành ấy.
Từ ’Gee (chữ g phát âm cứng) là một từ viết tắt do các thủy thủ đặt ra từ chữ Portugee, một dạng biến thể sai lệch của từ Portuguese (người Bồ Đào Nha). Tên gọi đã bị cắt xén, và giống nòi ấy cũng là một phần còn sót lại tàn tạ. Khoảng ba thế kỷ trước, một số tù nhân Bồ Đào Nha đã bị đày làm thuộc địa đến Fogo, một hòn đảo thuộc nhóm quần đảo Cape De Verd ngoài khơi bờ biển Tây Bắc châu Phi vốn đã có sẵn một cộng đồng thổ dân da đen bản địa, nổi tiếng là cực kỳ bất lịch sự, nhưng lại có vóc dáng và đạo đức khá thấp kém. Qua thời gian, trong thế hệ lai tạo ấy, tất cả những kẻ có tướng tá coi được đều bị tuyển đi làm bia đỡ đạn, còn tổ tiên của những người về sau được gọi là ’Gee thì bị bỏ lại như một thứ cặn bã, hay phần còn lại đầy ảm đạm.
Trong tất cả mọi người, thủy thủ là những kẻ mang thành kiến sâu sắc nhất, đặc biệt là trong vấn đề chủng tộc. Họ là những kẻ cố chấp thực sự. Nhưng khi một sinh vật thuộc giống loài thấp kém sống chung với họ, một tay thủy thủ tồi tệ, thì sự khinh miễn của họ dường như không có giới hạn. Giờ đây, như sẽ sớm được hé lộ, người ’Gee dù mang bản chất gắn liền với biển cả, nhưng xét về các phẩm chất cao cấp hơn thì lại không phải là những thủy thủ giỏi nhất. Tóm lại, các thủy thủ đã nghĩ ra từ viết tắt ’Gee xuất phát từ sự khinh bỉ thuần tuý; mức độ khinh bỉ ấy có thể phần nào suy ra từ việc đối với họ, ngay cả từ nguyên gốc Portugee đã là một sự sỉ nhục rồi; thế nên từ ’Gee, một thứ tinh chất được chắt lọc tinh vi từ từ đó, có độ đậm đặc tương đương với tinh dầu hoa hồng so với nước hoa hồng vậy.
Thỉnh thoảng, khi một lão thủy thủ già cáu kỉnh nào đó nổi cơn thịnh nộ vượt mức bình thường nhắm vào một kẻ vụng về bất hạnh nào đến từ Fogo, kẻ đồng hành trên tàu của lão, thật kỳ lạ là lão có thể kéo dài sự miệt thị ấy thành một âm tiết cảm thán đơn lẻ dài dằng dặc: Ge-e-e-e-e!
Đảo Fogo, nghĩa là "Hòn Đảo Lửa", được đặt tên như vậy là do ngọn núi lửa của nó. Sau khi phun ra vô số đá và tro bụi, ngọn núi cuối cùng đã dẹp tiệm luôn vì sự rộng lượng ban phát tứ tung của nó đã khiến nó lâm vào cảnh khánh kiệt. Nhưng nhờ vào sự hào phóng của ngọn núi lửa trong quá khứ, đất đai ở Fogo trông chẳng khác gì lớp bụi trên một con đường vừa được rải đá macadam vào một ngày khô hạn. Bị chia cắt khỏi các đồng ruộng và khu vườn, món ăn chủ yếu của cư dân nơi đây là cá, và họ rất giỏi trong việc đánh bắt chúng. Dù vậy, họ vẫn rất thích bánh quy cứng của tàu, thứ mà hầu hết cư dân đảo, dù là dã man hay bán khai, đều coi như một loại kẹo ngậm.
Ở trạng thái tốt nhất, người ’Gee có vóc dáng khá nhỏ bé (chính họ cũng thừa nhận điều đó), nhưng bù lại khá dẻo dai; có khả năng chịu đựng những công việc cực nhọc, thức ăn kham khổ, hay sự đối xử tệ bạc tùy theo hoàn cảnh. Trên thực tế, dưới góc độ khoa học, dường như người ’Gee có khả năng thích nghi tự nhiên với những thời kỳ khó khăn nói chung. Một giả thiết không phải là không có cơ sở thực tế qua những trải nghiệm của chính họ; hơn nữa, đó là sự quan tâm ân cần của Tự nhiên trong việc rèn luyện họ để đối phó với những nghịch cảnh, giống như cách mà nhà Quaker Fox đã tự trang bị để đối phó với những va chạm khắc nghiệt với một thế giới đầy gai góc, đó là khoác lên mình một bộ đồ bằng da thuộc dày cộp từ đầu đến chân. Nói cách khác, người ’Gee hoàn toàn không sở hữu sự nhạy cảm tinh tế đến mức được diễn tả bằng tính từ tượng hình "mỏng da". Thể chất và tinh thần của anh ta tạo nên một sự tương phản kỳ lạ. Người ’Gee có sức ăn lớn nhưng trí tưởng tượng lại nghèo nàn; tròng mắt to nhưng tầm nhìn hạn hẹp. Bánh quy thì anh ta nhai ngấu nghiến, nhưng sự lãng mạn thì anh ta tránh xa.
Làn da của anh ta là da lai; mái tóc cũng vậy; cái miệng rộng bất thường so với chiếc dạ dày; cổ ngắn; nhưng đầu tròn, gọn gàng và biểu lộ một sự minh mẫn vững vàng.
Giống như người da đen, người ’Gee có một thứ mùi đặc trưng, nhưng lại là một mùi khác—một thứ mùi hoang dã, đậm chất biển, giống như mùi của loài chim biển gọi là chim nhạn biển. Giống như thịt nai, thịt của anh ta săn chắc nhưng ít mỡ.
Răng của anh ta thuộc loại được gọi là răng bơ, chắc khỏe, bền bỉ, vuông vức và có màu vàng. Giữa các vị thuyền trưởng trong những lúc thiếu hụt đề tài trò chuyện vào những ngày mưa gió buồn tẻ ở vùng vĩ độ ngựa, đã có rất nhiều cuộc tranh luận nổ ra xem răng của anh ta dùng cho việc ăn thịt hay ăn cỏ, hay là kết hợp cả hai. Nhưng vì trên đảo của mình, người ’Gee chẳng ăn thịt cũng chẳng ăn cỏ, nên câu hỏi này xem ra có phần thừa thãi.
Trang phục truyền thống của người ’Gee cũng giống như tên gọi của anh ta, rất gọn gàng. Vì đầu vốn đã được thiên nhiên che phủ kỹ lưỡng nên anh ta không đội mũ. Do quen lội nước trong sóng bạc đầu, anh ta không đi giày. Anh ta sở hữu một gót chân cứng cáp đến mức thiết thực, và cú đá từ gót chân ấy được những kẻ có kinh nghiệm đánh giá là nguy hiểm chẳng khác nào cú đá của một con ngựa vằn hoang dã.
Dù đã từ lâu không còn xa lạ gì với những người đi biển ở Bồ Đào Nha, nhưng cho đến tận một thời gian khá gần đây, người ’Gee vẫn gần như nằm ngoài trí tưởng tượng của những thủy thủ người Mỹ. Đã khoảng bốn thập kỷ trôi qua kể từ khi họ bắt đầu được biết đến bởi một số vị thuyền trưởng các tàu ở Nantucket của chúng tôi, những người đã bắt đầu thói quen ghé qua Fogo trong hải trình ra khơi để lấp đầy những chỗ trống trong thủy thủ đoàn do tình trạng thiếu hụt nhân lực ở quê nhà. Dần dần, thói quen đó trở nên khá phổ biến, cho cứ ba tàu săn cá voi thì lại có gần một tàu có mặt người ’Gee trên khoang.
Một lý do khiến họ được săn đón là thế này: Một người ’Gee ngây thơ chân chất bước lên một con tàu nước ngoài chẳng bao giờ đòi tiền công. Anh ta lên tàu chỉ vì bánh quy. Anh ta chẳng biết tiền công khác có ý nghĩa gì, trừ phi những cái tát tai và đấm đá được coi là tiền công, và thứ tiền công đó anh ta nhận được một lượng vô cùng hào phóng với độ đúng giờ tuyệt đối, bên cạnh những cú đấm thỉnh thoảng được tặng kèm. Dù vậy, vẫn có một số người, và không hề mang nặng thành kiến thiên vị gì về phía anh ta, vẫn cứ khăng khăng rằng người ’Gee chưa bao giờ nhận được những gì xứng đáng với mình.
Vì những dịch vụ dễ bảo của họ có thể đạt được với cái giá quá rẻ, một số vị thuyền trưởng thậm chí còn khẳng định rằng các thủy thủ ’Gee tốt hơn, quả thực là vượt trội về mọi mặt, cả về thể chất lẫn trí tuệ so với các thủy thủ Mỹ—những vị thuyền trưởng đó phàn nàn, và hoàn toàn có căn cứ, rằng các thủy thủ Mỹ nếu không được đối xử tử tế thì rất dễ gây ra những rắc rối lớn.
Nhưng ngay cả đối với những người ái mộ nhiệt thành nhất của họ, việc điều khiển một con tàu mà toàn bộ thủy thủ đoàn đều là người ’Gee cũng không được coi là khôn ngoan, ít nhất là khi họ đều là những tay mơ mới vào nghề, bởi vì một tân binh ’Gee chính là kẻ khờ khạo nhất trong số mọi kẻ khờ khạo. Thêm vào đó, do sự vụng về của đôi bàn chân chưa được luyện tập quen trên hệ thống giằng buồng lái, những tân binh ’Gee thường ngã xuống biển với số lượng không hề nhỏ vào đêm tối trời và có giông bão đầu tiên; đến nỗi khi những chủ tàu vô lý cứ khăng khăng ép buộc một vị thuyền trưởng nhận một thủy thủ đoàn toàn những tân binh ’Gee từ mũi đến lái bất chấp ý muốn của ông, ông ta sẽ thuê số lượng người ’Gee nhiều gấp đôi so với khi thuê người Mỹ, nhằm đề phòng mọi bất trắc có thể xảy ra.
Người ’Gee lúc nào cũng sẵn sàng lên tàu. Bất cứ ngày nào người ta cũng có thể đến hòn đảo của họ, và chỉ cần chìa ra một đồng xu hình chiếc bánh quy qua mạn tàu, là có thể chất đầy họ lên tàu cho đến tận mạn nước.
Nhưng dù có bao nhiêu người ’Gee luôn sẵn sàng lên tàu đi nữa, việc vơ vét họ bất chấp không kén chọn chắc chắn không phải là điều hay ho gì. Ngay cả trong thế giới người ’Gee cũng có sự lựa chọn.
Tất nhiên, người ’Gee cũng có đời sống riêng tư bên cạnh tấm áo khoác công cộng của mình. Để hiểu về người ’Gee—để trở thành một kẻ sành sỏi về người ’Gee—người ta phải nghiên cứu về họ, cũng giống như để hiểu và sành sỏi về loài ngựa thì phải nghiên cứu về loài ngựa vậy. Dù cả ngựa và người ’Gee phần lớn đều đơn giản, nhưng trong cả hai trường hợp, sự hiểu biết về sinh vật ấy không thể tự nhiên mà có được. Thế mới thấy thật dại dột biết bao đối với những vị thuyền trưởng trẻ tuổi thiếu kinh nghiệm, những kẻ ngay trong chuyến hải hành đầu tiên của mình đã đi tuyển dụng những người ’Gee tại Fogo mà không có bất kỳ thông tin chuẩn bị nào trước, hoặc thậm chí chẳng thèm xin lời khuyên thuận tiện từ một tay "nài ’Gee". "Nài ’Gee" ở đây là chỉ một kẻ am hiểu tường tận về người ’Gee. Không ít vị thuyền trưởng trẻ tuổi đã bị hất ngã và thương nặng bởi chính một kẻ ’Gee do tự tay họ chọn lựa. Bởi vì bất chấp sự dễ bảo nói chung của người ’Gee khi còn là tân binh, mọi chuyện có thể hoàn toàn khác khi hắn đã "già dặn". Những vị thuyền trưởng thận trọng kiên quyết không đời nào chịu nhận những tay ’Gee như thế. "Đuổi cổ cái tên ’Gee già giơ ấy đi!" họ hét lên; "Cái tên ’Gee ranh mãnh ấy chứ! Cái tên ’Gee lắm chiêu ấy chứ! Hãy mang về cho ta những tân binh ’Gee!"
Vì lợi ích của những vị thuyền trưởng thiếu kinh nghiệm chuẩn bị đến thăm Fogo, phương pháp tốt nhất để kiểm tra một người ’Gee có thể được đúc kết như thế này: Hãy đứng thẳng đối diện với hắn, cách chừng ba bước chân, sao cho tầm mắt của bạn giống như một viên đạn, có thể quét qua người ’Gee từ đầu đến chân, chỉ trong một cái liếc nhìn có thể thu trọn toàn bộ vóc dáng và cấu trúc cơ thể hắn—xem đầu hắn mọc thế nào, hắn có ngẩng cao đầu không; đôi tai hắn có quá khổ không; phần bả vai ra sao; đôi chân hắn có đứng vững vàng trên đó không; đầu gối hắn có biểu hiện triệu chứng gì của vua Belshazzar không; vùng ngực hắn thế nào, v.v. và v.v.
Đó là phần xương cốt và sức bền. Còn đối với những phần còn lại, hãy đến thật sát, và đặt tâm con ngươi mắt bạn—hãy đặt nó, coi như thế, lọt thỏm ngay vào tròng mắt của người ’Gee; nhẹ nhàng nhưng kiên quyết trượt nó vào trong đó, và rồi hãy chú ý xem có hạt bụi hay cái xà găm nào của sự độc ác, nếu có, sẽ nổi bồng bềnh trôi ra ngoài.
Tất cả những điều này và nhiều thứ khác nữa phải được thực hiện; thế nhưng suy cho cùng, ngay cả một vị giám định tinh đời nhất cũng có thể bị lừa. Nhưng dù trong bất kỳ hoàn cảnh nào, vị thuyền trưởng cũng không được phép thương lượng để mua người ’Gee thông qua bất kỳ kẻ trung gian nào vốn chính là người ’Gee. Bởi vì kẻ đó chắc chắn là một tay ’Gee sành sỏi, kẻ sẽ đời nào chịu bỏ qua cơ hội mách nước cho tân binh ’Gee biết những gì nên giấu và những gì nên bày ra, nhằm chiều lòng vị thuyền trưởng; mà dĩ nhiên, tay ’Gee sành sỏi kia sẽ cho rằng vị thuyền trưởng luôn hướng về sự xuất sắc tối đa cả về thể chất lẫn đạo đức. Sự liều lĩnh khi tin tưởng vào những kẻ trung gian như thế đã từng được phơi bày một cách đầy ấn tượng trong trường hợp của một người ’Gee được đồng hương của hắn giới thiệu với một thuyền trưởng ở New Bedford là một trong những kẻ nhanh nhẹn nhất ở Fogo. Hắn đứng đó, thẳng thớm và lực lưỡng, trong một chiếc quần rộng thùng thình của lính hải quân, được lấp đầy một cách vô cùng ấn tượng. Quả thực, lúc đó hắn không đi lại nhiều cho lắm. Nhưng điều đó là do hắn nhè nhẹ thẹn thùng. Tốt lắm. Họ bèn tuyển hắn lên tàu. Thế nhưng ngay ở lần thu buông buồm đầu tiên, tay ’Gee liền dở chứng lèo nhèo. Đến khi lại gần kiểm tra, hóa ra cả hai ống quần đều đang phồng rộp vì bệnh phù chân voi. Đó là một chuyến săn cá voi nhà táng dài ngày. Vô dụng chẳng khác gì một đống gỗ mục, lại bị cấm tống lên bờ ở mọi cảng ghé qua, gã người ’Gee mang đôi chân voi ấy, miệng vẫn nhai ngấu nghiến bánh quy, cứ thế bị lôi tuột đi vòng quanh quả địa cầu suốt ba năm trời đằng đẵng.
Trở nên khôn ngoan hơn sau một vài kinh nghiệm đau thương tương tự, lão Thuyền trưởng Hosea Kean ở Nantucket, khi tuyển dụng một người ’Gee vào thời điểm hiện tại, thường giải quyết mọi chuyện theo cách này: Lão đổ bộ lên Fogo vào ban đêm; bằng những còn đường bí mật thu thập thông tin về nơi trú ngụ của gã ’Gee có triển vọng nhất đang muốn lên tàu; để rồi với một lực lượng hùng hậu trong tay, lão bất ngờ úp sọt tất cả bạn bè và quen thuộc của gã ’Gee đó; bắt họ chịu sự canh gác cẩn mật với những khẩu súng lục kề bên thái dương; sau đó rón rén bò về phía gã ’Gee, kẻ lúc này đang nằm ngủ hoàn toàn bất ngờ trong căn lều của mình, rũ bỏ hoàn toàn mọi khả năng có thể ngụy trang vẻ bề ngoài của hắn. Cứ thế, một cách âm thầm, đột ngột và chẳng thèm báo trước, Thuyền trưởng Kean xông thẳng vào gã ’Gee, có thể nói như vậy, ngay giữa lòng tổ ấm của gia đình hắn. Nhờ phương pháp này, đã không chỉ một lần, những sự thật bất ngờ bị phơi bày. Một gã ’Gee từng được đồn thổi khắp nơi mạnh như Hercules và đẹp trai như tượng Apollo Belvidere, bỗng chốc được phát hiện nằm rũ rượi thành một đống thê thảm; ủ rũ đáng thương như thể đang nương nhờ chiếc nạng gỗ, đôi chân trông giống như vừa bị gãy dưới bánh xe bò. Sự cô đơn chính là ngôi nhà của sự thật chân thành, theo lời Thuyền trưởng Kean. Trong chuồng ngựa chứ không phải ngoài phố, ông nói, mới là nơi ngự trị của con chiến mã thực sự.
Sự khinh miễn bẩm sinh của những thủy thủ chính chuyên đối với người ’Gee lại càng được củng cố thêm bởi điều này. Người ’Gee bán sức lao động với giá rẻ mạt hơn họ, chịu làm việc chỉ để đổi lấy bánh quy trong khi các thủy thủ đòi bằng đô-la. Do đó, bất cứ điều gì được các thủy thủ nói ra nhằm bôi nhọ người ’Gee đều nên được tiếp nhận với thái độ hoài nghi. Đặc biệt là cái trò chế giễu của họ, rằng chiếc áo khoác ngắn kiểu thủy thủ ban đầu có tên gọi như vậy xuất phát từ việc thứ trang phục xù xì thô kệch ấy lần đầu tiên được biết đến ở Fogo. Họ thường gọi chiếc áo khoác ngắn ấy là áo khoác-’Gee. Dù thế nào đi nữa, chẳng có tiếng gọi nào có thể khiến người ’Gee phản ứng nhanh nhạy hơn từ "Man!" (Đàn ông!).
Có công việc nặng nhọc nào cần phải làm không, và lũ người ’Gee đang đứng thừ người ra vẻ hờn dỗi? "Này, các anh em của tôi!" viên phó thuyền trưởng hét lên. Thế là họ chồm dậy ngay lập tức. Nhưng mười ăn một là khi công việc đã hoàn thành, họ lại trở về cái tên ’Gee trơ trẽn quen thuộc. "Này, ’Gee! Mày, cái đồ ’Ge-e-e-e-e kia!" Trên thực tế, người ta hoài nghi rằng chỉ khi nào cần đến một sự kích thích phi thường, chỉ khi cần vắt kiệt một sức lực vượt giới hạn từ họ, những kẻ người ’Gee bất hạnh ấy mới được tôn vinh bằng danh xưng của con người.
Cho đến nay, trí tuệ của người ’Gee vẫn chưa được vun trồng là bao. Vẫn chưa có một thí nghiệm giáo dục nào được kiểm chứng kỹ lưỡng được thực hiện trên người anh ta. Tuy nhiên, người ta kể rằng vào thế kỷ trước, một thanh niên ’Gee đã được một sĩ quan hải quân Bồ Đào Nha đầy viển vông gửi sang Đại học Salamanca. Bên cạnh đó, trong cộng đồng người Quaker ở Nantucket, cũng từng có những cuộc bàn tán về việc cử năm chàng trai ’Gee khôi ngô, tuổi đời mười sáu, đến Đại học Dartmouth; ngôi trường đáng kính đó, như ai cũng rõ, ban đầu được thành lập một phần với mục đích trau chuốt cho những thổ dân da đen hoang dã các môn kinh điển và toán học cấp cao. Hai phẩm chất của người ’Gee, bên cạnh sự dễ bảo của họ, có thể được coi một cách công bằng là tạo ra nền tảng đầy hứa hẹn cho việc huấn luyện trí tuệ của anh ta, đó chính là trí nhớ tuyệt vời và lòng tin người thậm chí còn tuyệt vời hơn nữa.
Bản miêu tả trên có lẽ sẽ dấy lên đôi chút tò mò trong giới nghiên cứu nhân chủng học muốn được tận mắt nhìn thấy một người ’Gee. Nhưng để nhìn thấy một người ’Gee thì chẳng cần phải lặn lội đi đến tận Fogo, cũng giống như muốn nhìn thấy một người Trung Hoa thì chẳng cần phải đi đến tận Trung Quốc vậy. Người ’Gee thỉnh thoảng vẫn có thể được bắt gặp tại các thành phố cảng của chúng tôi, nhưng nhiều nhất là ở Nantucket và New Bedford. Tuy nhiên, những người ’Gee này không phải là người ’Gee ở Fogo. Nghĩa là, họ không còn là những tân binh ’Gee nữa. Họ là những kẻ ’Gee đã trải sự đời, và do đó rất dễ bị nhầm lẫn với những công dân nhập tịch bị cháy nắng nặng. Không ít người Trung Hoa trong bộ áo quần tây mới tinh, cái bím tóc dài được cuộn giấu kỹ bên trong một chiếc mũ của hãng Genin, từng đi dạo dọc Đại lộ Broadway và chỉ bị nhầm tưởng là một chủ đồn điền kỳ quặc nào đó ở Georgia. Người ’Gee cũng vậy; một kẻ lạ mặt phải có con mắt tinh tường lắm mới nhận ra được một người ’Gee, ngay cả khi hắn đang đứng ngay trước mặt.
Đó là tất cả cho một cái nhìn tổng quan phác thảo về người ’Gee. Để có thêm thông tin chi tiết và đầy đủ hơn, hãy liên hệ với bất kỳ vị thuyền trưởng săn cá voi sắc sảo nào của Mỹ, nhưng đặc biệt hơn cả là vị Thuyền trưởng già Hosea Kean đã nhắc đến ở trên thuộc đảo Nantucket, người hiện đang có địa chỉ liên lạc là "Đại Dương Thái Bình Dương".