Billy Budd Và Các Tác Phẩm Văn Xuôi Khác

Lượt đọc: 903 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Jack Gentian

❊ ❊ ❊

(Được lược bỏ khỏi bản phác thảo cuối cùng về ông.)

Quả thật, ngày nay anh chẳng còn được như xưa. Chính anh đôi khi cũng hé lộ rằng sự tàn tạ của mình thậm chí đã vượt qua giai đoạn khởi đầu. Dựa vào lời thú nhận ấy làm bằng chứng, có những kẻ — thật đáng thương cho họ! — chốn riêng tư không ngần ngại thốt lên những lời xác nhận và bàn tán thêm về điều đó.

“Đang sa sút đấy ư?” một kẻ lên tiếng. “Chắc chắn rồi! Và những dấu hiệu mới hiển lộ làm sao. Vào tháng Bảy, bạn thấy hắn che nắng bằng chiếc ô trắng viền xanh to bản của mình; thế nhưng, khi những chiếc mũ rơm còn chưa kịp biến mất khỏi phố đi bộ, hắn lại khoác lên mình chiếc mũ phớt vành cụp rồi bước thẳng về phía có nắng của con đường.” “Tôi đã chú ý điều đó,” kẻ khác tiếp lời; “nhưng — anh có tin không? — dạo gần đây tôi bắt gặp hắn đang trầm ngâm trên một chiếc ghế đá rợp bóng ở Quảng trường Madison; lại vào buổi sáng nữa chứ, không cách xa mấy so với một hàng những kẻ tha phương vô lại đang ngồi, những kẻ chẳng làm ra của cải với vẻ bề ngoài thảm hại, đắm chìm trong những giấc mộng sầu thảm về cuộc đời chắc chắn đã hoài phí của chúng. Ừ, và chẳng mấy chốc hắn đứng dậy, rồi sau khi đảo mắt nhìn xung quanh liền tiến thẳng đến chỗ một lão lang thang đơn độc, đứng trước mặt lão như muốn hỏi han riêng, và kết thúc bằng việc thọc tay vào túi bố thí cho lão thứ gì đó. Giờ thì chẳng phải đó là dấu hiệu của trí tuệ suy giảm sao? — cố tình cổ suý cho thói vô tâm không lo xa và sự lười biếng, hay tệ hơn thế?” “Anh đi hơi xa rồi đấy,” một thương gia trung niên kiêm ủy viên hội đồng giáo xứ, vị chủ tịch đầy quyền quý của một quỹ từ thiện, nhận xét; “Thiếu tá vốn dĩ luôn nhân hậu, như tôi có lý do để biết qua công việc, luôn nhân hậu, nhưng ngặt nỗi thường là theo cách thiếu bài bản, như tôi vẫn nghe; và sự thiếu khôn ngoan này rất có thể sẽ tăng theo năm tháng. Nhưng tôi vốn không nghĩ rằng ông ấy lại sa sút đến mức đánh mất ý thức về phép tắc của một quý tộc bất kể tuổi tác ra sao, lại đi lang thang công khai, vào giờ làm việc, và ở một nơi chốn như các anh vừa nhắc tới. Hơn nữa, những chiếc ghế đá ở Quảng trường Madison vốn bị tụi lếch thếch lui tới thường xuyên như thế, làm sao mà tránh khỏi cảnh bị vấy bẩn, vâng, lại còn cả chí rận nữa chứ. Trời đất ơi,” với giọng điệu đầy lo lắng thực sự, “điều đó suýt chút nữa đủ để trục xuất ông ấy khỏi xã hội thượng lưu, nếu không vì ông ấy là vị Thiếu tá kính mến và là bậc Trưởng lão.”

“Lại thêm một khoản tiền gửi kha khá trong ngân hàng nữa chứ; đừng quên điều đó, thưa ngài,” một gã hoài nghi trẻ tuổi có làn da rám nắng diện trang phục đi biển, tỏ ra vô cùng thích thú trước màn bàn tán này, lên tiếng nhận xét với vẻ nghiêm nghị. Ngay lập tức, vị ủy viên hội đồng đáng kính liền đáp lại với giọng nghiêm khắc: “Thưa anh, chuyện đó chẳng dính líu gì đến vấn đề này. Đây là nước Mỹ, nước Mỹ theo đạo Cơ Đốc, tạ ơn Chúa; nơi mà dù thế nào đi nữa, số dư ngân hàng của một người hoàn toàn chẳng có trọng lượng gì trong cách đánh giá của một người Mỹ đối với đồng bào mình.” Nghe vậy, những bậc cao niên liền liếc nhìn gã thanh niên một cái điềm tĩnh, ngầm ra hiệu rằng hắn đã bị quở trách đích đáng; và gã kẻ cả bị quở trách, dường như ý thức được điều đó, bèn ra vẻ ăn năn nhưng đồng thời vẫn cố tình lấp lánh một chút mai múng.

“Tôi từng dự bữa tiệc tối nhà bà Jones,” một ông già sáu mươi đang ở lưng chừng giữa việc thành công hay thất bại buột miệng khoe; “tôi từng dự bữa tiệc tối nhà bà Jones hôm nọ — và nhân tiện, nhóm người hôm đó nắm giữ tới hai mươi ba triệu, hai mươi ba triệu đô-la đấy, hãy nghĩ mà xem, tôi đã nhẩm tính như thế — và giữa một số vị khách đã có dăm ba lời bàn tán vẩn vơ về Thiếu tá Gentian, đại ý rằng ông ấy đã xử lý rất phải phép khi từ bỏ chức vụ giám đốc kỳ cựu tại Ngân hàng Tiết kiệm Dime, xét việc ông ấy nhìn chung đã sống thọ hơn cả giá trị hữu dụng của mình.”

“Thiếu tá lẽ ra phải có người đi kèm,” một gã độc thân má hóp chân cò ở độ tuổi không rõ ràng lên tiếng, kiểu người là sản phẩm tất yếu của các câu lạc bộ và đời sống câu lạc bộ, ít nhất là những kẻ thù ghét đạo đức giả của các câu lạc bộ vẫn thường quả quyết như vậy; “ông ấy lẽ ra phải có người đi kèm, dù sao thì rồi mọi chuyện cũng sẽ dẫn đến kết cục đó chẳng sớm thì muộn. Tom Dutcher bảo với tôi rằng mùa hè năm ngoái ở Newport, thay vì điềm tĩnh ngồi trên chiếc ghế bành mặc áo lê-gít trắng ngoài hiên để bàn chuyện cổ phiếu và cổ tức như hầu hết những cụ già đáng kính cùng trang lứa, Thiếu tá lại càng lúc càng ham trò đùa nghịch với đám sinh linh bé bỏng chưa trưởng thành ấy, bọn trẻ vốn đã đủ phiền toái, những sinh mạng thừa thãi theo thuyết Malthus trong các gia đình, hình phạt của những cuộc hôn nhân quá đà, và là nỗi ám ảnh, như tất cả chúng ta đều từng trải qua, tại nhiều khu nghỉ dưỡng mùa hè. Nhưng các anh biết đấy, tuổi già lẩm cẩm thường có sự đồng điệu tự nhiên với tuổi thơ ấu.”

“Chắc chắn rồi!” một gã Croesus trẻ tuổi có làn da trắng hồng, vừa trở về sau chuyến đi xe ngựa bốn sức kéo ở Scotland, phụ họa. “Chắc chắn rồi! Và cách mà ông ấy lặp đi lặp lại trong phòng hút thuốc của câu lạc bộ Come-and-Goes — nơi ông ấy thỉnh thoảng lui tới — những câu chuyện du lịch cũ mèm nhàm chán của mình mới tẻ nhạt làm sao, mà phiên bản nào cũng khác nhau mới lạ chứ. Trí nhớ của ông ấy chẳng khác nào món hàng trong phiên đấu giá — đang bán, đang bán, rồi chẳng mấy chốc sẽ biến mất.”

“Phải,” một kẻ khác tiếp lời, “hôm qua tôi có chuyện trò với ông ấy tại khách sạn ‘Windsor’, và những ý tưởng chắp vá của ông ấy chẳng khác nào những chiếc thuyền đánh cá lạc trong sương mù Newfoundland.”

“Quả thật là vậy,” một công dân có vẻ ngoài giống giáo sĩ, một chính trị gia giữ chức vụ cao trong chính quyền thành phố, trang nghiêm nhận xét; “thực sự là rất đúng như vậy. Nhưng các anh có để ý đến một chi tiết nhỏ này, và cân nhắc ý nghĩa của nó như một triệu chứng rõ rệt — ít nhất là một phần trong số đó — cho sự thay đổi không thể vãn hồi mà, ôi chao, tuổi già mang lại hay không? Thiếu tá Gentian, dẫu từng là một người lính đứng về phe chính nghĩa trong cuộc chiến, lại thêm dòng dõi cách mạng hai đời — theo như tôi được biết — thế nhưng lại hoàn toàn không còn là con người New York lạc quan như trước đây, điều mà vì lòng yêu nước chân chính, tất cả chúng ta buộc phải hướng tới? Tôi muốn biết đây là gì, nếu không phải là sự lão mộng của một kẻ vốn lạc quan tự nhiên lại biến chất thành một kẻ bi quan đáng chê trách.”

Quả thật vậy, thưa Trưởng lão, thế nhưng họ vẫn không ngừng châm chọc và quay lại công kích ngài, vâng, thậm chí còn thốt lên những lời bàn tán ấy về ngài và còn tệ hơn thế nữa. Thế nhưng chẳng có lấy một kẻ thuộc phe Burgundy nào trong số bọn chúng, Câu lạc bộ của chúng ta chẳng dung chứa phường người như thế. Bọn chúng chỉ là những kẻ ngoại đạo, phường phàm tục; mấy gã cao niên trong số đó toàn là thứ nghiện trà thâm niên, một thứ nước sắc làm phình lách và mụ mẫm đại não, hay dẫu có vớt vát nâng bổng tâm hồn lên đôi chút thì cuối cùng cũng đẩy nó rơi vào cõi khô cằn. Dù sao đi nữa, ta chẳng buồn đôi co với đám gà trống tơ và mái già ấy, bởi dẫu sao trong vài điểm mà chúng cứ lải nhải, nền tảng câu chuyện của chúng cũng có phần đúng sự thật. Nhưng qua cái miệng ngoằn ngoèo của những kẻ đố kỵ, bẻ cong mọi thứ chúng thốt ra theo ý mình, thì ngay cả sự thật cũng hóa dối gian. Ngài dẫu có tẻ nhạt đi đôi chút, hỡi Thiếu tá, nhưng quyết không bao giờ thoái hóa. Ngài có thể sống thọ hơn sự hữu dụng của mình (cái cụm từ đáng ghét làm sao!) nhưng không bao giờ sống thọ hơn lòng nhân ái của ngài. Cho đến tận hơi thở cuối cùng, ngài vẫn mãi là Jack Gentian; chẳng quá kiêu kỳ để mất đi tính người; một nhà dân chủ, dẫu nặng về tâm can hơn là những bài diễn văn đầu đường xó chợ. Và nếu ngày tàn của kiếp người có ập đến — điều mà ta cầu trời cho nó còn lâu mới tới — và vị Công tước Brunswick Đen đến vây hãm ngài trong ngọn tháp độc thân ấy, thì những người đồng hương của ngài, những kẻ thấu hiểu cốt cách hào hiệp trong tâm hồn ngài nhất, vẫn sẽ gọi ngài là Jack như thủa đôi mươi, và dẫu cho sự suy nhược có khiến ngài chết lặng đi chăng nữa, ngài vẫn sẽ đáp lại họ bằng ánh mắt đang dần mờ đi của mình.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 19 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.