Billy Budd Và Các Tác Phẩm Văn Xuôi Khác

Lượt đọc: 882 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Cock-a-doodle-doo! Hay Tiếng Gáy Của Chúng Kêke Cao Quý Beneventano

❊ ❊ ❊

Khắp nơi trên thế giới, nhiều cuộc nổi dậy đầy nhiệt huyết chống lại những chế độ bạo ngược đê hèn gần đây đều đã bị dập tắt; nhiều tai nạn thảm khốc do tàu hỏa và tàu thủy gây ra cũng cướp đi sinh mạng của hàng trăm lữ khách kiên cường (tôi từng mất đi một người bạn thân trong một vụ như vậy); chuyện riêng tư của bản thân tôi cũng ngập tràn sự bạo ngược, tai nạn và những đòn giáng phũ phàng, khi mà vào một buổi sáng sớm mùa xuân nọ, vì quá chán chường và mất ngủ, tôi bèn bước ra ngoài đi dạo trên cánh đồng sườn đồi của mình.

Bầu không khí lúc ấy lạnh lẽo, sương mù, ẩm ướt và khó chịu. Côn nguyên dường như vẫn chưa hoàn thiện, những dòng nhựa sống thô ráp rỉ ra khắp mọi ngóc ngách. Tôi cài khuy áo thật kín để chống lại cái tiết trời ẩm ương ấy bằng chiếc áo khoác chéo ngực gầy giơ xương — chiếc áo choàng dài của tôi vốn vạt quá dài nên tôi chỉ dùng nó khi đánh xe — và với vẻ đầy bực dọc, tôi cắm cây gậy dẻ gai xuống lớp đất nhão nhoét, cúi cái thân hình ủ rột của mình bước lên con dốc đứng. Tư thế cặm cụi này khiến đầu tôi chúc hẳn xuống đất, tựa như tôi đang châm chọc đối đầu với cả thế giới vậy. Tôi nhận ra điều đó, nhưng chỉ nhếch mép cười một nụ cười nhợt nhạt.

Xung quanh tôi là những dấu hiệu của một vương quốc bị chia rẽ. Cỏ cũ và cỏ non đang tranh giành sự sống. Ở những trũng đất thấp ẩm ướt, mầm xanh nhú lên tươi rói; xa hơn, trên những ngọn núi, từng mảng tuyết trắng đốm vá, nổi bật một cách kỳ lạ trên sườn núi màu nâu đỏ; tất cả những ngọn đồi nhấp nhô trông giống như đàn bò vằn đang run lên vì lạnh. Rừng cây rải rác những cành khô mục nát, bị bẻ gãy bởi những cơn gió tháng Ba cuồng nộ, trong khi những tán cây non viền quanh mép rừng vừa bắt đầu chớm hiện sắc vàng nhạt của những chồi non mới mọc.

Tôi ngồi xuống một lát trên một khúc gỗ lớn mục nát gần đỉnh đồi, lưng tựa vào một lùm cây rậm rạp, mặt hướng ra khoảng không gian rộng lớn bao quanh bởi những dãy núi uốn lượn ôm ấy cả một vùng quê đa dạng. Dọc theo chân của một dãy núi dài chảy một con sông uể oải mang mầm mống bệnh sốt rét, phía trên là một dòng sương mù song song bốc lên, khớp hoàn toàn trong từng khúc uốn lượn với dòng nước bên dưới. Thấp thoáng đây đó, từng vạt hơi nước lang thang vô định trong không gian, giống như những quốc gia hay con tàu không chủ hoặc mất lái — hay những chiếc khăn tắm sũng nước phơi trên dây phơi đan chéo để cho khô. Đằng xa, phía trên một ngôi làng hẻo lánh nằm trong một vịnh nhỏ của đồng bằng do những ngọn núi tạo thành, bao trùm một tán sương mù phẳng lì rộng lớn như một tấm khăn tang. Đó là khói đặc quện từ các ống khói, hòa lẫn với hơi thở đục ngầu của dân làng, bị những ngọn đồi giam hãm không thể tản đi nơi khác. Nó quá nặng nề và vô hồn để có thể tự bay lên; thế nên nó cứ nằm lơ lửng ở đó, giữa ngôi làng và bầu trời, chắc hẳn đang che giấu biết bao con người đang mắc quai bị và những đứa trẻ ốm o.

Ánh mắt tôi bao quát khắp vùng nông thôn rộng lớn nhấp nhô, qua những dãy núi, qua ngôi làng, qua những trang trại thưa thớt đây đó, qua những khu rừng, lùm cây, dòng suí, mỏm đá, gò đồi — và tôi tự nhủ, rốt cuộc thì con người để lại dấu ấn nhỏ bé nhường nào trên trái đất bao la này. Thế nhưng trái đất lại hằn lên hắn biết bao dấu ấn. Thật là một tai nạn hãi hùng làm sao trên sông Ohio, nơi người bạn tốt của tôi cùng ba mươi anh em tốt khác đã bị tống thẳng vào cõi vĩnh hằng theo lệnh của một tên kỹ sư đầu đất, kẻ chẳng phân biệt nổi cái van với ống khói. Và vụ va chạm trên đường sắt ngay phía bên kia những ngọn núi kia, nơi hai đoàn tàu lao vào nhau hỗn loạn, trèo lên và cào cấu lưng nhau; và người ta tìm thấy một đầu máy xe lửa bị lột vỏ hoàn toàn, như một chú gà con, nằm bên trong toa chở khách của đoàn tàu đối diện; và gần hai mươi tâm hồn cao quý, một đôi uyên ương vừa kết hôn cùng một sinh linh bé bỏng vô tội, đều bị đưa lên chiếc thuyền u ám của thần Charon, để rồi vị thần ấy chở họ sang thế giới bên kia, chẳng màng hành lý, đến một vùng lò đúc sắt nung nào đó. Thế nhưng than thở thì được ích gì? Vị thẩm phán hòa giải nào sẽ đòi lại công lý cho chuyện này? Phải, làm phiền cả trời cao về chuyện này thì được tích sự gì? Chẳng phải chính trời cao đã an bài những chuyện đó hay sao — nếu không thì chúng đã chẳng thể xảy ra!

Một thế giới khốn khổ! Ai thèm nhọc công gây dựng cơ đồ trong cõi đời này, khi chẳng thể biết mình giữ được nó trong bao lâu, bởi hàng nghìn kẻ vô loại và ngu ngốc đang nắm quyền quản lý đường sắt, tàu thủy, cùng vô số thứ trọng yếu khác trên đời. Nếu họ tôn tôi làm Đốc-tông ở Bắc Mỹ một thời gian, tôi sẽ treo cổ, phanh thây, xé xác tất cả bọn chúng; rán, quay, và luộc; hầm, nướng, và tẩm gia vị cay xé như cánh gà tây — lũ thợ đốt lò đầu đất đê tiện ấy; tôi sẽ đày bọn chúng xuống địa ngục để làm thợ đốt lò — tôi thề thế!

Những cải tiến vĩ đại của thời đại! Cái gì cơ! Gọi việc tạo điều kiện cho cái chết và sự rợn ngợp của án mạng là một sự cải tiến ư? Ai muốn di chuyển nhanh đến thế cơ chứ? Ông tôi thì không, và ông không phải là kẻ ngốc. Nghe kìa! Lại cái con rồng già ấy đến kìa — con ruồi trâu khổng lồ mang hình hài ác thần Moloch — khì! hộc! thét! — nó kìa, lao thẳng qua những khu rừng mùa xuân này, giống như bệnh tả châu Á đang cưỡi lạc đà phi nước đại. Tránh ra! nó đến kìa, kẻ sát nhân được pháp luật dung túng! kẻ độc quyền cái chết! thẩm phán, bồi thẩm đoàn và đao phủ gom lại làm một, kẻ mà nạn nhân luôn chết không kịp xưng tội trước linh mục. Suốt hai trăm rưỡi dặm đường, con ác thú bằng sắt ấy gầm rú băng qua xứ sở, thét lên ‘Thêm nữa! thêm nữa! thêm nữa!’ Ước gì năm mươi ngọn núi cùng lúc sụp đổ đè bẹp nó! Và trong lúc chúng đang làm điều đó, ước gì chúng cũng đè bẹp luôn kẻ đòi nợ nhỏ mụn hơn kia, chủ nợ của tôi, kẻ khiến tôi khiếp vía hơn bất kỳ cỗ xe lửa nào — một tên mặt ngựa, kẻ dường như cũng chạy trên đường ray, và đòi nợ tôi ngay cả vào Chủ nhật, theo chân tôi đến tận nhà thờ rồi lại kéo về, lúi húi ngồi chung một ghế với tôi, và ra vẻ lịch sự đưa cho tôi cuốn sách cầu nguyện mở sẵn ở trang đúng, rồi nhét cái hóa đơn khó chịu của nó ngay dưới mũi tôi giữa lúc tôi đang thành tâm hành lễ, cứ thế chen vào giữa tôi và sự cứu rỗi; bởi làm sao mà người ta có thể giữ được bình tĩnh trong những hoàn cảnh như thế chứ?

Tôi chẳng thể trả nổi gã tồi tệ này; thế mà người ta cứ bảo tiền bạc chưa bao giờ dồi dào đến thế — thứ rẻ như bèo trên thị trường; nhưng có quỷ mới kiếm được dù chỉ một ít tiền, dù chẳng có người bệnh nào đang khao khát thứ thuốc đặc biệt ấy hơn tôi lúc này. Toàn dối trá; tiền bạc có dồi dào gì đâu — cứ sờ thử túi tôi mà xem. Chà! đây là gói thuốc tôi định gửi cho đứa bé ốm ở cái túp lều đằng kia, nơi gã thợ đào mương người Ireland sinh sống. Đứa bé ấy đang bị sốt phát ban. Người ta bảo bệnh sởi cũng đang hoành hành khắp vùng, rồi cả bệnh đậu mùa lai, thủy đậu, và điều ấy chẳng lành chút nào cho lũ trẻ đang mọc răng. Và suy cho cùng, tôi đoán rằng nhiều sinh linh bé bỏng tội nghiệp ấy, sau khi trải qua ngần ấy nỗi truân chuyên, cũng sẽ vắn số mà đi; thế nên rốt cuộc chúng mắc bệnh sởi, quai bị, viêm thanh quản, sốt phát ban, thủy đậu, thổ tả, tiêu chảy mùa hè, và đủ thứ bệnh khác, cũng chỉ là hoài công vô ích! À! lại cái nhói đau vì phong thấp ở bả vai phải của tôi kìa. Tôi mắc nó vào một đêm trên sông Hudson, khi ở trên một con tàu đông đúc, tôi nhường chỗ ngủ của mình cho một quý bà đang ốm, và thức trên boong tàu cho đến sáng giữa tiết trời lất phất mưa phùn. Đấy là lòng tốt nhận lại được sự đền đáp đấy! Nhói! Cứ bắn đi, hỡi những cơn phong thấp! Các ngươi chẳng thể hành hạ tệ hơn được nữa đâu, dẫu cho tôi có là một kẻ ác nhân đã ám sát người quý bà ấy thay vì ra tay giúp đỡ bà.

Cả chứng khó tiêu nữa — tôi cũng đang khốn đốn vì nó.

Này! Mấy con bê kìa, lũ bê hai tuổi, vừa được thả từ chuồng ra bãi cỏ sau sáu tháng trời ăn đồ đông lạnh. Trông thật thảm hại làm sao, quả thực là thế! Một mùa đông khắc nghiệt vừa qua đi, điều đó là cái chắc: xương xẩu nhô ra như những cái cùi chỏ; toàn thân đóng một lớp váng kỳ lạ khô cứng lại ở hai bên sườn giống như những lớp bánh kếp. Lông rụng từng mảng, chỗ này chỗ khác; và chỗ nào không đóng váng hay rụng lông, thì trông giống như bề mặt bị cọ xát của những chiếc va-li da cũ ghẻ lở. Thực ra, chúng chẳng phải là sáu con bê hai tuổi, mà là sáu chiếc va-li da cũ kỹ gớm ghiếc đang lang thang ở cánh đồng này.

Nghe kìa! Có trời mới biết, âm thanh gì thế? Kìa! Mấy chiếc va-li da đích thực ấy đang dựng tai lên lắng nghe, đứng ngẩn ngơ nhìn đăm đăm xuống vùng đất thấp nhấp nhô đằng kia. Lại nghe kìa! Trong trẻo làm sao! Âm vang làm sao! Kéo dài làm sao! Thật là một tiếng gà gáy tạ ơn đầy kiêu hãnh làm sao! ‘Vinh danh Thiên Chúa trên các tầng trời!’ Nó phát ra chính xác từng từ rõ mồn một như bất kỳ con gà trống nào trên đời từng cất lên. Chà, chà, tâm trạng tôi bắt đầu khá hơn một chút rồi. Bầu không khí cũng chẳng đến nỗi sương mù dày đặc. Mặt trời đằng kia bắt đầu ló dạng: tôi thấy ấm áp hơn.

Nghe kìa! Lại thế nữa! Đã bao giờ có một tiếng gà gáy hồng phúc nào vang vọng khắp mặt đất đến thế chưa! Trong trẻo, cao vút, đầy gan góc, tràn trề sinh lực, ngập tràn vui thú, hân hoan. Nó cất lên rõ mồn một — ‘Chớ bao giờ đầu hàng!’ Hỡi các bạn, thật là phi thường phải không nào?

Trong cơn hứng khởi, tôi bất giác nhận ra mình vừa trò chuyện với bầy bê hai tuổi — những chú bê — điều đó cho thấy bản chất thật của một con người đôi khi sẽ bộc lộ theo cách vô thức nhất. Bởi tôi mới ngốc nghếch và ngây ngô làm sao khi lại đâm ra hờn dỗi, lại còn hờn dỗi ngay trên đỉnh đồi, trong khi một chú gà trống dưới vùng đất thấp kia, chẳng cần đến lý trí suy xét, nghèo rớt mồng tơi giữa cõi đời, với cái chết lơ lửng kề cổ bất cứ lúc nào từ người chủ đói khát của nó, lại cất lên một tiếng gáy tựa như một nhà thơ đại văn hào đang ca ngợi chiến thắng hào hùng ở New Orleans.

Nghe kìa, nó lại cất lên kìa! Hỡi các bạn, đó chắc hẳn phải là một giống gà Shanghai; chẳng có con gà trống sinh trưởng trong nước nào có thể cất lên những tiếng gáy kiêu hãnh kinh ngạc đến thế. Rõ ràng rồi, thưa các bạn, chính là một chú gà Shanghai thuộc dòng giống của Hoàng đế Trung Hoa.

Nhưng những người bạn va-li da của tôi, cuối cùng cũng thực sự hoảng sợ trước thứ âm thanh vang dội chiến thắng ấy, liền ba chân bốn cẳng chạy trốn, đuôi vẫy vun vút trên không trung, chân nhảy nhót theo điệu bộ vụng về đủ để chứng minh rằng chúng đã không được tung tăng tự do suốt sáu tháng qua.

Nghe kìa! Lại thế nữa! Đó là gà trống của nhà nào vậy? Ai trong vùng này lại có đủ khả năng mua một con gà Shanghai kỳ lạ nhường ấy? Chúa tôi — nó khiến máu trong người tôi sôi sục — tôi cảm thấy cuồng nhiệt hẳn lên. Sao cơ? Lại trèo lên khúc gỗ mục này để vỗ cánh và gáy nữa ư? Mà mới lúc nãy còn đang chìm trong u sầu ủ dột. Và tất cả những điều này chỉ từ tiếng gáy của một chú gà trống. Thật là một chú gà kỳ diệu! Nhưng khoan đã — gã này hiện tại đang gáy rất sung sức; nhưng đây mới chỉ là buổi sáng; hãy chờ xem trưa nay và lúc chiều tà hắn sẽ gáy ra sao. Nghĩ kỹ lại thì, gà trống chủ yếu gáy vào đầu ngày. Sự can đảm của chúng rốt cuộc cũng chẳng kéo dài được lâu. Phải, phải; ngay cả gà trống cũng phải khuất phục trước bùa chú phổ quát của muôn nỗi truân chuyên: hoan hỉ lúc khởi đầu, nhưng ủ rũ khi kết thúc.

… ‘Vào những buổi sáng đẹp trời,

Lũ gà sung sức chúng tôi cất tiếng gáy vui tươi;

Nhưng khi chiều buông chúng tôi chẳng gáy vang thế nữa,

Bởi khi ấy nỗi buồn chán và sự điên cuồng sẽ kéo tới.’

Nhà thơ hẳn đã nghĩ đến chính chú gà Shanghai này khi viết những dòng đó. Nhưng dừng lại đã. Nó lại cất lên rồi, vang dội hơn gấp mười lần, đầy đặn hơn, ngân dài hơn, hiên ngang chiến thắng hơn trước! Chà, điều này chẳng khác nào được nghe chiếc chuông lớn của nhà thờ St. Paul đổ trong lễ đăng quang! Thực ra, chiếc chuông ấy nên được hạ xuống, và thay thế bằng chú gà Shanghai này. Tiếng gáy ấy sẽ mang lại niềm vui cho cả London, từ Mile-End (nơi chẳng có điểm tận cùng) cho đến Primrose Hill (nơi chẳng có lấy một đóa hoa anh thảo), và thổi bay cả màn sương mù.

Chà, sáng nay tôi đã có cảm giác thèm ăn bữa sáng, điều mà cả tuần nay tôi không có. Tôi định bụng chỉ ăn trà và bánh mì nướng; nhưng tôi sẽ gọi cà phê và trứng — không, bia đen đậm đặc và một suất bít-tết bò, tôi muốn một thứ gì đó thịnh soạn. À, đoàn tàu chạy hướng nam đến kìa: những toa tàu trắng muốt, lấp ló qua kẽ lá như một mạch bạc. Ống xả hơi nước kêu réo vui tươi làm sao! Hành khách thật rộn ràng. Có người đang vẫy khăn kìa — họ đang xuống thành phố để ăn hàu, thăm bạn bè, và ghé qua rạp xiếc. Nhìn làn sương mù đằng kia kìa; những đường cong mềm mại và lượn sóng bao quanh những ngọn đồi, và mặt trời đang đan cài những tia nắng qua đó. Nhìn làn khói xanh lam của ngôi làng kìa, tựa như tấm màn che bằng lụa xanh trên chiếc giường tân hôn. Cơn bão lụt qua sông tràn ngập đồng cỏ khiến vùng quê trông tươi sáng làm sao. Cỏ cũ đành phải cúi đầu khuất phục trước cỏ non. Chà, tôi thấy khỏe khoắn hơn sau chuyến đi dạo này. Giờ thì về nhà thôi, xơi ngay miếng bít-tết đó, và khui chai bia đen đậm đà ấy; và đến khi uống xong chai đó — một vắt bia — đến lúc đó, tôi sẽ khỏe mạnh lực lưỡng chẳng kém gì Samson. Mà nghĩ lại thì, gã đòi nợ đó có thể sẽ ghé qua đấy chứ. Tôi sẽ ra khu rừng tiện thể chặt một cây gậy. Có trời mới biết tôi sẽ cho hắn một trận tơi bời nếu hắn dám đến đòi nợ tôi hôm nay.

Nghe kìa! Con Shanghai lại cất tiếng rồi. Shanghai bảo, ‘Bravo!’ Shanghai bảo, ‘Cho nó một gậy!’

Ôi, chú gà dũng mãnh!

Tôi cảm thấy phấn chấn lạ thường suốt cả buổi sáng. Gã đòi nợ ghé qua khoảng mười một giờ. Tôi bảo cậu hầu Jake mời gã lên lầu. Tôi đang đọc cuốn Tristram Shandy và hoàn toàn không thể xuống dưới trong hoàn cảnh đó được. Gã gầy giơ xương (lại còn là một tay nông dân gầy còm nữa chứ — hãy tưởng tượng xem!) bước vào, và bắt gặp tôi đang ngồi trên chiếc ghế bành, gác chân lên bàn, chai bia đen thứ hai để sẵn ngay tầm tay, và cuốn sách vẫn mở trước mắt.

‘Ngồi xuống đi,’ tôi nói; ‘Tôi đọc nốt chương này rồi sẽ tiếp chuyện anh. Buổi sáng đẹp trời thật. Ha ha! — đây là một trò đùa hay ho làm sao về Chú Toby và gã góa phụ Wadman! Ha ha ha! để tôi đọc đoạn này cho anh nghe nhé.’

‘Tôi không có thời gian; tôi còn phải làm mấy việc vặt buổi trưa.’

‘Mặc thây mấy việc vặt của anh!’ tôi nói. ‘Đừng có làm rơi vãi đống thuốc lá cũ quanh đây, bằng không tôi tống cổ anh ra ngoài đấy.’

‘Thưa ông!’

‘Để tôi đọc đoạn này về góa phụ Wadman cho anh nghe. Góa phụ Wadman đã nói⸺’

‘Hóa đơn của tôi đây, thưa ông.’

‘Rất tốt. Cứ vo tròn nó lại đi; sắp đến giờ hút thuốc của tôi rồi; tiện tay gắp cho tôi một hòn than từ lò sưởi đằng kia đi nào!’

‘Hóa đơn của tôi cơ mà, thưa ông!’ gã cất giọng, mặt tái đi vì giận dữ và kinh ngạc trước thái độ khác thường của tôi (trước đây tôi luôn tìm cách lẩn tránh hắn với khuôn mặt tái mét), nhưng vẫn quá thận trọng để không bộc lộ hết sự ngỡ ngàng tột độ. ‘Hóa đơn của tôi, thưa ông!’ — vừa nói hắn vừa chìa nó ra trước mặt tôi một cách cứng ngắc.

‘Bạn tôi ơi,’ tôi nói, ‘buổi sáng mới đáng yêu làm sao! Vùng quê trông thật ngọt ngào biết bao! Xin hỏi, sáng nay anh có nghe thấy tiếng gà gáy phi thường nào không? Làm một ly bia của tôi đi!’

‘Của ông á? Hãy trả hết nợ nần rồi hẵng mời người khác uống bia của ông!’

‘Anh nghĩ vậy sao, nói cho đúng thì, tôi chẳng có ly bia nào cả,’ tôi chậm rãi đứng dậy nói. ‘Tôi sẽ làm anh tỉnh ngộ. Tôi sẽ cho anh thấy loại bia hảo hạng hơn cả nhãn hiệu Barclay và Perkins.’

Chẳng cần chần chừ gì thêm, tôi túm lấy phần áo rộng thùng thình của tên đòi nợ hỗn láo đó — (và vì hắn là một kẻ gầy gò, bụng ỏng như cá đối, nên phần áo thừa thãi tha hồ mà nắm) — tôi túm lấy hắn như thế, thắt nút hắn lại theo kiểu nút thắt thủy thủ, rồi nhét thẳng tờ hóa đơn vào kẽ răng hắn, tiễn hắn ra ngoài khung cảnh thiên nhiên rộng mở quanh nơi chốn dung thân của tôi.

‘Jake,’ tôi nói, ‘cậu sẽ thấy một bao khoai tây mũi xanh nằm dưới mái hiên. Kéo nó ra đây, và ném khoai tây đuổi cổ tên bần tiện này đi; hắn cứ ngửa tay xin tiền lẻ của tôi, và tôi biết thừa hắn làm việc được nhưng lại lười biếng. Đuổi cổ hắn đi, Jake!’

Chúa tôi ơi, một tiếng gáy mới tuyệt vời làm sao! Con Shanghai cất lên một khúc ca khải hoàn và tán thán hoàn hảo đến mức — một hồi kèn khải hoàn vang dội — khiến tâm hồn tôi thực sự reo hò trong lồng ngực. Chủ nợ á! — tôi dám đánh nhau với cả một tiểu đoàn ấy chứ! Rõ ràng là, Shanghai có quan điểm rằng những kẻ đòi nợ sinh ra trên đời chỉ để bị đá, bị treo cổ, bị bầm dập, bị tơi tả, bị bóp cổ, bị nện cho nhừ tử, bị búa nện, bị dìm nước, bị đánh gậy!

Trở vào nhà, khi sự phấn khích vì chiến thắng trước tên đòi nợ đã dịu bớt đôi chút, tôi bắt đầu trầm ngâm suy nghĩ về chú gà Shanghai kỳ bí. Tôi không hề nghĩ rằng mình lại có thể nghe tiếng nó ở gần nhà đến vậy. Tôi tự hỏi nó gáy lên từ sân nhà của vị phú ông giàu có nào. Hơn nữa, nó cũng chẳng hề ngớt gáy dễ dàng như tôi từng tưởng tượng. Chú gà Shanghai này cứ gáy vang trời cho đến tận giữa trưa là ít. Liệu nó có gáy suốt cả ngày không nhỉ? Tôi quyết định tìm hiểu cho ra lẽ. Tôi lại trèo lên đồi. Toàn bộ vùng quê lúc này đang ngập chìm trong ánh nắng rực rỡ vui tươi. Tấm thảm thực vật ấm áp đang bung nở khắp muôn nơi. Những cỗ xe ngựa đã ra đồng. Những chú chim mới từ phương nam trở lại đang ríu rít ca hót trên không trung. Ngay cả lũ quạ cũng kêu lên với một vẻ đầy đắc ý, trông có vẻ bớt đen đi một hai sắc độ so với bình thường.

Nghe kìa, con gà đang gáy kìa! Làm sao tôi có thể tả được tiếng gáy vào lúc ngọ của chú Shanghai đây? Tiếng gáy lúc bình minh của nó so với lúc này chỉ là một tiếng thì thầm. Đó là tiếng gáy lớn nhất, kéo dài nhất và mang giai điệu kỳ lạ nhất từng khiến cho người trần mắt thịt phải kinh ngạc. Tôi đã từng nghe không biết bao nhiêu tiếng gà gáy trước đây, và rất nhiều tiếng gáy hay; nhưng tiếng gáy này cơ chứ! Mượt mà và tựa như tiếng sáo ngay trong sự huyên náo của nó; bình thản đến lạ lùng ngay trong cơn cuồng nhiệt hân hoan; bao la, dâng trào, lan rộng, vút bay, tựa như được phun ra từ một chiếc cổ họng bằng vàng ngửa hẳn về phía sau. Nó cũng chẳng hề giống tiếng gáy ngớ ngẩn, kiêu ngạo của một chú gà trống sinh viên năm hai ngệch ngoạc nào đó, kẻ chẳng hiểu sự đời và đang bước chân vào đời với tinh thần hào hứng táo tợn, bởi vì hoàn toàn ngu muội không biết chuyện gì sẽ xảy ra phía trước. Đó là tiếng gáy của một con gà trống cất lên có suy tính; tiếng gáy của một con gà trống từng trải sự đời và đã chinh phục được nó, để rồi giờ đây quyết tâm cất cao tiếng gáy mặc cho mặt đất rung chuyển và bầu trời sụp đổ. Đó là một tiếng gáy khôn ngoan; một tiếng gáy bất khả chiến bại; một tiếng gáy triết lý; một tiếng gáy đỉnh cao của mọi loài gà.

Tôi trở về nhà một lần nữa với tinh thần tràn đầy sức sống mới, cùng một cảm giác bất sợ sục sôi. Tôi ngẫm nghĩ về những khoản nợ và bao phiền toái khác, về những cuộc nổi dậy bất thành của những dân tộc bị áp bức nghèo khổ ở xứ người, về những tai nạn tàu hỏa và tàu thủy, và thậm chí cả sự ra đi của người bạn thân yêu, với một sự ngạo nghễ bình thản, điềm đạm đến mức chính tôi cũng phải kinh ngạc. Tôi có cảm giác như mình có thể đối mặt với Thần Chết, mời ngài ấy dùng bữa tối, và nâng ly chúc mừng các Hầm mộ với ngài, trong sự dạt dào của lòng tự tin và ý thức an toàn tuyệt đối.

Đến chiều tối, tôi lại lên đồi một lần nữa để xem liệu chú gà vinh quang ấy có thực sự giữ vững phong độ từ lúc mặt trời mọc cho đến khi lặn hay không. Nhắc đến Giờ Kinh Chiều hay Chuỗi Giờ Tĩnh Nguyện nhé! — tiếng gáy chiều tối của chú gà cất lên từ cái cổ họng mạnh mẽ lan tỏa khắp xứ sở và ngự trị ở đó, giống như Xerxes từ phương Đông với đạo quân hai cánh của ông ta. Thật là kỳ diệu. Chúa tôi, một tiếng gáy mới tuyệt trần làm sao! Hãy tin tôi đi, tối hôm đó con gà đã lên chuồng trong tư thế của kẻ chiến thắng trọn vẹn cả ngày dài, để lại những âm vang của hàng ngàn tiếng gáy cho màn đêm.

Sau một giấc ngủ sâu và sảng khoái đến kỳ lạ, tôi thức dậy từ sáng sớm, cảm thấy nhẹ nhõm tựa như một chiếc nhíp xe — nhẹ nhàng, hình elip, thanh thoát, bồng bềnh như mũi cá tầm — và như một quả bóng bầu dục, tôi phăng phăng chạy lên đồi. Nghe kìa! Shanghai đã thức dậy trước cả tôi. Chú chim dậy sớm bắt được con mồi — cất tiếng gáy như một chiếc kèn buglet được vận hành bằng động cơ — mạnh mẽ, vang dội, ngập tràn hân hoan. Từ những ngôi nhà trang trại rải rác, vô số chú gà trống khác đang cất tiếng gáy và đối đáp lại tiếng gáy của nhau. Nhưng chúng chỉ như những cây sáo trúc nhỏ bé đứng trước một cây kèn trombone. Shanghai đột ngột chen ngang, lấn át tất cả tiếng gáy của chúng bằng một tiếng gót độc tôn duy nhất của mình. Nó dường như chẳng bận tâm đến bất kỳ thứ gì khác. Nó chẳng thèm đáp lại tiếng gáy của ai, mà chỉ độc mỏ gáy một mình, vì chính nó, trong sự khinh miệt và độc lập hoàn toàn cô độc.

Ôi, chú gà dũng mãnh! — ôi, chú Shanghai cao quý! — ôi, loài chim đã được vị hiền triết bất khuất Socrates dâng tế một cách xứng đáng, minh chứng cho chiến thắng cuối cùng của ông trước cuộc đời.

Ta thề có Chúa, tôi thầm nghĩ, ngày hồng phúc này ta sẽ đi tìm cho bằng được chú Shanghai, và mua nó cho kỳ được, dẫu có phải cầm cố thêm mảnh đất của mình.

Tôi chăm chú lắng nghe, cố gắng xác định phương hướng phát ra tiếng gáy. Nhưng âm thanh ấy cứ dâng trào, bù đắp, làm cho bầu không khí trở nên phong phú và dạt dào đến mức chẳng tài nào đoán định được chính xác điểm xuất phát của niềm kiêu hãnh ấy. Tất cả những gì tôi có thể xác định được chỉ là: tiếng gáy cất lên từ phía đông, chứ không phải từ phía tây. Tôi liền tự ngẫm xem tiếng gà gáy có thể nghe được ở khoảng cách bao xa. Ở vùng quê yên tĩnh này, lại bị bao bọc bởi những ngọn núi, âm thanh có thể truyền đi rất xa. Hơn nữa, những nhấp nhô của địa hình, sự giao thoa của những ngọn núi với đồi và thung lũng nhấp nhô bên dưới, đã tạo ra những tiếng vang kỳ lạ, những âm hưởng dội lại, sự nhân lên và tích tụ của âm vang, nghe vô cùng kỳ diệu và khiến người ta phải suy ngẫm đau đầu. Chú Shanghai dũng cảm này ẩn náu ở đâu — chú chim của triết gia Socrates vui vẻ — chiến kê Hy Lạp đã chết mà không hề nao núng? Nó ẩn náu ở đâu nhỉ? Hỡi chú gà cao quý, mi đang ở đâu? Hãy gáy thêm lần nữa nào, chú gà Bantam của ta! chú Shanghai vương giả, đế vương của ta! chú chim của Hoàng đế Trung China! Bằng hữu của Mặt Trời! Anh em họ của thần Jove vĩ đại! Mi đang ở đâu? — thêm một tiếng gáy nữa thôi, và hãy cho ta biết tung tích của mi!

Nghe kìa! Tựa như một dàn nhạc giao hưởng tổng hợp của tất cả các loài gà trên thế giới, tiếng gáy bùng nổ. Nhưng từ đâu tới? Nó ở đó kìa; nhưng ở đâu cơ chứ? Chẳng thể tài nào biết được, ngoài việc nó phát ra từ hướng đông.

Sau bữa sáng, tôi cầm gậy và rảo bước xuống con đường cái quan. Có rất nhiều dinh thự của các bậc tao nhân mặc khách điểm xuyết vùng quê lân cận, và tôi chắc mẩm rằng một vài vị phú ông giàu có nào đó đã chi một trăm đô-la để mua một chú Shanghai hoàng gia nào vừa được nhập khẩu trên con tàu Trade Wind, hay tàu White Squall, hay tàu Sovereign of the Seas; bởi đó hẳn phải là một con tàu dũng mãnh mang cái tên dũng mãnh mới chở nổi vận mệnh của một chú gà dũng mãnh đến thế. Tôi quyết định đi bộ khắp vùng để tìm cho ra vị khách quý ngoại quốc này; nhưng nghĩ bụng cũng chẳng thừa thãi gì khi dọc đường ghé hỏi những trang trại khiêm nhường nhất xem lỡ ra họ có nghe ngóng được gì về một chú Shanghai mới nhập khẩu thuộc quyền sở hữu của những quý ông di cư từ thành phố hay không; bởi rõ ràng là, chẳng một người nông dân nghèo nào, hay bất kỳ kẻ nghèo túng nào có thể sở hữu được một chiến lợi phẩm phương Đông như thế, một chiếc Chuông lớn của nhà thờ St. Paul rung lên trong cổ họng một chú gà trống.

Tôi gặp một cụ già đang cày cấy trên cánh đồng gần hàng rào ven đường.

‘Bạn hiền ơi, gần đây bác có nghe thấy tiếng gà gáy nào kỳ lạ lắm không?’

‘Ừm, thì,’ cụ cất giọng kéo dài, ‘tôi cũng không rõ nữa — góa phụ Crowfoot có một con gà — và lý sự trưởng Squaretoes có một con gà — và tôi cũng có một con gà, và chúng đều gáy cả. Nhưng tôi chẳng biết con nào gáy kỳ lạ cả.’

‘Chào bác nhé,’ tôi đáp gọn lỏn; ‘rõ ràng là bác chẳng hề nghe thấy tiếng gáy của chú gà trống thuộc giống của Hoàng đế Trung Hoa rồi.’

Chẳng mấy chốc tôi lại gặp một cụ già khác đang sửa lại một đoạn hàng rào bằng gỗ đã mục nát. Mấy thanh gỗ đã mục rữa, và sau mỗi cử động của cụ già, chúng lại vụn ra thành một thứ bột màu vàng đất. Lẽ ra cụ nên mặc kệ cái hàng rào ấy, hoặc là kiếm mấy thanh gỗ mới thì hơn. Và ở đây tôi phải nói rằng, một trong những nguyên nhân buồn thảm khiến cho bệnh đần độn phổ biến ở nông dân hơn bất kỳ tầng lớp nào khác, chính là vì họ cứ cố ôm đồm việc sửa chữa những hàng rào gỗ mục nát vào tiết trời mùa xuân ấm áp, oi bức. Công việc đó hoàn toàn vô vọng. Nó thật nhọc nhằn; nó thật vô ích. Đó là một công việc khiến người ta tan nát cõi lòng. Biết bao tâm sức đổ sông đổ biển vào một trò vô bổ. Bởi làm sao mà người ta có thể dựng đứng những hàng rào gỗ mục trên những cái chân mọt của chúng cơ chứ? Bằng ma thuật nào mà thổi được sức sống vào những thanh củi đã trải qua sáu mươi mùa đông hè đông cứng và phơi nắng liên tiếp? Chính điều này, cái nỗ lực khốn khổ nhằm sửa chữa những hàng rào gỗ mục bằng chính những thanh gỗ mục của chúng, là thứ đã đẩy biết bao người nông dân vào nhà thương điên.

Trên khuôn mặt của cụ già đang nói đến in hằn rõ nét dấu hiệu của chứng đần độn chớm nở. Bởi vì, cách chỗ cụ đứng khoảng sáu mươi sải tay là một trong những đoạn hàng rào gỗ kiểu Virginia rách rưới, tuyệt vọng và đau lòng nhất mà tôi từng thấy trong đời. Trong khi ở một cánh đồng phía sau, có một bầy bê tơ, ngỡ như bị ma ám, cứ liên tục húc vào đoạn hàng rào khốn khổ này rồi phá vỡ nó chỗ này chỗ khác, khiến cụ già phải bỏ dở công việc để đuổi chúng trở lại ranh giới. Cụ đuổi chúng bằng một thanh gỗ to bè như đòn gánh của người khổng lồ Goliath nhưng nhẹ tựa lông hồng. Ngay ở nhát vung đầu tiên, nó đã vỡ vụn thành bột.

‘Bạn hiền ơi,’ tôi lên tiếng hỏi kẻ khốn khổ này, ‘gần đây bác có nghe thấy tiếng gà gáy nào kỳ lạ lắm không?’

Hỏi hắn chẳng khác nào hỏi xem hắn có nghe thấy tiếng bọ tử thần kêu hay không. Hắn trân trân nhìn tôi với ánh mắt ngẩn ngơ, sầu thảm và không sao tả xiết, rồi chẳng nói năng gì lại cắm cúi tiếp tục công việc khốn khổ của mình.

Thật là ngốc nghếch khi đi hỏi một kẻ ủ dột và không thể vui nổi ấy về một chú gà trống vui tươi, tôi thầm nghĩ.

Tôi tiếp tục rảo bước. Lúc này tôi đã xuống khỏi vùng đất cao nơi nhà tôi tọa lạc, và vì đang ở một vùng trũng thấp nên tôi không thể nghe thấy tiếng gáy của chú Shanghai, thứ mà chắc chắn đã vang vượt qua tôi ở đó. Hơn nữa, chú Shanghai có lẽ đang bận ăn trưa bằng ngô và yến mạch, hoặc đang tranh thủ chợp mắt, nên tạm dừng những khúc ca hoan hỉ một thời gian.

Cuối cùng tôi bắt gặp đang cưỡi ngựa dọc đường một vị quý ông bệ vệ — à nhầm, một quý ông mập mạp — vô cùng giàu có, kẻ vừa mới tậu được vài mẫu đất tươi tốt, xây cho mình một dinh thự nguy nga kèm theo một khu chuồng gà bề thế, tiếng tăm đồn xa khắp cả vùng. Tôi nghĩ thầm, đây rồi, chủ nhân của con Shanghai đây chứ đâu.

‘Thưa ông,’ tôi nói, ‘xin lỗi đã làm phiền, tôi cũng là một người trong vùng, xin phép được hỏi không hay ông có sở hữu chú Shanghai nào không ạ?’

‘Ồ, có chứ; tôi có tới mười con Shanghai cơ.’

‘Mười con!’ tôi kinh ngạc thốt lên; ‘và tất cả chúng đều gáy chứ ạ?’

‘Sung sức lắm chứ; con nào con nấy gáy vang trời; tôi chẳng đời nào nuôi một con gà trống mà lại không biết gáy.’

‘Ông có thể quay lại và cho tôi chiêm ngưỡng bầy Shanghai đó được không?’

‘Rất sẵn lòng: tôi tự hào về chúng lắm. Mua trọn gói thế này mà tốn tới sáu trăm đô-la đấy.’

Khi bước đi bên cạnh con ngựa của ông ta, tôi thầm nghĩ liệu có khi nào mình đã nhầm lẫn tiếng gáy hòa quyện nhịp nhàng của một bầy mười con Shanghai với tiếng gáy siêu phàm của một chú Shanghai đơn độc hay không.

‘Thưa ông, trong số các con Shanghai của ông, có con nào vượt trội hơn hẳn những con khác về độ vang, tính âm nhạc và hiệu ứng truyền cảm hứng của tiếng gáy không ạ?’

‘Chúng gáy lác đác ngang ngửa nhau cả thôi, tôi tin là vậy,’ ông ta lịch sự đáp; ‘thú thực là tôi chẳng thể phân biệt nổi tiếng gáy của con nào với con nào.’

Tôi bắt đầu nghĩ rằng rốt cuộc thì chú chiến kê cao quý của mình có lẽ không thuộc sở hữu của vị phú ông này. Tuy nhiên, chúng tôi vẫn bước vào chuồng gà của ông ta, và tôi đã tận mắt thấy lũ Shanghai của ông ta. Phải nói rằng trước đây tôi chưa từng đặt chân đến hay ngó ngàng gì đến loài gia cầm nhập ngoại này. Tôi từng nghe người ta đồn thổi về mức giá cắt cổ để mua chúng, và rằng chúng có vóc dáng khổng lồ, thế nên không hiểu sao tôi cứ đinh ninh rằng chúng phải mang một vẻ đẹp và sắc màu tương xứng với cả kích thước lẫn giá tiền. Thế mà ngạc nhiên chưa, trước mắt tôi là mười con quái vật có màu củ cà rốt, chẳng hề có lấy một chút vẻ hào nhoáng lộng lẫy nào ở bộ lông. Ngay lập tức tôi đoan chắc rằng chú gà hoàng gia của tôi tuyệt đối không nằm trong số này, và cũng chẳng thể nào là một con Shanghai được, nếu như những sinh vật lông lá trông giống như tù nhân máy chém này là đại diện tiêu chuẩn cho giống Shanghai đích thực.

Tôi đi bộ suốt cả ngày, dùng bữa và nghỉ ngơi tại một trang trại, quan sát các chuồng gà khác nhau, gặng hỏi các chủ trại khác nhau, lắng nghe đủ loại tiếng gáy, nhưng chẳng tài nào tìm ra chú gà trống bí ẩn kia. Quả thực, tôi đã lang thang quá xa và vòng vèo đến mức chẳng còn nghe thấy tiếng gáy của nó nữa. Tôi bắt đầu hoài nghi rằng chú gà này chỉ là một vị khách qua đường ghé thăm vùng quê, kẻ đã cuốn gói lên chuyến tàu lúc mười một giờ đi từ phương nam, và giờ đây đang gáy vang hoan hỉ đâu đó bên những bờ cỏ xanh mướt của eo biển Long Island Sound.

Nhưng sáng hôm sau, tôi lại nghe thấy âm thanh truyền cảm hứng ấy một lần nữa, máu trong người lại trào dâng, lại cảm thấy vượt lên trên mọi nghịch cảnh của cuộc đời, lại muốn tống cổ tên đòi nợ ra khỏi cửa. Nhưng có lẽ vì không hài lòng với sự tiếp đón trong chuyến ghé thăm trước, gã đòi nợ bèn biệt tăm biệt tích, chắc hẳn là đang giận dỗi. Đúng là một tên ngốc khờ khạo khi đi đem một trò đùa vô hại ra để chấp nhất.

Nhiều ngày trôi qua, trong khoảng thời gian đó tôi thực hiện vài chuyến thám hiểm đến các vùng xung quanh nhưng vẫn vô ích trong việc tìm kiếm chú gà trống. Tuy nhiên, tôi vẫn nghe thấy tiếng nó từ trên đồi, đôi khi từ trong nhà, và thỉnh thoảng giữa đêm khu tịch mịch. Nếu có lúc nào đó tôi rơi vào tâm trạng ủ rột, thì ngay lập tức, chỉ cần nghe thấy tiếng gáy kiêu hãnh và thách thức ấy, tâm hồn tôi cũng hóa thành một chú chiến kê, vỗ cánh, ngửa cổ, cất lên lời thách thức đầy phấn chấn đối với mọi nỗi thống khổ trên đời.

Cuối cùng, sau vài tuần, tôi buộc phải cầm cố thêm tài sản của mình để trả một số khoản nợ, trong đó có khoản nợ gã đòi nợ, kẻ gần đây đã đâm đơn khởi kiện tôi ra tòa dân sự. Cách thức tống đạt trát tòa mới thật là xấc xược làm sao. Trong một căn phòng riêng tại quán rượu của làng, tôi đang tận hưởng những giây phút thư thái bên vại bia đen Philadelphia, chút phô mai Herkimer và một chiếc bánh mì cuộn, sau khi đã thông báo với chủ quán — vốn là bạn tôi — rằng tôi sẽ thanh toán sòng phẳng khi nhận được khoản tiền kiều hối tiếp theo, tôi bước tới chiếc móc treo mũ trong phòng khách để lấy điếu xì-gà hảo hạng mà tôi để quên ở hành lang, thì ôi thôi! tôi phát hiện ra tờ trát tòa dân sự đang bọc lấy điếu xì-gà. Khi tôi gỡ điếu xì-gà ra, tôi đồng thời mở cả trát tòa dân sự, và viên cảnh sát đứng ngay bên cạnh liền phun ra một câu với cái lưỡi cứng đờ, ‘Hãy chú ý đấy!’ rồi thì thầm thêm, ‘Nhét cái đó vào tẩu mà hút đi!’

Tôi quay phắt lại đối mặt với các vị khách đang có mặt trong quán rượu lúc bấy giờ. Tôi nói, ‘Thưa các quý ông, đây có phải là một cách tống đạt trát tòa dân sự lịch sự — hay chí ít là hợp pháp — hay không? Các vị xem đây!’

Tất cả bọn họ đều đồng tình rằng việc viên cảnh sát lợi dụng lúc một quý ông đang thưởng thức phô mai và bia đen để hành xử kém văn minh đến mức nhét trát tòa vào mũ của người ta là một hành động cực kỳ bất nhã. Thật là bất nhân; thật là tàn nhẫn; bởi cú sốc bất thình lình ập đến ngay sau bữa ăn nhẹ sẽ làm tổn hại đến quá trình tiêu hóa phô mai vốn nổi tiếng là khó tiêu hơn cả bánh pudding sữa blanc-mange.

Về đến nhà, tôi đọc tờ trát tòa và cảm thấy nhói lòng một nỗi u sầu. Thế giới khắc nghiệt này! Thế giới khắc nghiệt này! Tôi đây, một con người tốt bụng vào loại bậc nhất — hiếu khách — phóng khoáng — rộng lượng đến mức thành ra dại dột: và Chúa lại nỡ lòng nào không ban cho tôi của cải để đem lòng hào phóng ấy ban phát cho đời. Trái lại, trong khi biết bao kẻ keo kiệt bủn xỉn đang ngập chìm trong vàng bạc châu báu, thì tôi, một linh hồn cao thượng nhường này, lại bị người ta tống đạt trát tòa dân sự cho bằng được! Tôi cúi gằm mặt xuống, cảm thấy cô độc — bị đối xử bất công — bị lạm dụng — không được trân trọng — tóm lại là vô cùng khốn khổ.

Nghe kìa! Tựa như tiếng kèn xung trận! Phải, tựa như một tiếng sét đanh thép được gắn thêm chuông bạc — tiếng gáy vang dội đầy kiêu hãnh vang lên! Hỡi các vị thần, nó vực tinh thần tôi dậy biết bao! Đứng vững trên đôi chân của mình rồi! Phải, quả thực là đứng trên đôi giày cao gót! Ôi, chú gà cao quý!

Rõ mồn một như tiếng gà nói, nó cất lên: ‘Mặc thây thế giới và tất cả những kẻ trên đời này xuống âm phủ đi. Cứ vui lên và chớ bao giờ nói đến chuyện đầu hàng. Thế giới là cái thá gì so với mi chứ? Nó rốt cuộc chẳng qua chỉ là một nhúm đất sét mà thôi? Cứ vui lên đi!’

Ôi, chú gà cao quý!

‘Nhưng chú gà thân yêu và vinh quang của ta ơi,’ tôi thầm ngẫm nghĩ lại, ‘đâu phải ai cũng dễ dàng tống cái thế giới này xuống âm phủ được; người ta đâu thể cứ vui vẻ mãi khi trong mũ hay trong tay toàn là trát tòa dân sự.’

Nghe kìa! Tiếng gáy lại vang lên. Rõ như tiếng gà nói, nó bảo: ‘Mặc kệ cái trát tòa, và mặc kệ cả thằng đã gửi nó! Nếu mày không có đất hay tiền mặt, cứ ra đấy nện cho hắn một trận tơi bời, rồi bảo rằng mày chẳng đời nào định trả tiền cho hắn cả. Cứ vui lên!’

Và thế là — thông qua những lời thúc giục khẩn thiết của chú gà — tôi đã quyết định cầm cố thêm tài sản của mình; trả hết mọi khoản nợ bằng cách gộp chúng lại thành một khoản thế chấp duy nhất này. Cảm thấy nhẹ nhõm thảnh thơi trở lại, tôi lại tiếp tục cuộc tìm kiếm chú gà cao quý. Nhưng hoài công, dù ngày nào tôi cũng nghe thấy tiếng nó. Tôi bắt đầu nghĩ rằng có chút mánh khóe nào đó trong câu chuyện kỳ bí này: một kẻ ném tiếng bụng kỳ tài nào đó đang lảng vảng quanh chuồng trại, hoặc dưới hầm rượu, hay trên mái nhà của tôi, và đang nổi hứng trêu chọc nghịch ngợm. Nhưng không — làm gì có kẻ ném tiếng bụng nào lại có thể cất lên tiếng gáy mang âm hưởng anh hùng và thiên đàng đến thế?

Cuối cùng, vào một buổi sáng nọ, có một gã đàn ông kỳ lạ đến tìm tôi, hắn là người từng cưa và chặt củi cho tôi hồi tháng Ba — khoảng ba mươi lăm sải củi — và giờ hắn đến để nhận tiền công. Hắn là một kẻ kỳ lạ, tôi phải nói thế. Hắn cao và gầy gò, với khuôn mặt dài, phảng phất nét buồn buồn, nhưng không hiểu sao trong ánh mắt lại ẩn chứa một tia vui tươi tiềm ẩn, tạo nên một sự tương phản kỳ lạ nhất. Dáng vẻ của hắn có vẻ điềm đạm nhưng không hề ủ rột. Hắn mặc một chiếc áo khoác dài, màu xám, sờn cũ, và đội một chiếc mũ rộng vành đã móp méo tơi tả. Gã đàn ông này nhận cưa củi tính tiền theo từng sải. Hắn có thể đứng cưa suốt cả ngày trong trận bão tuyết mịt mù mà chẳng thèm chớp mắt. Hắn chẳng bao giờ mở miệng nói chuyện trừ khi được hỏi đến. Hắn chỉ cưa và cưa. Cưa, cưa, cưa — tuyết, tuyết, tuyết. Tiếng cưa và màn tuyết hòa quyện vào nhau như hai thứ vốn dĩ tự nhiên thuộc về nhau. Ngày đầu tiên gã đàn ông này tới, hắn tự mang theo cơm trưa, và tự nguyện ngồi ăn trên con ngựa gỗ của mình giữa cơn bão tuyết. Từ khung cửa sổ, nơi tôi đang đọc cuốn Giải phẫu học về nỗi u sầu của Burton, tôi chứng kiến cảnh ấy. Tôi lao phắt ra ngoài cửa mà không đội mũ. ‘Trời đất quỷ thần ơi!’ tôi hét lên; ‘Anh đang làm cái gì thế? Vào nhà mau. Bữa trưa của anh thế này á!’

Hắn có một mẩu bánh mì khô và một mẩu thịt bò muối, gói trong một tờ báo ướt sũng, và nuốt trôi những miếng ăn bằng cách ngậm một nắm tuyết sạch trong miệng cho tan ra. Tôi lôi tên liều lĩnh này vào trong nhà, bắt hắn ngồi sưởi bên lò sưởi, dọn cho hắn một đĩa thịt lợn hầm đậu nóng hổi cùng một vại bia táo.

‘Này,’ tôi bảo hắn, ‘đừng có mang mấy bữa ăn ẩm ướt đó đến đây nữa. Anh làm việc theo khoán thật đấy, nhưng tôi vẫn sẽ mời anh ăn trưa, cứ thế đi.’

Hắn bày tỏ lòng biết ơn theo một cách điềm tĩnh, kiêu hãnh nhưng không phải là vô ơn, và xử lý bữa ăn một cách ngon lành khiến tôi cũng thấy thỏa lòng. Tôi lấy làm thích thú khi nhận thấy hắn nốc cạn vại bia táo một cách rất đàn ông. Tôi dành sự kính trọng cho hắn. Khi giao dịch công việc với hắn bên con ngựa gỗ, tôi luôn giữ thái độ tôn trọng và cung kính có chừng mực. Bị thu hút bởi vẻ bề ngoài kỳ lạ của hắn, ấn tượng bởi sự tập trung chuyên chú đến khó tin của hắn vào cây cưa — một công việc vô cùng nhàm chán và gớm ghiếc đối với hầu hết mọi người — tôi thường cố gặng hỏi xem hắn là ai, sống cuộc đời ra sao, sinh ra ở đâu, v.v. Nhưng hắn ngậm tịt miệng. Hắn đến để cưa củi cho tôi, và ăn cơm của tôi — nếu tôi muốn đãi — chứ không phải để ngồi lê đôi mách. Ban đầu tôi có hơi bực bội trước thái độ im lặng lì lợm của hắn trong hoàn cảnh đó. Nhưng ngẫm lại thì, tôi càng kính trọng hắn hơn. Tôi tăng thêm sự tôn trọng và cung kính trong cách xưng hô với hắn. Tôi tự kết luận trong đầu rằng con người này đã từng trải qua những năm tháng khốn khó; rằng hắn từng chịu đựng bao đòn roi nhục nhã trên cõi đời; rằng hắn mang tính tình trầm mặc; rằng hắn có tư tưởng của vua Solomon; rằng hắn sống điềm đạm, đoan trang, chừng mực; và dù rất nghèo, nhưng dẫu sao vẫn là một con người vô cùng đáng kính. Thậm chí có lúc tôi còn tưởng tượng rằng hắn có thể là một vị trưởng lão hay chấp sự của một nhà thờ nhỏ ở vùng quê nào đó. Tôi nghĩ đưa con người tuyệt vời này ra tranh cử Tổng thống Hợp chủng quốc Hoa Kỳ cũng không phải là một ý tồi. Hắn sẽ chứng tỏ mình là một nhà cải cách vĩ đại đối với những thói hư tật xấu.

Tên hắn là Merrymusk. Tôi từng nhiều lần suy nghĩ cái tên nghe mới vui tươi làm sao đối với một kẻ ủ dột nhường ấy. Tôi đi hỏi thăm mọi người xem có ai biết gì về Merrymusk không. Nhưng phải mất một thời gian tôi mới tìm hiểu được kha khá về hắn. Hóa ra hắn là người gốc Maryland, đã sống lâu năm ở vùng quanh quẩn nơi đây; một kẻ lang thang; cho đến khoảng mười năm về trước, hắn vẫn là một kẻ vô tích sự, dù hoàn toàn trong sạch không phạm tội lừa lọc; một con người có thể làm việc cật lực suốt cả tháng trời với sự nghiêm túc đến ngạc nhiên, rồi sau đó nướng sạch tiền công chỉ trong một đêm trác táng. Thời niên thiếu hắn từng là thủy thủ, bỏ trốn khỏi tàu ở Batavia, nơi hắn mắc bệnh sốt và suýt chết. Nhưng hắn đã hồi phục, ký hợp đồng làm việc trên tàu khác, trở về quê nhà, phát hiện ra tất cả bạn bè đều đã qua đời, và bèn dạt lên vùng nội địa phía Bắc, nơi hắn gắn bó từ đó cho đến nay. Chín năm trước hắn kết hôn, và hiện có bốn đứa con. Vợ hắn trở thành một bệnh nhân tàn tật hoàn toàn; một đứa trẻ mắc chứng viêm xương khớp, còn những đứa khác thì còi cọc. Hắn và gia đình sống trong một túp lều trên một mảnh đất hoang vu hẻo lánh gần đoạn đường sắt chạy sát chân núi. Hắn đã tậu một con bò cái tốt để có đủ sữa lành mạnh cho các con; nhưng con bò lại chết trong lúc sinh con, và hắn thì chẳng có tiền mua con khác. Dù vậy, gia đình hắn chưa bao giờ phải chịu cảnh thiếu thốn lương thực. Hắn làm việc cật lực và mang thức ăn về cho họ.

Giờ đây, như tôi đã nói trước đó, sau khi đã hoàn thành việc cưa củi từ lâu, Merrymusk này đến để nhận tiền công.

‘Bạn hiền ơi,’ tôi nói, ‘anh có biết vị quý ông nào quanh vùng này sở hữu một chú gà trống kỳ lạ không?’

Ánh mắt tinh nghịch lóe lên khá rõ trong đôi mắt của người thợ cưa.

‘Tôi chẳng biết vị quý ông nào,’ hắn đáp, ‘có con vật mà người ta có thể gọi là gà trống kỳ lạ cả.’

Ôi, tôi thầm nghĩ, Merrymusk này không phải là kẻ có thể khai sáng cho mình rồi. E rằng tôi sẽ chẳng bao giờ khám phá ra chú gà trống kỳ lạ này mất.

Vì không có đủ tiền lẻ để trả cho Merrymusk, tôi đưa trước cho hắn khoản tiền xấp xỉ đúng số, và bảo rằng trong một ngày tới tôi sẽ đi bộ ghé thăm chỗ hắn và đưa nốt số tiền còn lại. Thế là vào một buổi sáng đẹp trời, tôi lên đường thực hiện chuyến đi. Tôi đã phải mất rất nhiều công sức mới tìm ra con đường dẫn đến túp lều. Chẳng ai biết chính xác nó nằm ở đâu. Nó tọa lạc ở một vùng vô cùng hẻo lánh, một bên là ngọn núi rậm rạp cây cối (tôi gọi là Núi Tháng Mười, bởi cảnh sắc rực rỡ như treo cờ hoa của nó vào tháng đó), và bên kia là một vùng đầm lầy rậm rạp gai góc, tuyến đường sắt cắt ngang qua đầm lầy. Con đường sắt băng qua đó thẳng tắp như kẻ chỉ; mỗi ngày biết bao nhiêu lần nó lại trêu ngươi túp lều khốn khổ bằng cảnh tượng tất cả sự giàu sang, đẳng cấp, thời trang, sức khỏe, va-li, vàng bạc, vải vách hàng tạp hóa, cô dâu chú rể, những người vợ người chồng hạnh phúc, vùn vụt lướt qua cánh cửa hẻo lánh — chẳng có thời gian để dừng lại — vèo! họ ở đó — rồi họ đi mất! — khuất tầm mắt ở cả hai đầu — cứ như thể vùng đất đó sinh ra chỉ để bay qua chứ không phải để định cư. Và đó là tất cả những gì túp lều thấy được về cái gọi là ‘cuộc đời’.

Dù có hơi hoang mang, nhưng tôi vẫn nắm được phương hướng chung nơi túp lều tọa lạc, thế là tôi cứ thế cắm cổ bước đi. Khi tiến sâu hơn, tôi vô cùng ngạc nhiên khi nghe thấy tiếng gáy của chú gà kỳ bí ngày càng rõ mồn một. Chẳng lẽ lại có vị quý ông nào sở hữu con Shanghai mà lại sinh sống ở một vùng hoang vu, tiêu điều đến thế này sao? Tiếng kèn khải hoàn dũng mãnh và thách thức ngày càng lớn hơn, ngày càng gần hơn. Dù có thể tôi đã đi lệch hướng đường tới chỗ người thợ cưa, tôi tự nhủ, nhưng tạ ơn Chúa, dường như tôi đang đi đúng hướng tìm đến chú gà trống kỳ lạ đó. Tôi vô cùng phấn khích trước sự tình cờ đầy may mắn này. Tôi tiếp tục hành trình; trong khi chốc chốc tiếng gáy lại vang lên đầy mời gọi, vui tươi và tuyệt vời biết bao; và tiếng gáy sau luôn ở gần hơn tiếng gáy trước. Cuối cùng, khi bước ra từ một lùm cây cơm cháy, hiện ra ngay trước mắt tôi là sinh vật lộng lẫy nhất từng ban phước cho con mắt của con người.

Một chú gà trống, giống đại bàng vàng hơn là gà trống.

Một chú gà trống, giống Thống soái chiến trường hơn là gà trống.

Một chú gà trống, giống Đô đốc Lord Nelson mang đầy đủ vũ khí lấp lánh, đứng trên sàn tàu Vanguard chuẩn bị ra trận hơn là gà trống.

Một chú gà trống, giống Hoàng đế Charlemagne khoác chiến bào tại Aix-la-Chapelle hơn là gà trống.

Một chú gà trống như thế đấy!

Nó có vóc dáng kiêu hãnh, đứng ngạo nghễ trên đôi chân kiêu hãnh. Bộ lông của nó mang các màu đỏ, vàng và trắng. Sắc đỏ chỉ nằm riêng ở phần mào, đó là một chiếc mào vĩ đại và cân đối, tựa như chiếc mũ giáp của Hector, được khắc họa trên những chiếc khiên cổ. Bộ lông của nó trắng như tuyết, được viền những đường chỉ vàng. Nó bước đi trước túp lều tựa như một vị quý tộc trong triều đình; chiếc mào ngẩng cao, lồng ngực ưỡn ra, những trang sức thêu thùa trên lông lấp lánh dưới ánh sáng. Dáng đi của nó thật tuyệt vời. Nó trông giống như một nhà quý tộc ngoại quốc cao sang nào đó. Nó trông giống như một vị vua phương Đông trong một vở opera hoành tráng của Ý.

Merrymusk từ trong cửa bước ra.

‘Xin hỏi, đó chẳng phải là Signor Beneventano đó sao?’

‘Thưa ông!’

‘Đó là con gà trống đấy,’ tôi nói với chút bối rối. Sự thật là, niềm nhiệt huyết đã khiến tôi lỡ lời phạm phải một sự bất cẩn có phần ngớ ngẩn. Tôi đã dùng một cách ẩn dụ có học thức trước một người lao động bình dân. Hậu quả là, khi nhận ra điều đó qua ánh mắt ngẩn ngơ thành thật của hắn, tôi cảm thấy quê độ; nhưng nhanh chóng chữa thẹn bằng cách tuyên bố rằng đây chính là con gà trống ấy.

Số là, vào mùa thu trước tôi từng đến thành phố, và tình cờ có mặt trong một buổi biểu diễn Opera Ý. Trong vở opera đó xuất hiện trong một nhân vật hoàng gia nào đó một vị Signor Beneventano — một người đàn ông cao lớn, uy nghi, khoác y phục lộng lẫy tựa như bộ lông vũ, với sải bước cực kỳ bệ vệ, uy nghiêm và ngạo mạn. Vị Signor Beneventano trông cứ như chực ngã ngửa ra sau vì quá đỗi kiêu kỳ. Và quả thực, dáng đi kiêu hãnh của con gà trống trông hệt như bước đi trên sân khấu của Signor Beneventano vậy.

Nghe kìa! Bất chợt con gà dừng lại, ngẩng cao đầu hơn nữa, rũ bộ lông, ra vẻ đầy cảm hứng, và cất lên một tiếng gáy vang dội. Núi Tháng Mười vang vọng lại tiếng gáy ấy; những ngọn núi khác dội ngược trở lại; những ngọn núi xa hơn nữa lại tiếp tục phản hồi; âm thanh lan tỏa khắp vùng quê quanh đó. Lúc này tôi mới hiểu rõ vì sao lúc trước mình lại có thể tình cờ nghe được âm thanh hoan hỉ ấy từ ngọn đồi xa xôi của mình.

‘Chúa tôi! Anh sở hữu con gà trống này ư? Con gà đó là của anh sao?’

‘Gà của tôi chứ của ai!’ Merrymusk vừa nói vừa ném ánh mắt ranh mãnh vui tươi từ khóe mắt trên khuôn mặt dài và trang nghiêm của hắn.

‘Anh kiếm đâu ra nó vậy?’

‘Nó nở ra từ trứng ở đây này. Tôi nuôi đấy.’

‘Anh ư?’

Nghe kìa! Lại một tiếng gáy nữa. Nó có thể đánh thức cả linh hồn của tất cả những cây thông và thiết sam từng bị đốn hạ ở vùng đất đó. Chú gà kỳ diệu! Sau khi gáy xong, nó lại tiếp tục sải bước, được bao quanh bởi một bầy gà mái đang ngắm nhìn đầy ngưỡng mộ.

‘Anh muốn bán Signor Beneventano giá bao nhiêu?’

‘Thưa ông?’

‘Con gà thần kỳ đó! — anh bán nó giá bao nhiêu?’

‘Tôi không bán đâu.’

‘Tôi trả anh năm mươi đô-la.’

‘Xì!’

‘Một trăm!’

‘Pết!’

‘Năm trăm!’

‘Bờ-hờ!’

‘Mà anh lại là một kẻ nghèo khó cơ mà?’

‘Không chứ; chẳng phải tôi đang sở hữu con gà đó sao, và chẳng phải tôi vừa từ chối mức giá năm trăm đô-la cho nó hay sao?’

‘Đúng thế,’ tôi trầm ngâm suy nghĩ sâu xa; ‘đúng là vậy rồi. Thế là anh nhất quyết không bán nó chứ?’

‘Không.’

‘Anh có đem tặng nó không?’

‘Không.’

‘Thế thì anh cứ giữ lấy nó đi cho rồi!’ tôi gầm lên trong cơn thịnh nộ.

‘Vâng.’

Tôi đứng ngẩn ngơ ngắm nhìn con gà và kinh ngạc trước con người này. Cuối cùng, tôi cảm thấy sự ngưỡng mộ dành cho chú gà tăng lên gấp bội, và sự kính trọng dành cho người chủ cũng nhân lên gấp đôi.

‘Ông không định bước vào nhà sao?’ Merrymusk cất lời mời.

‘Nhưng liệu con gà có chịu theo chúng ta vào trong không nhỉ?’ tôi hỏi.

‘Có chứ. Trọng pháo! lại đây con! lại đây nào!’

Con gà quay đầu lại, sải bước tiến về phía Merrymusk.

‘Vào thôi!’

Con gà ngoan ngoãn lẽo đẽo theo chúng tôi vào túp lều.

‘Gáy đi!’

Cả mái nhà rung chuyển.

Ôi, chú gà cao quý!

Tôi lặng lẽ quay sang nhìn người chủ nhà. Hắn đang ngồi trên một chiếc rương cũ kỹ móp méo, khoác trên mình chiếc áo khoác xám rách rưới vá chằng vá đụp ở đầu gối và khuỷu tay, cùng chiếc mũ bị bóp méo thảm hại. Tôi đảo mắt nhìn quanh căn phòng. Những thanh xà trần trụi phía trên, nhưng treo lủng lẳng trên đó là những tảng thịt bò khô đặc quánh. Sàn đất nện, nhưng có một đống khoai tây ở một góc và một bao bột ngô ở góc kia. Một tấm chăn được căng ngang qua căn phòng ở tận cùng phía trong, phát ra giọng nói ốm yếu của một người phụ nữ và tiếng của những đứa trẻ bệnh tật. Nhưng không hiểu sao trong những âm thanh bệnh tật đó hình như chẳng có lấy một tiếng than van nào.

‘Vợ và các con của anh Merrymusk đó ư?’

‘Vâng.’

Tôi nhìn con gà trống. Nó đang đứng bệ vệ ở giữa căn phòng. Nó trông giống như một nhà quý tộc Tây Ban Nha lạc vào cơn mưa rào, đang đứng trú dưới mái hiên của một người nông dân nghèo. Có một vẻ tương phản siêu phàm kỳ lạ toát ra từ nó. Nó làm bừng sáng cả túp lều; nó tôn vinh sự nghèo nàn nơi đây. Nó làm sang lên chiếc rương móp méo, chiếc áo khoác xám rách rưới và cái mũ tơi tả. Nó tôn vinh cả những giọng nói vang lên đầy bệnh tật từ sau bức rèm che.

‘Ôi, tía ơi,’ một giọng trẻ con yếu ớt cất lên, ‘hãy để Trọng pháo cất tiếng gáy lần nữa đi.’

‘Gáy đi con,’ Merrymusk ra lệnh.

Con gà vươn mình tạo dáng.

Cả mái nhà rung chuyển.

‘Điều này không làm phiền đến chị Merrymusk và mấy đứa trẻ đang ốm đau chứ?’

‘Gáy nữa đi Trọng pháo.’

Cả mái nhà rung chuyển.

‘Thế hóa ra nó không làm phiền họ sao?’

‘Chẳng phải ông vừa nghe thấy chúng đòi đấy thôi sao?’

‘Làm sao mà gia đình đang ốm đau của anh lại thích tiếng gáy này cơ chứ?’ tôi nói. ‘Con gà quả thực là một chú gà vinh quang với giọng hót lừng lẫy, nhưng ngẫm lại thì đó không hẳn là thứ âm thanh thích hợp cho một phòng bệnh. Họ thực sự thích nó ư?’

‘Ông không thích nó à? Nó không làm ông thấy khỏe lên sao? Chẳng phải nó rất truyền cảm hứng hay sao? Chẳng phải nó tiếp thêm nghị lực chống lại tuyệt vọng hay sao?’

‘Quả đúng như vậy,’ tôi vừa nói vừa cởi mũ cúi đầu cung kính trước tinh thần dũng mãnh được ẩn giấu dưới lớp áo nghèo hèn.

‘Nhưng mà,’ tôi nói tiếp, vẫn còn chút hoài nghi, ‘một tiếng gáy lớn như thế, vang dội đến kỳ lạ như thế, ngẫm lại có lẽ không tốt cho bệnh nhân, và sẽ làm chậm quá trình bình phục của họ.’

‘Gáy hay nhất có thể xem nào, Trọng pháo!’

Tôi giật mình nhảy dựng khỏi ghế. Con gà khiến tôi khiếp sợ, tựa như một vị thiên sứ uy quyền trong sách Khải Huyền. Nó có vẻ đang gáy mừng sự sụp đổ của thành Babylon tội lỗi, hay gáy ca ngợi chiến thắng của vị thủ lĩnh công chính Joshua tại thung lũng Askalon. Khi đã lấy lại được phần nào bình tĩnh, một ý nghĩ tò mò lóe lên trong đầu tôi. Tôi quyết định thỏa mãn nó cho bằng được.

‘Merrymusk, anh có thể giới thiệu tôi với vợ và các con anh được không?’

‘Được chứ. Mình ơi, có vị khách muốn vào thăm kìa.’

‘Xin ông cứ tự nhiên,’ một giọng nói yếu ớt cất lên đáp lời.

Bước ra phía sau tấm màn che, đập vào mắt tôi là một khuôn mặt người hốc hác nhưng lại mang vẻ tươi vui một cách kỳ lạ; và chỉ có bấy nhiêu thôi; phần thân thể bị che khuất bởi tấm chăn phủ giường và chiếc áo khoác cũ dường như đã quá teo tóp để có thể hiện diện qua những lớp chướng ngại vật đó. Ngồi bên mép giường là một cô bé nhợt nhạt đang chăm sóc mẹ. Ở một chiếc giường khác nằm ba đứa trẻ, nằm sát cạnh nhau: thêm ba khuôn mặt xanh xao nữa.

‘Ôi tía ơi, chúng con chẳng ghét bỏ gì vị khách đâu, nhưng cho chúng con ngắm cả Trọng pháo nữa cơ.’

Chỉ một tiếng ra lệnh, chú gà bước vòng ra sau tấm rèm, hiên ngang đậu lên chiếc giường của lũ trẻ. Tất cả đôi mắt hốc hác của chúng đăm đăm nhìn nó với một niềm vui hoan hỉ đầy linh thiêng và hoang dại. Chúng dường như đang đắm mình sưởi nắng dưới bộ lông rực rỡ hào quang của con gà.

‘Còn hơn cả bác sĩ hiệu thuốc phải không nào?’ Merrymusk nói. ‘Đây chính là Bác sĩ Gà Trống đấy.’

Chúng tôi lùi ra khỏi khu vực giường bệnh, và tôi ngồi xuống ghế trở lại, chìm đắm trong những suy ngẫm về gia đình kỳ lạ này.

‘Anh trông thật là một gã độc lập hào hiệp!’ tôi lên tiếng.

‘Và tôi không nghĩ ông là kẻ ngốc, chưa bao giờ nghĩ thế cả. Thưa ông, ông là một người tuyệt vời.’

‘Liệu có hy vọng nào cho sự bình phục của vợ anh không?’ tôi khiêm nhường lên tiếng lái câu chuyện sang hướng khác.

‘Không một chút hy vọng nào.’

‘Còn mấy đứa trẻ thì sao?’

‘Rất ít.’

‘Thế thì cuộc sống chắc hẳn phải vô cùng sầu thảm đối với tất cả mọi người. Sự cô lập hẻo lánh này — túp lều này — công việc vất vả — thời buổi khó khăn.’

‘Chẳng phải tôi có Trọng pháo đó sao? Nó là nguồn cổ vũ. Nó gáy trong mọi hoàn cảnh; gáy ngay cả trong lúc tối tăm nhất: Vinh danh Thiên Chúa trên các tầng trời! Nó cứ liên tục cất tiếng gáy vang ca điều đó.’

‘Đúng là ý nghĩa mà tôi từng gán cho tiếng gáy của nó, Merrymusk, khi lần đầu nghe thấy từ trên đồi nhà tôi. Tôi cứ tưởng vị phú ông giàu có nào sở hữu một con Shanghai đắt đỏ; nào ngờ đâu một người nghèo như anh lại sở hữu chú gà trống dũng mãnh thuộc giống nuôi trong nước này.’

‘Người nghèo như tôi ư? Sao lại gọi tôi là nghèo? Chẳng phải con gà tôi sở hữu đang làm rạng danh cho vùng đất vô danh, gầy gò, mặt ngựa này sao? Chẳng phải con gà của tôi đã tiếp thêm can đảm cho ông đó ư? Và tôi ban tặng toàn bộ vinh quang đó cho ông hoàn toàn miễn phí đấy. Tôi là một nhà từ thiện vĩ đại. Tôi là một người giàu có — một người rất giàu có, và vô cùng hạnh phúc. Gáy đi, Trọng pháo.’

Cả mái nhà rung chuyển.

Tôi trở về nhà trong một tâm trạng trầm ngâm sâu sắc. Tôi vẫn chưa hoàn toàn bị thuyết phục về sự hợp lý trong quan điểm sống của Merrymusk, dù trong lòng tràn ngập sự khâm phục dành cho hắn. Tôi đang đứng ngẫm nghĩ về vấn đề đó ngay trước cửa nhà thì lại nghe thấy tiếng gà gáy vọng lại. Đủ rồi. Merrymusk nói đúng.

Ôi, chú gà cao quý! ôi, con người cao cả!

Tôi không gặp lại Merrymusk trong suốt vài tuần sau đó; nhưng nghe tiếng gáy vui mừng vinh quang, tôi đoán mọi chuyện vẫn diễn ra bình thường đối với hắn. Tâm trạng của bản thân tôi vẫn duy trì sự hân hoan. Con gà vẫn tiếp tục truyền cảm hứng cho tôi. Tôi lại thấy thêm một khoản thế chấp nữa đè lên đồn điền của mình; nhưng tôi chỉ tậu thêm một tá bia đen, và mười hai tá bia đen Philadelphia. Một vài họ hàng của tôi qua đời; tôi chẳng mặc đồ tang, thay vào đó tôi uống bia đen thay cho bia thường suốt ba ngày liền, vì bia đen có màu sậm hơn. Tôi nghe tiếng gà gáy ngay khoảnh khắc nhận được tin buồn.

‘Chúc sức khỏe anh trong vác bia đen này, hỡi chú gà cao quý!’

Tôi nghĩ mình nên ghé thăm Merrymusk lần nữa, vì dạo này đã lâu không gặp cũng chẳng nghe tin tức gì về hắn. Khi đến gần khu vực đó, tôi chẳng thấy dấu hiệu chuyển động nào quanh túp lều. Tôi dấy lên một cảm giác linh tính bất an kỳ lạ. Nhưng tiếng gà trống gáy vang lên từ trong nhà đã xua tan điềm gở đó. Tôi gõ cửa. Một giọng nói yếu ớt mời tôi bước vào. Tấm rèm che không còn được kéo lại nữa; giờ đây toàn bộ căn nhà đã biến thành một bệnh xá. Merrymusk nằm trên một đống quần áo cũ; vợ và các con đều nằm liệt giường. Con gà trống đậu trên một chiếc vòng thùng phuy cũ, được treo lủng lẳng từ thanh xà giữa túp lều.

‘Anh bị ốm rồi sao, Merrymusk,’ tôi cất giọng buồn bã.

‘Không, tôi khỏe mà,’ hắn yếu ớt đáp. ‘Gáy đi, Trọng pháo.’

Tôi co rúm người lại. Linh hồn mạnh mẽ ngự trị trong thể xác yếu ớt khiến tôi kinh hãi.

Nhưng con gà vẫn cất tiếng gáy.

Cả mái nhà rung chuyển.

‘Chị Merrymusk thế nào rồi?’

‘Khỏe. Vẫn khỏe.’

‘Còn mấy đứa nhỏ thì sao?’

‘Khỏe. Khỏe cả.’

Hai từ cuối cùng được hắn thốt lên với một thứ ngất ngây cuồng nhiệt của niềm vui chiến thắng nghịch cảnh. Mọi chuyện đã vượt quá sức chịu đựng. Đầu hắn ngả quỵ xuống. Một tấm khăn ăn trắng phau như vừa thả rơi lên khuôn mặt hắn. Merrymusk đã qua đời.

Một nỗi sợ hãi tột độ bao trùm lấy tôi.

Nhưng con gà vẫn cất tiếng gáy.

Con gà rũ bộ lông như thể mỗi chiếc lông là một lá cờ chiến trận. Con gà treo mình lủng lẳng trên mái túp lều hệt như những lá cờ chiến tích từng rủ xuống từ vòm nhà thờ St. Paul thủa nào. Con gà khiến tôi khiếp sợ với sự kinh ngạc khôn cùng.

Tôi tiến đến sát giường của người phụ nữ và lũ trẻ. Chúng nhận ra ánh mắt kinh hoàng kỳ lạ của tôi; chúng hiểu chuyện gì đã xảy ra.

‘Chồng tôi vừa mới mất phải không,’ người phụ nữ thì thào hỏi nhỏ. ‘Nói thật cho tôi biết đi?’

‘Đã mất rồi,’ tôi đáp.

Con gà cất tiếng gáy.

Cô ấy ngả người lịm đi, chẳng một tiếng thở dài, và do sự đồng điệu của tình yêu sâu đậm kéo dài bấy lâu, cô đã đi theo chồng.

Con gà cất tiếng gáy.

Con gà rũ những tia sáng phát ra từ bộ lông vàng óng. Con gà trông như đang chìm trong cơn cuồng hoan của niềm vui thiện lương. Nhảy phắt khỏi chiếc vòng thùng phuy, nó bệ vệ sải bước tiến đến đống quần áo cũ, nơi người thợ cưa đang nằm, và đứng trang nghiêm như một hình chạm trổ gia huy ngay bên cạnh anh ta. Sau đó, nó cất lên một tiếng gáy dài, du dương, chiến thắng và mang âm hưởng cuối cùng, với phần cổ ngửa hẳn ra sau, như thể nó muốn dùng luồng âm thanh ấy đưa linh hồn người thợ cưa bay thẳng lên tận tầng trời thứ bảy. Rồi nó sải bước như một vị vua tiến đến chiếc giường của người vợ. Thêm một tiếng gáy vút cao và hân hoan nữa, hòa nhịp với âm thanh lúc trước.

Sắc thái xanh xao trên gương mặt lũ trẻ bỗng chuyển thành vẻ rạng rỡ. Khuôn mặt chúng tỏa sáng một cách thần thánh xuyên qua lớp bụi bẩn nhọ nhem. Chúng trông giống như những hoàng tử công chúa vương giả đang cải trang. Con gà lao phắt lên giường của chúng, rũ người, và gáy lên, lại gáy lên, cứ thế lặp đi lặp lại không ngừng. Nó dường như quyết tâm gạt bỏ linh hồn của lũ trẻ ra khỏi những thể xác hốc hác của chúng. Nó dường như quyết tâm đoàn tụ ngay lập tức cả gia đình này ở chốn thiên đình. Lũ trẻ dường như đang hưởng ứng nỗ lực của nó. Những khát khao sâu sắc, mãnh liệt hướng về sự giải thoát đã biến đổi chúng thành những linh hồn ngay trước mắt tôi. Tôi nhìn thấy những thiên thần đang nằm đó.

Chúng đã qua đời.

Con gà rũ bộ lông phủ lên chúng. Con gà cất tiếng gáy. Giờ đây nó giống như một tiếng Hoan hô! một tiếng Vạn tuế! một tiếng Ba lần tung hô! hip! hip! Nó sải bước hiên ngang bước ra khỏi túp lều. Tôi bước theo sau. Nó bay phắt lên đỉnh chóp ngôi nhà, dang rộng đôi cánh, cất lên một nốt nhạc siêu phàm, rồi ngã gục xuống dưới chân tôi.

Con gà đã chết.

Nếu bây giờ bạn ghé thăm vùng đồi núi ấy, bạn sẽ nhìn thấy, gần đoạn đường sắt, ngay bên dưới Núi Tháng Mười, ở phía bên kia đầm lầy — ở đó bạn sẽ nhìn thấy một tấm bia mộ, không khắc hình đầu lâu xương chéo, mà khắc hình một chú gà trống oai vệ đang cất tiếng gáy, bên dưới khắc dòng chữ:—

‘Hỡi tử thần, nọc độc của ngươi ở đâu?

Hỡi mồ mả, chiến thắng của ngươi ở đâu?’

Người thợ cưa và gia đình anh ta, cùng với Signor Beneventano, đang yên nghỉ tại nơi đó; và chính tôi đã chôn cất họ, dựng lên tấm bia mộ được đặt làm riêng theo ý muốn; và kể từ đó trở đi, tôi chưa bao giờ cảm thấy tâm trạng u sầu ủ dột nữa, mà trong mọi hoàn cảnh đều cất tiếng gáy sớm khuya với một điệp khúc không bao giờ dứt.

Cock-a-doodle-doo!—oo!—oo!—oo!—oo!

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 19 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.