Dù anh chàng pháo thủ trên đài chỉ huy mới toanh của chúng tôi được đón nhận nồng nhiệt trên đài và ở các sàn pháo, anh chẳng thể nào trở thành tâm điểm chú ý như từng thấy trước đó trong các đoàn thủy thủ nhỏ bé thuộc thương thuyền — những tập thể mà trước nay anh chỉ toàn gắn bó.
Cậu còn trẻ; và dẫu cho thân hình đã phát triển gần như hoàn chỉnh, diện mạo của cậu trông còn non choẹt hơn tuổi thật. Điều này là nhờ nét thanh xuân còn vương vấn trên gương mặt hãy còn mịn màng, thuần khiết tựa trinh nữ về độ rạng rỡ tự nhiên, nhưng nơi đó, nhờ những chuyến hải trình, sắc trắng đã phai nhạt hẳn, và sắc hồng phải chật vật lắm mới ánh lên được qua lớp da rám nắng.
Đối với một kẻ vốn dĩ là tay mơ trước sự phức tạp của cuộc sống nhân tạo, sự chuyển đổi đột ngột từ môi trường cũ đơn sơ sang thế giới rộng lớn và sành sỏi hơn của một chiến hạm lớn — điều này hẳn đã khiến cậu bối rối nếu trong bản chất cậu có chút kiêu ngạo hay tự phụ nào. Giữa đám đông muôn hình vạn trạng trên tàu, chiếc Indomitable quy tụ không ít cá nhân, dù ở cấp bậc thấp kém, nhưng mang phong thái phi thường, những thủy thủ thấm nhuần rõ rệt cái khí chất mà kỷ luật quân sự liên tục và việc thường xuyên đối mặt với chiến trận có thể phần nào bồi đắp ngay cả cho một người bình thường. Vị trí của chàng Thủy thủ Đẹp trai Billy Budd trên con tàu bảy mươi tư khẩu pháo có đôi nét tương đồng với một thiếu nữ thôn quê từ vùng tỉnh lẻ được đưa đến đọ sắc cùng những phu nhân quyền quý chốn triều đình. Thế nhưng sự thay đổi hoàn cảnh ấy hầu như chẳng mảy may lọt vào mắt cậu. Cậu cũng chẳng hề nhận ra vẻ gì đó quanh mình đã gợi lên nụ cười đầy ẩn ý trên một vài nét mặt chai sạn hơn của đám lính thủy. Cậu lại càng ngơ ngác trước tác động thiện cảm kỳ lạ mà ngoại hình và cung cách của mình mang lại cho những sĩ quan ưu tú trên đài chỉ huy.
Mọi chuyện vốn dĩ phải thế. Được đúc nặn theo một khuôn mẫu đặc trưng của những mẫu hình thể chất hoàn mỹ nhất thuộc giống dân Anh — nơi dòng máu Saxon dường như không hề pha tạp chút huyết thống Norman hay chủng tộc nào khác, cậu mang trên khuôn mặt vẻ điềm tĩnh, nhân hậu mà đôi khi nhà điêu khắc Hy Lạp từng tạc cho người anh hùng dũng mãnh Hercules của họ. Nhưng điều này một lần nữa lại được pha trộn tinh tế bởi một phẩm chất bao trùm khác. Đôi tai nhỏ nhắn và cân đối, vòm bàn chân, đường cong ở miệng và cánh mũi, thậm chí cả bàn tay chai sần nhuộm màu vàng cam như mỏ chim toucan, một bàn tay quen thuộc với những sợi dây kéo buồm và thùng hắc ín; nhưng hơn hết thảy, chút gì đó trong biểu cảm linh hoạt, trong từng dáng điệu và cử động ngẫu nhiên, gợi liên tưởng đến một người mẹ được Thần Tình yêu và các nữ thần Grace hết mực sủng ái; tất cả những điều ấy kỳ lạ thay lại chỉ ra một dòng dõi hoàn toàn trái ngược với thân phận của cậu.
Sự bí ẩn ở đây dần bớt phần kỳ bí nhờ một sự thật được hé lộ khi Billy đứng bên trục tời để chính thức làm thủ tục gia nhập quân ngũ. Khi được viên sĩ quan — tình cờ lại là một quý ông nhỏ thó, nhanh nhẹn — hỏi về nơi sinh cùng những câu hỏi khác, cậu đáp:
— Thưa ngài, tôi không biết ạ.
— Không biết mình sinh ở đâu ư? Cha mẹ cậu là ai?
— Chúa mới biết được, thưa ngài.
Bị ấn tượng bởi sự thẳng thắn, mộc mạc trong những câu trả lời đó, viên sĩ quan tiếp tục hỏi:
— Cậu có biết gì về nguồn gốc của mình không?
— Thưa không. Nhưng tôi từng nghe nói rằng người ta tìm thấy tôi trong một chiếc giỏ lót lụa xinh xắn treo lủng lẳng trước tay nắm cửa nhà của một người tốt bụng ở Bristol vào một buổi sáng nọ.
— Tìm thấy, cậu nói thế à? Chà, — ngẩnghất đầu lên, vị sĩ quan nhìn tân binh từ đầu đến chân — chà, hóa ra lại là một mối hời phết đấy. Hy vọng họ sẽ tìm thêm được nhiều người như cậu, anh bạn; hạm đội đang rất cần họ.
Vâng, Billy Budd là một đứa trẻ mồ côi bị bỏ rơi, một kẻ có lẽ là con hoang, và hiển nhiên, chẳng phải dòng dõi hèn mém gì. Nguồn gốc cao quý hiện rõ nơi cậu chẳng kém gì một con tuấn mã thuần chủng.
Về phần mình, với tư chất không mấy sắc sảo hay chút khôn ngoan lọc lọi nào, mà cũng chẳng phải loài bồ câu ngây thơ, cậu sở hữu một mức độ thông minh nhất định cùng sự chính trực phóng khoáng của một sinh linh lành lặn — một kẻ chưa từng được ban tặng trái cấm tri thức đầy nghi vấn. Cậu là kẻ mù chữ; cậu không biết đọc, nhưng cậu biết hát, và giống như chú chim họa mi mù chữ, đôi khi cậu tự sáng tác nên khúc ca cho riêng mình.
Về ý thức bản thân, cậu dường như có rất ít hoặc chẳng có gì, hoặc chăng chỉ ngang mức ta có thể hợp lý gán cho một chú chó giống St. Bernard.
Thường xuyên sống giữa đất trời và chẳng biết gì nhiều về đất liền ngoài dải bờ biển, hay nói đúng hơn là cái góc nhỏ của quả địa cầu được sắp đặt một cách mầu nhiệm dành cho các lầu xanh, gái điếm và tửu phán, nói ngắn gọn là thứ mà thủy thủ gọi là “thiên đường của dân chơi đàn”; bản chất mộc mạc của cậu vẫn chưa hề bị vấy bẩn bởi những sự lệch lạc đạo đức vốn không phải lúc nào cũng mâu thuẫn với cái thứ được ngụy tạo mang tên sự đáng kính. Nhưng liệu những thủy thủ hay lui tới chốn thiên đường ấy có hoàn toàn vô tội? Không; nhưng ít thường xuyên hơn so với những kẻ trên cạn, những thói hư tật xấu của họ — theo cách gọi ấy — ít mang vẻ tâm địa quanh co, dường như không xuất phát từ sự đồi bại mà từ nguồn sinh khí trào dâng sau quãng thời gian dài bị kìm nén, là sự bộc lộ chân thật phù hợp với quy luật tự nhiên. Nhờ bản tính nguyên sơ, được hỗ trợ bởi những ảnh hưởng đồng điệu từ hoàn cảnh sống, Billy ở nhiều phương diện chẳng khác nào một thứ kẻ hoang dã bộc trực, có lẽ cũng giống như Adam thuở ban đầu trước khi con Sứ Giả xảo quyệt lân la bén mảng đến bên ông.
Và tại đây, xin được mạn phép trình bày rằng, dường như để củng cố cho học thuyết về sự sa ngã của loài người (một học thuyết giờ đây thường bị phớt lờ), người ta nhận thấy rằng khi một số đức tính nguyên thủy và thuần khiết mang dấu ấn đặc trưng ở bất kỳ ai khoác trên mình lớp vỏ bưu thiều văn minh, thì khi soi xét kỹ lưỡng, chúng dường như không bắt nguồn từ phong tục hay quy ước mà trái lại, hoàn toàn lạc lõng với những thứ ấy, tựa như thể chúng được truyền lại một cách ngoại lệ từ thời kỳ trước cả thành phố của Cain và con người thị thành. Tính cách mang dấu ấn ấy đối với khẩu vị chưa vấy đục mang một hương vị nguyên bản tựa như trái cây dại, trong khi con người đã văn minh hóa triệt để, ngay cả ở một mẫu hình ưu tú của giống loài này, lại để lại trên vòm miệng đạo đức ấy một dư vị đáng ngờ giống như thứ rượu pha tạp. Đối với bất kỳ kẻ lữ hành nào mang theo những phẩm chất nguyên thủy ấy, được tìm thấy như Caspar Hauser, đang lang thang ngơ ngác giữa bất kỳ thủ đô Thiên Chúa giáo nào thời đại chúng ta, lời kêu gọi nổi tiếng của nhà thơ gần hai nghìn năm trước, dành cho anh chàng nhà quê lạc lõng giữa thành Rome thời Caesar, vẫn vô cùng thích hợp:
— Trung thực trong lời nói và suy nghĩ,
Hỡi Fabian, điều gì đã đưa ngươi đến chốn đô thành.
Dù chàng Thủy thủ Đẹp trai của chúng ta sở hữu vẻ đẹp nam tính dường như chẳng thể tìm thấy ở đâu khác; thế nhưng, giống như người phụ nữ xinh đẹp trong một truyện ngắn của Hawthorne, có đúng một điểm bất ổn ở cậu. Không hề có khiếm khuyết bề ngoài rõ rệt nào như người phụ nữ ấy; không, nhưng là khuynh hướng thỉnh thoảng mắc phải chứng ngọng nghịu về giọng nói. Dù trong giờ phút giông bão hay hiểm nguy bủa vây, cậu luôn thể hiện trọn vẹn phong độ của một thủy thủ thực thụ, thế nhưng dưới sự thúc bách bất ngờ của cảm xúc mãnh liệt, giọng nói của cậu — vốn dĩ du dương kỳ lạ, như thể biểu thị sự hòa hợp trong tâm hồn — lại dễ bộc lộ sự ngập ngừng mang tính bản chất — thực chất là tật nói lắp ít nhiều hoặc thậm chí tệ hơn thế.
Ở điểm này, Billy chính là một minh chứng nổi bật cho thấy vị đại thông dịch viên, kẻ phá đám đầy đố kỵ ở vườn Eden vẫn luôn ít nhiều nhúng tay vào mọi số phận con người được phái đến hành tinh Trái Đất này. Trong mọi trường hợp, bằng cách này hay cách khác, hắn chắc chắn sẽ lén nhét vào tấm danh thiếp nhỏ bé của mình, như một lời nhắc nhở — ta đây cũng nhúng tay vào chuyện này.
Việc thừa nhận một sự kém hoàn hảo như vậy ở chàng Thủy thủ Đẹp trai phải là minh chứng không chỉ cho thấy cậu không được khắc họa như một người anh hùng theo khuôn mẫu, mà còn khẳng định rằng câu chuyện lấy cậu làm nhân vật chính hoàn toàn không phải là một cuốn tiểu thuyết lãng mạn.