… Làm chứng cho điều này là một đoạn cắt báo dài không có tựa đề được dán trong cuốn sổ lưu niệm của ai đó.
“Hãy chú ý chiếc huy hiệu mà Thiếu tá Gentian đôi khi vẫn đeo. Đó là một huy hiệu quân sự. Đó là huy hiệu của hội huynh đệ cựu chiến binh toàn quốc, nơi mà các cấp bậc trong quân ngũ bị gạt bỏ, và vị tướng phải chào người lính trác—đồng chí! Phải chăng huy hiệu của Thiếu tá Gentian chính là chiếc huy hiệu này?” vừa chạm vào một chiếc khuy đồng trên ve áo. “Phải chăng đó là huy hiệu của Đại quân nước Cộng hòa? Không, thưa các hiền huynh đồng đạo, đó là một loại huy hiệu khác. Một thứ huy hiệu mà theo hiến chương ban đầu của hội mà nó tượng trưng, chỉ dành riêng cho các sĩ quan của Quân đội Cách mạng, cho họ, và theo quyền trưởng nam cho con cháu của họ. Ta nhớ lại từ lâu, trong thời thanh niên của mình, người con trưởng của một sĩ quan cách mạng, và là người thừa kế huy hiệu Cincinnati, đã nói bên ly rượu Madeira với chính con trai mình, lúc ấy hãy còn là một thiếu niên rằng: ‘Con ạ, nếu mai này có một trật tự quý tộc được công nhận trên đất nước này, thì nó sẽ được cấu thành từ con cháu của các sĩ quan Cách mạng.’ Thật là một lời bộc lộ thẳng thắn làm sao—nhờ có ly rượu Madeira già nua—về tinh thần ngự trị trong hội Cincinnati ở thế hệ thứ hai, cũng y như ở thế hệ thứ nhất. Và Thiếu tá Gentian thuộc về hội Cincinnati ấy; và ông lấy làm hãnh diện về điều đó; chính niềm tự hào ấy ở đây khiến ông ngực ưỡn vai ngưỡng, dẫu tuổi đã cao—vâng, và còn giúp ông cao thêm được một inch.
“Giờ đây, với lòng biết ơn và sự thành kính sâu sắc, chúng ta tôn kính ký ức của các anh hùng thời Bảy mươi sáu. Song, nào có ai ngoài họ đã sáng lập nên hội này? Liệu John Hancock có chống lại thứ thuế trà của Vua George với tinh thần của John Hampden chống lại thứ thuế đóng tàu do Vua Charles áp đặt hay không? Vâng, có thế; nhưng chỉ có thế mà thôi. Đối với John Hancock kẻ buôn giàu có, cũng chẳng khác gì đối với John Hampden nhà quý tộc điền trang giàu có từ một thế hệ trước, chưa từng có một mục đích thực tiễn nào hé lộ phúc âm về sự bình đẳng không điều kiện của con người. Xin chớ dùng bất cứ điều gì trong Tuyên ngôn Độc lập để chống lại điều này. Bởi vì khi câu ‘Mọi người sinh ra đều có quyền tự do và bình đẳng,’ khi câu ấy được viết ra, chẳng phải một số người ký tên vẫn là chủ nô hợp pháp đó sao?
“Quá rõ ràng rằng khi rũ bỏ lớp nhung lụa Anh quốc, những con người thời Bảy mươi sáu đã không lột bỏ cái vỏ bọc thuộc địa. Ở nhiều phương diện khác nhau, cả xã hội lẫn chính trị, họ vẫn trung thành với truyền thống Anh quốc, dẫu họ là những kẻ nổi loạn có chính nghĩa chống lại vương triều Anh. Chắc chắn là không, theo ý nghĩa đặc trưng của từ này hiện nay, họ khó có thể được coi là người Mỹ. Chính chúng ta, con cháu của họ, mới là những người Mỹ—chính chúng ta, nhân dân, nhân dân Mỹ có chủ quyền, những người từ các sắc dân thực dân Anh và châu Âu qua tiến trình thời gian, và dưới sự dẫn dắt đặc biệt của Thượng Đế, đã phát triển thành người Mỹ. Và xét cho cùng, chẳng phải Xã hội của Thiếu tá Gentian, tức Xã hội Cincinnati, lại tụt hậu giữa chúng ta một cách lạc lõng chẳng khác nào Dòng hiệp sĩ Thánh Linh Tây Ban Nha cổ xưa hay sao.
“Tôi vừa nói rằng Thiếu tá Gentian vô cùng hãnh diện về phù hiệu của mình, và tôi cũng xin công minh thừa nhận rằng điều này không hoàn toàn vì nó mang tính quý tộc, mà một phần là vì ý nghĩa lịch sử của nó. Nhưng thời đại chúng ta là một thời đại thực tế. Chúng ta không hoàn toàn dựa vào tình cảm để xác định tầm vóc lớn lao tương đối của các sự kiện quá khứ và hiện tại. Trong những phán định như thế, các yếu tố về số lượng, con người, vâng, và cả yếu tố chi phí nặng ký không kém, đều được tính đến. Vậy thì, ta hãy nói đến đồi Bunker. Một trận chiến hay nổi tiếng. Vâng, quả thực là vậy. Nhưng danh sách quân số thì được bao nhiêu? Bảng lương thì được bao nhiêu? Chà, ở Virginia, chúng ta đã đánh những trận mà có tới một trăm ngàn quân nhân trở lên tham gia. Trong khi ở cả miền đông, miền tây và miền nam, lực lượng cầm súng của chúng ta không dưới một triệu người. Và chiến phí của chúng ta, phát sinh một phần không nhỏ từ các khoản tiền thưởng hào phóng và bảng lương quân đội chính quy, đã vọt lên tới hai hoặc ba ngàn triệu đô la. Rồi còn danh sách tiền hưu trí nữa. Điều đó cũng nằm ở quy mô tương xứng với tầm vóc khổng lồ của Đại Cộng hòa. Tại sao dải băng xanh trên huy hiệu của Thiếu tá Gentian lại viền màu trắng? Thiếu tá Gentian rất có thể sẽ đáp rằng: ‘Đó là để tỏ lòng ca ngợi đồng minh cách mạng của chúng ta.’ Thật vậy ư? Nhưng chẳng phải màu trắng là màu hiệu kỳ của nhà Bourbon, một dòng dõi mà cho đến nay vẫn đưa ra yêu sách ngớ ngẩn ngai vàng của nước Pháp được giải phóng hay sao? Thật là một cú đá xoáy làm sao, cái đường viền trắng ấy nhằm vào lá cờ tam tài của nước cộng hòa chị em Pháp quốc của chúng ta! Vâng, và đó lại là một cú đánh lén hiểm độc quay ngược lại chính chúng ta. Hỡi các anh hùng hào hiệp và anh em, theo tôi được biết, một thanh niên Anh quốc khai sáng tại một nước Anh già nua lỗi thời có thể tự do lên tiếng vì dân chủ; nhưng tại một nước Mỹ trẻ trung đầy sinh khí, dẫu chúng ta kính trọng người già đến đâu, liệu một cụ già người Mỹ tóc bạc phơ có được dung túng làm kẻ biện hộ cho chế độ quân chủ, hay nói cho đúng bằng cỡ đó, lại diễu hành dưới bóng cờ Tinh Tú với sắc trắng hèn nhát của nhà quân chủ Bourbon, lũ ăn mày kia chứ? Và một kẻ như thế—tôi xin hỏi lương tâm quý vị—liệu có phải là loại người xứng đáng đứng vào hàng ngũ các nhà lập pháp của một dân tộc, dân tộc được chọn lựa, tiền đồn của sự tiến bộ, một dân tộc thân thiện, người Lê-vi của các quốc gia mà Đức Giê-hô-va đã phó thác chiếc hòm giao ước thiêng liêng của tự do con người hay không? (Tiếng hô “Không, Không,” và những tràng pháo tay náo nhiệt.)
“Ngài cười nhạo điều này, thưa Thiếu tá, và sau khi cười, ngài lại phẩy tay bỏ qua: ‘Chúa phù hộ ngài, tôi đoán ra kẻ nào đã nói những lời đó rồi. Nhưng bằng cách nào? Chà, giống như một nhạc công mù suy luận ra tay vô cầm vô hình là ai nhờ tiếng tẻn tẻn của cây đàn vậy. Đó chính là Đại tá Bunkum—Đại tá Josiah Bunkum. Và tất nhiên, hẳn hắn đã diễn thuyết nó tại một cuộc họp chính trị nào đó—vâng, hình như tôi nhớ có đọc được bản tường thuật nào về nó—trong suốt thời gian tranh cử, khi những người bạn nài nỉ của tôi vận động tranh cử ghế nghị viện cho tôi. Tiện đây, tôi đã quen biết Đại tá Bunkum ở Virginia, tính ra đã hơn hai mươi lăm năm trước. Hắn ta là một tay lính sạm nắng, râu ria tua tủa như hàng rào gai; quả thực là can đảm, nhưng là một thứ can đảm méo mó, hoàn toàn trái ngược với sự cao thượng và tinh thần thượng võ trong quân ngũ. À, đủ dũng cảm đấy, ngài hiểu cho, nhưng chẳng phải một Hiệp sĩ Bayard chút nào. Về tâm trí cũng non nớt hơn cơ bắp. Nông nổi trong quan điểm, rất nông nổi, liều lĩnh. Hắn không phải là người có cái nhìn rộng lượng, thưa ngài, cũng chẳng dồi dào sự hài hóm thông thái và phẩm chất hiền triết của người cha già Abraham kính yêu của chúng ta. Ngài cứ xét xem, thưa ngài. Trích dẫn Kinh thánh rằng: ‘Dân ta bị diệt vong vì thiếu hiểu biết,’ rồi áp dụng nó vào miền Nam, và tỏ ra bực bội trước chiến thuật Phabia của McClellan, hắn liền lập tức hành quân từ Potomac đến Vùng Vịnh cùng với một đoàn xe tải chở Sách Đánh vần của Webster, được hậu thuẫn bởi một đoàn xe pháo hạng nặng khác. Đạn pháo và sách đánh vần sẽ được phân phát khắp nơi và miễn phí, một dạng như Mahommed vậy, thưa ngài, theo kiểu của Malthus. Lạ thay, sự can đảm bình tĩnh nhất lại có thể đi kèm với một cái đầu nóng bỏng. Thưa ngài, dẫu sao thì vị đại tá vẫn cường tráng như xưa, nay đã trở thành một sĩ quan lỗi lạc trong Đại quân; và thấy rằng tôi, một người đồng ngũ cựu chiến binh, lại từ chối gia nhập, và chẳng hề hay biết về những mối bận tâm ấy—những mối bận tâm ái quốc, thưa ngài—đang chi phối tôi; và ngài ấy thật không may lại thiếu đi thứ trực giác có thể thấu hiểu chúng, chà, vì hắn là một anh hùng nhiều hơn là một triết gia, nên điều đó khiến hắn bối rối, khiến hắn khó chịu—hắn chẳng thể tránh được, mọi thứ diễn ra rất đỗi tự nhiên—và thế là, chúa ơi, để có cái gì đó hữu hình mà cắn xé cho thật tận tâm, hẳn là hắn đã cắn xé cái dải băng nghèo nàn của tôi đây. Nguyện xin Thiên Chúa ban ơn soi sáng và cứu rỗi hắn!”
“Đó là lòng bác ái, thưa Thiếu tá, lòng bác ái Thiên Chúa giáo mang theo một sự trả thù. Nhưng một số người trong chúng ta từ trước đến nay vẫn nghĩ rằng bằng những cách lý giải đầy bác ái như thế (hay đó là những thái độ dửng dưng theo chủ nghĩa khắc kỷ?) đối với những lời nói hoặc hành động vốn chẳng lấy gì làm bác ái, việc ngài không buồn bận tâm để phẫn nộ trước chúng—dù chúng có ngớ ngẩn đến đâu—và tự minh oan cho mình, ngài đã—hết lần này đến lần khác—trở thành kẻ chịu thiệt thòi ở một mức độ nào đó.”