[TIÊU ĐỀ CHƯƠNG]: NONE
Khi tôi lần đầu nhìn thấy chiếc bàn — cũ kỹ và phủ đầy bụi bẩn ở xó tối tăm nhất trên gác mái hình phễu cổ kính, trên mặt bày những chiếc lọ và bình nhỏ màu tím đã sứt mẻ, bám đầy cặn bẩn, cùng một cuốn sách khổ lớn cổ xưa đã rách nát mang dáng vẻ ma quái — nó trông hệt như một chiếc bàn nhỏ phù thủy nào đó từng thuộc về Tu sĩ Bacon. Nó có hai đặc điểm đơn giản gợi liên tưởng đến những phép thuật phù chú và bùa ngát: một mặt bàn tròn và một chân trụ chống bằng ba nhánh, tỏa ra thành ba chân cong quắp, kết thúc ở ba cái móng chẻ. Quả là một chiếc bàn nhỏ mang đậm vẻ ma quái.
Để giúp người đọc hình dung rõ hơn, có lẽ cũng nên kể đôi điều về nơi xuất xứ của nó: căn gác mái rất cũ của một ngôi nhà rất cổ nằm trong khu phố mang phong cách lâu đời tại một trong những thị trấn lâu đời nhất nước Mỹ. Căn gác này đã bị khóa kín nhiều năm. Người ta đồn rằng nơi đây có ma — một lời đồn mà tôi phải thú nhận rằng, dẫu có vô lý đến đâu (theo quan điểm của tôi), lúc mua nhà tôi cũng chẳng dại gì mà kịch liệt phủ nhận; bởi rất có thể, chính lời đồn ấy lại giúp tôi mua được tài sản này với mức giá vừa túi tiền hơn.
Do đó, hoàn toàn không phải vì sợ hãi những hồn ma được đồn đại ở trên gác, mà suốt năm năm kể từ khi dọn đến ở, tôi chưa từng bước chân lên căn gác mái ấy. Chẳng có lý do gì đặc biệt để lên đó cả. Mái nhà được lợp ngói rất kỹ và hoàn toàn kín nước. Công ty bảo hiểm ngôi nhà cũng miễn mọi cuộc kiểm tra lên gác mái; vậy thì hà cớ gì chủ nhà lại phải bận tâm thái quá? — nhất là khi anh ta chẳng có nhu cầu sử dụng đến nó, vì căn nhà đã có dư dã không gian ở các tầng dưới. Thêm vào đó, chìa khóa của cánh cửa cầu thang dẫn lên gác đã bị mất. Ổ khóa lại là một loại ổ cổ xưa rất lớn. Muốn mở nó, chắc phải gọi thợ khóa tới; tôi thấy đó là một rắc rối không cần thiết. Hơn nữa, dẫu tôi đã cẩn thận giữ cho hai cô con gái không biết gì về lời đồn đại kia, thế nhưng bằng cách nào đó, chúng vẫn đánh hơi được phần nào, và tỏ ra khá hài lòng khi thấy lối vào khu vực bị ma ám ấy bị đóng kín. Mọi chuyện có lẽ đã cứ thế kéo dài thêm nữa, nếu như tôi không vô tình phát hiện ra ở một góc khu vườn bậc thang cổ kính trông giống như thung lũng của chúng tôi một chiếc chìa khóa lớn vô cùng lạ lùng, rất cũ và rỉ sét, mà ngay lập tức tôi đoán chắc là phải thuộc về cánh cửa gác mái — một phỏng đoán khi đem thử nghiệm hóa ra lại hoàn toàn chính xác. Giờ đây, việc sở hữu chiếc chìa khóa mở bất cứ thứ gì cũng ngay lập tức khơi dậy mong muốn được mở khóa và khám phá; và điều này xuất phát từ bản năng thụ hưởng thuần túy, chẳng cần biết sẽ thu được lợi ích cụ thể nào.
Xin hãy hình dung cảnh tôi đang xoay chiếc chìa khóa cũ rỉ sét và bước một mình lên căn gác mái bị đồn là có ma. Căn gác rộng trọn vẹn diện tích của ngôi nhà. Trần nhà chính là phần mái, để lộ rõ những thanh rà và các tấm ván lợp ngói. Vì mái nhà dốc xuống bốn phía từ một đỉnh cao ở giữa, không gian bên dưới trông giống hệt như lều lớn của một vị tướng — chỉ có điều ở lưng chừng bị cắt ngang bởi một mạng lưới xà gác chằng chịt dùng làm thanh giằng, từ đó buông rủ vô số mạng nhện, vào những buổi trưa hè, tỏa sáng lung linh như lụa là và gấm vóc xứ Bagdad. Khắp mọi nơi, đủ loại côn trùng kỳ lạ đang bay lượn, chạy nhảy hoặc bò trườn trên xà nhà và sàn nhà.
Ngay dưới đỉnh chóp mái là một chiếc thang gỗ đơn sơ, hẹp và mục nát, trông giống như lối lên bục giảng trong các nhà thờ Gothic, dẫn lên một cái sàn nhỏ tựa bục giảng; từ đó lại có một chiếc thang khác còn hẹp hơn — kiểu thang Jacob — dẫn cao hơn nữa lên cửa trời trên mái. Tấm ván trượt của cửa trời này rộng chừng hai thước vuông, liền một khối, tạo thành một khung gỗ dày bao bọc lấy một ô kính nhỏ duy nhất được lắp vào chính giữa như mắt bò. Ánh sáng của căn gác chỉ đến từ nguồn duy nhất này, được lọc qua một lớp màn mạng nhện dày đặc. Quả thực, toàn bộ cầu thang, bục đứng và thang leo đều được trang hoàng, phủ kín và che trướng bởi những lớp mạng nhện; chúng tích tụ lại trông chẳng khác nào đám tang ma, buông rủ từ chiếc trần nhà cong vòm, tối tăm, giống như thứ rêu xứ Carolina trong những khu rừng bách. Lẩn khuất trong những lớp mạng nhện ấy, treo lủng lẳng như trong những hầm mộ trên không, là vô số xác ướp của đủ mọi loài côn trùng.
Leo lên chiếc bục và dừng chân tại đó để lấy lại hơi thở, trước mắt tôi hiện ra một cảnh tượng vô cùng kỳ thú. Mặt trời đã lên đến nửa chừng. Xuyên qua ô cửa sổ trời nhỏ bé, những tia nắng rọi chéo một đường hầm rực rỡ sắc cầu vồng băng qua bóng tối của căn gác. Nơi đây, hàng triệu hạt bụi li ti như bướm đang bay lượn quần tụ. Ngay trên mặt kính cửa sổ trời, với tiếng vo ve như tiếng chập chỗi, hàng ngàn con côn trùng đang bu kín thành một đám đông lấp lánh sắc vàng.
Muốn rọi thứ ánh sáng rõ ràng hơn vào không gian này, tôi định kéo tấm ván trượt của cửa trời ra. Nhưng chẳng thấy bóng dáng chiếc chốt hay quai cài nào cả. Phải căng mắt quan sát hồi lâu, tôi mới phát hiện ra một chiếc ổ khóa nhỏ, nằm vùi sâu như con hàu dưới đáy biển giữa những đám mạng nhện rối bùi nhùi, các lớp kén nhộng và trứng côn trùng. Gạt bỏ chúng đi, tôi thấy nó đã bị khóa. Dùng một chiếc đinh cong, tôi thử nạy ổ khóa, thì lập tức hàng chục con kiến nhỏ và ruồi nhặng, đang trong trạng thái nửa mê man, từ lỗ khóa bò ra, và khi cảm nhận được hơi ấm của mặt trời hắt qua ô kính, chúng bắt đầu nhảy nhót xung quanh tôi. Những con khác lại xuất hiện. Chẳng mấy chốc tôi đã bị chúng bu kín người. Tựa như nổi giận trước cuộc xâm nhập vào chốn ẩn náu của mình, vô số đàn côn trùng từ phía dưới lao vút lên, bay quanh đầu tôi như ong bắp cày. Cuối cùng, với một cú giật mạnh, tôi bật tung cửa trời. Và ôi! Thật là một sự đổi thay kỳ diệu. Tựa như từ chốn u ám của nấm mồ và sự bầu bạn của loài sâu bọ, con người cuối cùng sẽ hân hoan vươn lên cõi xanh tươi sự sống và vinh quang bất tử, từ căn gác cũ rỉ rách mạng nhện của mình, tôi vươn đầu ra làn không khí ngào ngạt hương thơm và thấy bản thân được chào đón bởi những tán lá xanh mướt của những thân cây cao lớn đang vươn lên từ khu vườn nhỏ bên dưới — những tán cây có cành lá vươn cao vượt qua cả lớp ngói cao nhất trên mái nhà tôi.
Được tiếp thêm sinh lực bởi khung cảnh ấy, tôi quay người nhìn vào bên trong căn gác giờ đây đang được chiếu sáng rực rỡ một cách bất thường. Những khối đồ đạc lỗi thời chất đống lổn nhổn. Một chiếc bàn giấy cũ, từ các hốc tài liệu của nó lũ chuột nhảy vụt ra, và từ những ngăn kéo bí mật phát ra những tiếng kêu lục cục dưới lòng đất như từ hang sóc trong rừng; cùng những chiếc ghế gãy lưng với các đường chạm trổ kỳ lạ, trông thích hợp cho một hội đồng phù thủy tề tựu. Và một chiếc rương gỉ sét bọc sắt, không có nắp, chứa đầy những tài liệu ẩm mốc; trong đó có một tờ giấy với vết mực đỏ đã phai ở cuối trang, thoạt nhìn trông hệt như bản khế ước gốc mà Tiến sĩ Faust từng trao cho Mephistopheles. Và cuối cùng, ở góc khuất tối nhất, nơi chất đầy một đống rác rưởi cũ kỹ không tài nào tả xiết — trong đó có một chiếc kính viễn vọng hỏng và một quả địa cầu thủng một lỗ — chính là chiếc bàn nhỏ cổ kính, với một chân móng guốc giống như chân của Quỷ Dữ, đang thấp thoáng hiện ra qua lớp mạng nhện. Lớp bụi dày đặc, nửa như hồ dán, đã bám phủ lên những chiếc lọ và bình cũ xiết bao; chất lỏng bên trong chúng thuở nào giờ đã đóng cục lại, và cuốn sách mốc meo ở chính giữa trông mới lạ lùng làm sao — cuốn Magnalia của Cotton Mather.
Tôi mang cả bàn lẫn sách xuống dưới nhà, rồi đem sửa chữa những chỗ rời rạc của chiếc bàn và những trang rách nát của cuốn sách. Tôi quyết định bao bọc vị ẩn sĩ nhỏ bé đáng thương này — kẻ đã bị lưu đày khỏi chốn sum vầy quá lâu — bằng mọi sự ấm áp của những bình trà nghi ngút khói, những ngọn lửa hồng rực rỡ và những trái tim nồng hậu, mà hoàn toàn chẳng mảy may ngờ ngẩn rằng sự chăm bẵm ấm áp ấy sẽ ấp ủ ra điều gì.
Tôi rất lấy làm thích thú khi phát hiện ra chiếc bàn không phải làm bằng gỗ gụ thông thường, mà là gỗ cây táo, thứ gỗ mà năm tháng đã nhuốm màu sẫm gần như gỗ óc chó. Tôi thấy đây là một món đồ nội thất rất phù hợp cho phòng khách ốp gỗ tuyết tùng của chúng tôi — căn phòng mang tên ấy bởi vì được ốp ván bằng loại gỗ này theo lối cổ. Mặt bàn tròn được thiết kế khéo léo sao cho có thể dễ dàng xoay chuyển từ vị trí nằm ngang sang vị trí thẳng đứng; nhờ thế, khi không dùng đến, nó có thể được cất gọn gàng vào góc phòng. Đối với tôi, vợ tôi và hai cô con gái, tôi nghĩ nó sẽ làm thành một chiếc bàn ăn sáng và uống trà nhỏ nhắn tuyệt đẹp. Nó cũng hoàn toàn thích hợp làm bàn chơi bài whist. Và tôi còn tự huyễn hoặc bản thân rằng nó sẽ làm một chiếc bàn đọc sách tuyệt vời.
Trước những mộng tưởng ấy, vợ tôi là người đầu tiên chẳng mấy mặn mà. Bà không thích ý tưởng một kẻ tha hương trông quê mùa và nghèo túng như chiếc bàn lại dám xông vào xã hội đài các của những món đồ nội thất sang trọng hơn. Nhưng khi chiếc bàn đi "cầu may" ở tiệm thợ mộc trở về, được đánh vec-ni sáng bóng như một đồng tiền vàng mới coóng, thì không ai nhiệt tình chào đón nó hơn vợ tôi nữa. Nó được đôn lên một vị trí danh dự trong phòng khách ốp gỗ tuyết tùng.
Nhưng riêng cô con gái Julia của tôi thì chưa bao giờ nguôi ngoai nỗi bàng hoàng khi lần đầu vô tình chạm trán chiếc bàn. Trớ trêu thay, lúc đó đúng lúc tôi đang khiêng nó xuống từ gác mái. Ôm lấy mặt bàn phía trước ngực, tôi đang khiêng nó đi tới, với một cái chân móng bám đầy mạng nhện chìa ra; vật kỳ dị ấy ở một khúc ngoặt cầu thang bỗng nhiên chạm phải người con gái tôi khi con bé đang bước lên; và thế là, khi quay người lại mà chẳng thấy bóng dáng sinh linh nào — vì tôi đã bị che khuất hoàn toàn đằng sau chiếc khiên gỗ của mình — chẳng thấy gì ngoài bóng ma của cái chân Quỷ Dữ, theo con bé tưởng tượng, nó liền thét lên, và chẳng biết chuyện gì đã xảy ra tiếp theo nếu tôi không lên tiếng ngay lập tức.
Con gái tội nghiệp của tôi vốn mang tính thần kinh dễ suy nhược, nên đã mất rất lâu mới hồi phục lại sau cú sốc đó. Vì mang tâm lý mê tín và đau buồn trước việc tôi đã xâm phạm chốn u tịch bị cấm đoán trên gác mái, nó liên tưởng chiếc bàn có chân móng ngựa với những hồn ma được đồn đại ở trnah. Nó khẩn khoản van xin tôi từ bỏ ý định đưa chiếc bàn vào sinh hoạt gia đình. Cô em gái của nó cũng hùa theo nài nỉ. Giữa hai chị em chúng có một sự đồng cảm bẩm sinh. Thế nhưng người vợ thực tế của tôi lúc này lại lên tiếng bênh vực chiếc bàn. Bà vốn là người kiên quyết và năng nổ. Đối với bà, những định kiến của Julia và Anna đơn giản chỉ là nực cười. Bà nghĩ rằng đó là bổn phận của một người mẹ là phải xua đi những sự yếu đuối như thế. Dần dần, hai cô con gái cũng bị thuyết phục ngồi xuống cùng chúng tôi bên chiếc bàn vào bữa sáng và bữa trà. Sự gần gũi thường xuyên cuối cùng cũng mang lại kết quả. Chẳng bao lâu sau, chúng đã có thể ngồi khá bình tĩnh, dẫu Julia vẫn cố tránh nhìn hết mức có thể vào những chiếc chân móng, và mỗi khi tôi cười vì điều đó, nó lại nhìn tôi nghiêm nghị — như muốn nói rằng, Ạ, thưa bố, rồi có lúc bố cũng sẽ hành xử y như thế thôi. Nó tiên tri rằng, thế nào rồi cũng có chuyện kỳ lạ xảy ra liên quan đến chiếc bàn. Nhưng tôi chỉ càng cười lớn hơn, trong khi vợ tôi thì quở trách nó đầy bực dọc.
Trong khi đó, tôi lại vô cùng thỏa mãn với chiếc bàn của mình trong vai trò một chiếc bàn đọc sách ban đêm. Tại một phiên chợ từ thiện của phụ nữ, tôi đã mua được một chiếc gối kê tay đọc sách được thêu thùa rất đẹp, và với khuỷu tay tì lên đó, tay che mắt khỏi ánh ngọn đèn, tôi đã trải qua biết bao giờ dài — chẳng có ai bên cạnh ngoài cuốn sách kỳ cục cũ kỹ mà tôi đã mang xuống từ gác mái.
Mọi chuyện vẫn tốt đẹp cho đến khi xảy ra sự việc mà tôi sắp kể sau đây — một sự việc, xin hãy ghi nhớ, cũng giống như mọi sự việc khác trong câu chuyện này, đã diễn ra từ lâu trước thời đại của "những cô gái nhà Fox".
Đó là một đêm tháng Mười Hai muộn màng thứ Bảy. Trong căn phòng khách ốp gỗ tuyết tùng nhỏ bé cổ kính, trước chiếc bàn gỗ táo nhỏ bé cổ kính, tôi vẫn đang thức khuya một mình như mọi khi. Tôi đã cố đứng dậy đi ngủ không dưới một lần; thế nhưng tôi không tài nào làm được. Thực chất, tôi đang bị cuốn vào một thứ bùa mê nào đó. Bằng cách nào đó, ngay cả một số quan điểm rất hợp lý trước đây của tôi giờ đây cũng có vẻ không còn hợp lý như trước nữa. Tôi cảm thấy bồn chồn lo lắng. Sự thật là, dẫu trong những lần đọc sách đêm hôm trước, Cotton Mather chỉ mang lại cho tôi sự giải trí, thì vào đêm đặc biệt này, ông lại làm tôi khiếp sợ. Hàng ngàn lần tôi đã từng cười nhạo những câu chuyện như thế. Tôi nghĩ đó chỉ là chuyện tầm phào của mấy bà già, dẫu chúng có thú vị đến đâu đi nữa. Thế nhưng giờ đây, mọi chuyện mới khác biệt làm sao. Chúng bắt đầu mang dáng vẻ của thực tại. Giờ đây, lần đầu tiên tôi nhận ra rằng người viết cuốn Magnalia không phải là một nữ sĩ lãng mạn Mrs. Radcliffe nào đó, mà là một con người thực tế, chăm chỉ, tận tụy, chính trực, lại là một tiến sĩ uyên bác cũng như một tín đồ Cơ Đốc giáo chân chính và một mục sư chính thống. Một con người như thế thì có thể có động cơ gì để bịp bợm cơ chứ? Văn phong của ông mang trọn vẹn sự mộc mạc và vẻ táo bạo phi thơ ca của sự thật. Bằng cách thẳng thắn nhất, ông bày ra trước mắt tôi những tường thuật chi tiết về nạn phù thủy ở New England, mỗi chi tiết quan trọng đều được chứng thực bởi những người dân đáng kính trong thị trấn, và không ít những điều kinh ngạc nhất trong số đó chính bản thân ông đã từng tận mắt chứng kiến. Cotton Mather đã làm chứng cho chính những gì mắt thấy tai nghe. Nhưng liệu điều đó có thể xảy ra không? Tôi tự hỏi mình như thế. Rồi tôi chợt nhớ ra rằng Tiến sĩ Johnson, nhà biên soạn từ điển thực tế, cũng từng là một người tin vào hồn ma, bên cạnh nhiều người đáng kính và đáng tin cậy khác. Khuất phục trước sức hút kỳ lạ ấy, tôi càng đọc sâu hơn vào đêm tối. Cuối cùng, tôi giật mình thót tim trước cả những tiếng động vô tình nhỏ nhất, thế mà lại vẫn ước gì không gian đừng quá đỗi tĩnh lặng đến thế.
Một ly punch ấm đặt cạnh bên tôi, thứ đồ uống mà tôi vẫn thường tự thưởng cho mình một cách điều độ vào mỗi tối thứ Bảy; một thói quen mà vợ hiền của tôi đã lâu vẫn thường phàn nàn; tiên tri rằng nếu tôi không từ bỏ nó, có khướu tôi mới tránh khỏi việc chết như một kẻ nát rượu thảm hại. Thật vậy, tôi cũng xin kể thêm rằng vào những buổi sáng Chủ Nhật sau các tối thứ Bảy đó, tôi phải hết sức cẩn trọng để không bộc lộ dù chỉ là một chút thiếu kiên nhẫn trước bất kỳ sự phiền nhiễu tình cờ nào; bởi vì sự thiếu kiên nhẫn ấy chắc chắn sẽ bị lôi ra làm bằng chứng cho thấy hậu quả thảm hại của việc chè chén quá độ đêm hôm trước. Còn vợ tôi, vì chẳng bao giờ nhấp một ngụm punch nào, nên có thể thoải mái nổi đóu dở chứng bất cứ lúc nào bà muốn.
Thế nhưng, vào đêm hôm ấy, tôi lại thấy ước gì thay vì thứ đồ uống pha chế dịu nhẹ thường ngày, mình đã pha một vại rượu thật nặng đô. Tôi cảm thấy cần phải được kích thích. Tôi cần thứ gì đó để củng cố tinh thần chống lại Cotton Mather — một Cotton Mather ảm đạm, ma quái và rợn ngợp. Tôi càng lúc càng trở nên căng thẳng. Không có gì ngoài sự bùa phép níu giữ tôi lại nếu không tôi đã bỏ chạy khỏi căn phòng. Những ngọn nến đã cháy tàn, bấc dài uốn cong và ngập ngụa những vệt sáp dài rũ rượi như khăn tang. Nhưng tôi chẳng dám dùng kéo cắt bấc để chỉnh lại chúng. Làm thế sẽ gây ra tiếng động quá lớn. Thế mà trước đó, tôi lại cứ ước gì có tiếng động cơ chứ. Tôi cứ đọc mãi, đọc mãi. Da đầu tôi bắt đầu có cảm giác tê rần. Hai mắt tôi mỏi nhừ; chúng đau nhức. Tôi nhận thức rõ điều đó. Tôi biết mình đang làm hại chúng. Tôi biết ngày mai mình sẽ phải hối hận vì đã hành hạ đôi mắt này; nhưng tôi vẫn cứ đọc mãi, đọc mãi. Tôi không thể dừng lại được. Bàn tay gầy guộc ấy đang đặt lên người tôi.
Đột nhiên — Lắng nghe!
Da đầu tôi có cảm giác như đám cỏ đang mọc ngược.
Một thứ âm thanh lạo xạo hay cào cấu nho nhỏ vang lên từ bên trong — một âm thanh kỳ lạ, không thể giải thích được, lẫn với tiếng gõ lạch cạch hay mổ cọc cạch giống như chim gõ kiến.
Cốc! Cốc!
Đúng vậy, đó là một thứ tiếng gõ nhịp nhè nhẹ.
Tôi ngước nhìn chiếc đồng hồ Strasbourg lớn ở một góc phòng. Không phải tiếng từ đó. Đồng hồ đã dừng chạy rồi.
Cốc! Cốc!
Có phải đồng hồ mang theo người của tôi không?
Theo thói quen hằng đêm, trước khi đi ngủ, vợ tôi đã mang chiếc đồng hồ của tôi lên phòng ngủ để treo lên móc.
Tôi dồn hết tâm trí vào đôi tai để lắng nghe.
Cốc! Cốc!
Liệu có phải là con bọ tử thần đang gõ trong vách gỗ không?
Với những bước chân run rẩy, tôi đi vòng quanh phòng, áp tai sát vào vách tường ốp gỗ.
Không; âm thanh ấy không phát ra từ vách tường.
Cốc! Cốc!
Tôi tự tát vào mình để xóc lại tinh thần. Tôi cảm thấy xấu hổ vì sự hoảng sợ của bản thân.
Cốc! Cốc!
Nó ngày càng rõ ràng và rành mạch hơn. Tôi lùi lại xa bức vách gỗ. Tiếng gõ có vẻ đang tiến đến để đối đầu với tôi.
Tôi đảo mắt nhìn khắp nơi nhưng chẳng thấy gì cả, ngoại trừ một chiếc chân móng chẻ của chiếc bàn gỗ táo nhỏ bé.
Lạy Chúa, tôi tự nhủ với một cơn chấn động tâm lý bất ngờ, chắc đã muộn lắm rồi chứ, chẳng phải vợ tôi đang gọi tôi đó sao? Đúng rồi, đúng rồi; tôi phải đi ngủ thôi. Chắc mọi cửa nẻo đã được khóa kỹ cả rồi. Chẳng cần phải đi kiểm tra các vòng gác nữa đâu.
Sự mê hoặc đã tan biến, dẫu nỗi sợ hãi thì lại tăng lên. Với đôi bàn tay run rẩy cất giấu cuốn Cotton Mather đi, chẳng mấy chốc tôi đã cầm chân nến trên tay, bước vào phòng ngủ với cảm giác luống cuống phía sau lưng, tựa như một con chó hoang đang trốn tránh. Do quá nôn nóng muốn chui nhanh vào phòng, tôi đã vấp phải một chiếc ghế.
— Anh làm ơn gây ít tiếng động thôi chứ, mình ơi — vợ tôi cất tiếng từ trên giường.
— Em sợ là anh đã uống quá nhiều ly punch đó rồi. Thói quen xấu ấy đang ngấm vào anh đấy. À mà sao em lại có thể chứng kiến cảnh anh loạng choạng bước vào phòng ngủ lúc đêm hôm thế này cơ chứ.
— Vợ ơi — tôi thì thào với giọng khàn đặc — có... có cái gì đó đang gõ lạch cạch trong phòng khách ốp tuyết tùng ấy.
— Lão già tội nghiệp — lú lẫn mất trí rồi đây — em biết ngay là thể nào cũng có ngày này mà. Lại đây giường đi ngủ; ngủ một giấc là quên hết thôi.
— Vợ ơi, vợ ơi!
— Mau lên giường đi nào. Em tha thứ cho anh đấy. Em sẽ không nhắc lại chuyện này vào ngày mai đâu. Nhưng anh phải bỏ hẳn thói quen uống punch đi thôi, mình ạ. Nó làm anh mất hết cả lý trí rồi đấy.
— Đừng có làm tôi phát điên lên nhé — lúc này tôi thực sự mất kiểm soát, liền thét lên — Tôi sẽ bỏ nhà ra đi!
— Không, không! Đang trong tình trạng này thì đi đâu được. Lại giường ngủ đi anh. Em sẽ không nói thêm câu nào nữa đâu.
Sáng hôm sau, khi thức dậy, vợ tôi không hề đả động gì đến chuyện đêm qua, và bản thân tôi cũng cảm thấy vô cùng ngượng ngùng, nhất là vì đã hoảng loạn đến mức độ ấy, nên tôi cũng giữ im lặng. Hành động ấy khiến vợ tôi chắc chắn vẫn quy kết hành vi kỳ quặc của tôi là do một tâm trí rối loạn, không phải vì hồn ma, mà vì rượu punch. Về phần mình, khi nằm trên giường ngắm nhìn ánh nắng rọi qua các ô cửa kính, tôi bắt đầu nghĩ rằng việc cắm cổ đọc Cotton Mather vào giữa đêm khuya chẳng mang lại điều gì tốt đẹp cho con người; rằng nó có ảnh hưởng bệnh hoạn đến các dây thần kinh và gây ra những ảo giác. Tôi quyết định dẹp bỏ cuốn Cotton Mather vĩnh viễn. Làm được điều đó rồi, tôi chẳng còn sợ tiếng gõ nhịp kia quay trở lại nữa. Thậm chí, tôi bắt đầu nghĩ rằng cái thứ âm thanh tưởng chừng như tiếng gõ trong phòng chẳng qua chỉ là một dạng tiếng vo ve trong tai mình mà thôi.
Như thường lệ, vợ tôi thức dậy trước tôi, thế nên tôi thong thả và thoải mái sửa soạn trang phục. Nhận thức rõ rằng phần lớn các chứng rối loạn tâm thần đều bắt nguồn từ thể trạng cơ thể, tôi chải người rất kỹ bằng bàn chải lông cứng và xoa đầu bằng rượu rum xứ New England, một thứ thuốc từng được mách bảo là rất tốt cho chứng ù tai. Khoác chiếc áo choàng tắm lên người, thắt cà vạt ngay ngắn và cắt tỉa móng tay gọn gàng, tôi vô cùng tự đắc bước xuống phòng khách nhỏ ốp gỗ tuyết tùng để ăn sáng.
Sự kinh ngạc của tôi lớn nhường nào khi phát hiện ra vợ mình đang quỳ gối, sục sạo khắp tấm thảm gần chiếc bàn gỗ táo nhỏ — nơi bữa ăn sáng đã được dọn sẵn — trong khi các cô con gái tôi là Julia và Anna thì đang chạy quanh phòng trong trạng thái hoảng loạn tột cùng.
— Ôi, bố ơi, bố ơi! — Julia kêu lên, vội vã chạy đến chỗ tôi — Con biết ngay là sẽ thế này mà. Cái bàn, cái bàn kìa!
— Ma quỷ! Ma quỷ! — Anna la lên, đứng cách xa chiếc bàn một quãng và chĩa ngón tay về phía đó.
— Im lặng nào! — vợ tôi quát lớn — Làm sao mẹ nghe thấy gì được nếu các con cứ làm ầm ĩ lên thế? Trật tự đi. Lại đây nào chồng; có phải đây là tiếng gõ nhịp mà anh đã nói đến không? Sao anh cứ đứng ì ra đấy mà không lại đây? Có phải tiếng này không? Lại đây, quỳ xuống mà nghe nó này. Cốc, cốc, cốc! — anh không nghe thấy nó bây giờ à?
— Anh nghe, anh nghe rồi — tôi kêu lên, trong khi các con gái thì khẩn khoản van xin cả hai chúng tôi rời khỏi chỗ đó ngay lập tức.
Cốc! Cốc! Cốc!
Âm thanh gõ nhịp khó hiểu ấy vang lên ngay từ phía dưới tấm khăn trải bàn trắng phau, chiếc bình đựng trà vui mắt và đĩa bánh mì sữa còn đang bốc khói.
— Chẳng phải ở căn phòng bên cạnh có lò sưởi đấy thôi, Julia? — tôi nói — hay chúng ta sang đó ăn sáng đi em — tôi quay sang nói với vợ — đi thôi — bỏ cái bàn này lại — bảo Biddy dọn mấy thứ này đi.
Và nói rồi, tôi bước về phía cửa ra vào với vẻ đầy tự chủ, nhưng vợ tôi đã chặn tôi lại.
— Trước khi rời khỏi căn phòng này, tôi sẽ phải làm cho ra lẽ tiếng gõ nhịp này — cô ấy nói với vẻ quả quyết.
— Chắc chắn phải có nguyên nhân gì đó mới tìm ra được. Tôi không tin vào ma quỷ đâu, nhất là vào giờ ăn sáng thế này. Biddy! Biddy! Mau mang mấy thứ này ra bếp đi — cô ấy vừa nói vừa chìa chiếc bình trà ra. Rồi giật phăng tấm khăn trải bàn, chiếc bàn nhỏ trần trụi lộ nguyên hình trước mắt.
— Chính cái bàn, cái bàn đấy! — Julia hét lên.
— Vớ vẩn — vợ tôi bảo — Ai đời lại có cái bàn nào biết gõ nhịp cơ chứ? Nó ở dưới sàn nhà cơ. Biddy! Julia! Anna! Dọn hết mọi thứ ra khỏi phòng này mau — cả cái bàn nữa. Mấy cái búa nhổ đinh đâu rồi?
— Trời ơi, mẹ ơi — mẹ định lột cả thảm lên cơ à? — Julia thét lên.
— Dạ búa đây thưa bà — Biddy vừa nói vừa run rẩy bước tới.
— Đưa chúng đây cho tôi mau — vợ tôi quát; bởi vì con bé Biddy tội nghiệp đang giơ chúng ra xa tận tầm với của một khẩu đại bác, cứ như thể bà chủ của nó đang mắc bệnh dịch hạch vậy.
— Nào chồng, anh nhấc cái góc thảm ấy lên đi, còn em sẽ nhấc góc này. Nói rồi cô ấy quỳ sụp xuống sàn, trong khi tôi cũng làm theo.
Sau khi tấm thảm được kéo lên và áp tai sát xuống mặt sàn trần trụi, chẳng có lấy một tiếng gõ nhịp nào lọt vào tai.
— Do cái bàn — suy cho cùng thì chính là cái bàn — vợ tôi kêu lên — Biddy, mang nó vào đây.
— Ôi không thưa bà, xin đừng bắt con làm việc đó, thưa bà — Biddy mếu máo.
— Thật là con bé ngốc nghếch! — Chồng ơi, anh mang nó vào đi.
— Em yêu — tôi nói — nhà mình có khối những chiếc bàn khác; sao cứ phải chấp nhất cái này làm gì cơ chứ?
— Cái bàn đó đâu rồi? — vợ tôi hỏi với giọng đầy khinh miệt, phớt lờ lời can ngăn ôn tồn của tôi.
— Ở trong nhà củi ấy thưa bà. Con đã cất nó vào góc khuất nhất có thể rồi ạ — Biddy khóc mếu.
— Anh có muốn ra nhà củi mang nó vào đây không, hay để em đi? — vợ tôi quay sang tôi hỏi với một thái độ làm việc nghiêm túc đến đáng sợ.
Tôi lập tức lao biến ra cửa, và tìm thấy chiếc bàn gỗ táo nhỏ bé đang lật ngửa trong một chiếc thùng đựng mạt cưa của tôi. Tôi vội vã vác nó trở vào, và một lần nữa vợ tôi chăm chú xem xét nó. Cốc, cốc, cốc! Đúng vậy, chính là chiếc bàn rồi.
— Thưa bà — Biddy lúc này đội mũ và choàng khăn bước vào — thưa bà, xin vui lòng thanh toán tiền công cho con ạ.
— Thỏ cởi mũ và khăn ra ngay lập tức — vợ tôi bảo — dọn lại chiếc bàn này đi.
— Dọn lại đi — tôi gầm lên trong cơn thịnh nộ — dọn lại ngay, nếu không tao gọi cảnh sát đấy.
— Trời ơi! Trời ơi! — các con gái tôi đồng thanh kêu lên — Chuyện gì sẽ xảy ra với chúng ta thế này! — Ma quỷ! Ma quỷ!
— Mày có chịu dọn lại cái bàn không? — tôi hét lên, tiến về phía Biddy.
— Con dọn, con dọn ạ — dạ thưa bà — dạ thưa ông — con dọn liền đây. Ma quỷ! — Lạy Mẹ Maria thánh thiện!
— Nào chồng — vợ tôi bảo — tôi tin chắc rằng, bất cứ thứ gì gây ra tiếng gõ nhịp này, thì dù là tiếng gõ hay cái bàn cũng chẳng thể làm hại chúng ta được; bởi vì hy vọng rằng tất cả chúng ta đều là những tín đồ Cơ Đốc tốt lành. Tôi quyết tâm phải tìm ra nguyên nhân của nó, và thời gian cùng sự kiên nhẫn sẽ đưa ánh sáng ra ngoài ánh sáng. Tôi sẽ không ăn sáng trên bất kỳ chiếc bàn nào khác ngoài chiếc bàn này, chừng nào chúng ta còn sống trong ngôi nhà này. Vì vậy, hãy ngồi xuống đi, khi mọi thứ đã được dọn dẹp sẵn sàng rồi, và chúng ta hãy cùng nhau ăn sáng trong yên bình. Các con yêu — cô ấy quay sang Julia và Anna — về phòng của các con đi, và khi nào bình tĩnh lại thì hãy quay ra. Đừng để mẹ phải chứng kiến cái trò trẻ con này thêm lần nào nữa.
Vào những dịp nhất định, vợ tôi thực sự là người nắm quyền tối cao trong ngôi nhà của mình.
Trong bữa ăn, mọi nỗ lực khơi gợi lại câu chuyện trò đều trở thành công cốc; những lời nói hoạt bát nhằm truyền ngọn lửa nhiệt huyết của vợ tôi cho người khác đều tan thành mây khói. Julia và Anna, với cái đầu cúi gằm sát vào tách trà, vẫn đang chăm chú lắng nghe tiếng gõ nhịp. Tôi cũng phải thú nhận rằng tấm gương của chúng có sức lây lan. Thế nhưng, trong suốt thời gian đó, chẳng có âm thanh nào lọt vào tai cả. Hoặc là tiếng gõ nhịp đã hoàn toàn biến mất, hoặc là dẫu nó có nhỏ nhoi đi chăng nữa, thì tiếng ồn ngày càng tăng của đường phố cùng với âm thanh râm ran chung của ban ngày — vốn tương phản hoàn toàn với sự tĩnh lặng của ban đêm và sáng sớm — đã dìm câm tiếng động ấy đi. Vợ tôi tỏ ra vô cùng bực bội trước sự bất an ngấm ngầm của những người đồng hành; nhất là khi cô ấy dường như rất tự hào về sự miễn nhiễm của chính mình trước cơn hoảng loạn. Khi bữa ăn sáng được dọn dẹp xong, cô ấy cầm lấy chiếc đồng hồ của tôi, đặt nó lên bàn, và hướng về phía những kẻ được cho là hồn ma bên trong đó với một điệu bộ thách thức đầy giễu cợt:
— Nào, cứ gõ đi xem nào, để xem đứa nào gõ to hơn nhé!
Suốt ngày hôm đó, khi đi ra ngoài, tâm trí tôi cứ luẩn quẩn nghĩ về chiếc bàn bí ẩn. Liệu Cotton Mather có nói sự thật không? Có thật là có ma quỷ hay không? Và liệu ma quỷ có ám một chiếc bàn uống trà không? Liệu Quỷ Dữ có dám chìa cái chân móng chẻ của hắn ra giữa lòng một gia đình vô tội hay không? Tôi rùng mình khi nghĩ rằng chính bản thân mình, bất chấp những lời cảnh báo nghiêm khắc của các con gái, đã cố tình rước cái chân móng chẻ ấy vào nhà. Thậm chí là ba cái chân móng chẻ. Thế nhưng, đến giữa trưa, cảm giác ấy bắt đầu phai nhạt dần. Sự cọ xát liên tục với rất nhiều con người thực tế ngoài phố đã quét sạch những ảo tưởng đó ra khỏi đầu tôi. Tôi nhớ lại rằng mình đã chẳng tỏ ra anh dũng cho lắm vào đêm hôm qua cũng như sáng nay. Tôi tự quyết định phải lấy lại hình ảnh và sự nể trọng trong mắt vợ mình.
Để chứng tỏ sự gan dạ của mình một cách rõ ràng hơn, khi trà đã được dọn đi, ba ván bài whist đã hoàn thành và chẳng có tiếng gõ nào vang lên — điều càng cổ vũ tinh thần tôi hơn — tôi liền châm tẩu thuốc, và nói rằng đã đến giờ đi ngủ của mọi người, bèn kéo ghế lại gần lò sưởi, cởi dép ra, gác chân lên thanh chắn lò, trông điềm tĩnh và thản điều chẳng khác nào triết gia cổ đại Democritus giữa những ngôi mộ ở Abdera, khi vào một đêm nọ, đám trẻ con nghịch ngợm trong thị trấn đã cố hù dọa nhà hiền triết kiên cường ấy bằng những con ma giả mạo.
Và tôi thầm nghĩ rằng vị quý ông cổ đại đáng kính ấy đã nêu một tấm gương sáng cho muôn đời qua cách hành xử trong hoàn cảnh đó. Bởi vì khi vào giờ khắc tĩnh lặng chết chóc ấy, mải mê với việc nghiên cứu của mình, ông nghe thấy những âm thanh kỳ lạ, ông thậm chí chẳng thèm dời mắt khỏi trang sách, mà chỉ đơn giản cất tiếng nói: "Mấy đứa trẻ ơi, lũ trẻ con ơi, về nhà đi thôi. Đây không phải là chỗ dành cho các cháu đâu. Các cháu sẽ bị cảm lạnh ở đây đấy." Triết lý đằng sau những lời nói ấy nằm ở chỗ: chúng hàm ý một kết luận được định sẵn trước rằng bất kỳ cuộc điều tra khả dĩ nào về bất kỳ hiện tượng tâm linh khả dĩ nào cũng đều là vô lý; rằng ngay từ cái nhìn đầu tiên đối với những thứ như vậy, tâm trí của một người sane sủa sẽ theo bản năng khẳng định chúng chỉ là một trò bịp bợm, không đáng nhận lấy dù chỉ là chút ít sự chú ý; nhất là khi những hiện tượng ấy xuất hiện ở những chốn lăng mộ, vì lăng mộ vốn dĩ là nơi của sự im lặng, sự vô tri và sự cô tịch; chính vì lý do đó, nhân tiện nói luôn, nhà hiền triết già đã chọn lăng mộ ở Abdera làm nơi nghiên cứu của mình, hệt như trong trường hợp đang bàn tới.
Chẳng mấy chốc tôi đã ở một mình, và mọi vật chìm vào tĩnh mịch. Tôi đặt tẩu thuốc xuống, cảm thấy bản thân lúc này chưa đủ bình tĩnh để có thể tận hưởng nó một cách trọn vẹn. Cầm lấy một tờ báo, tôi bắt đầu đọc với vẻ bồn chồn, vội vã dưới ánh sáng của một ngọn nến đặt trên chiếc kệ nhỏ kéo sát vào lò sưởi. Về phần chiếc bàn gỗ táo, sau khi kết luận rằng nó hơi thấp để làm bàn đọc sách, tôi nghĩ tốt nhất là không nên dùng nó vào việc đó trong đêm nay. Nhưng nó đứng không quá xa ở chính giữa căn phòng.
Dù cố gắng thế nào đi nữa, tôi cũng chẳng tài nào tập trung nổi vào việc đọc. Bằng cách nào đó, tôi có cảm giác mình toàn thân là tai chứ chẳng có mắt; một trạng thái căng thẳng tột độ của thính giác. Nhưng chẳng bao lâu sau, sự tĩnh lặng đó đã bị phá vỡ.
Cốc! Cốc! Cốc!
Dẫu đây không phải là lần đầu tiên tôi nghe thấy âm thanh ấy; thâm chí, dẫu tôi đã chủ đích chờ đợi âm thanh đó trong dịp này, thế nhưng khi nó thực sự vang lên, nó vẫn mang lại cảm giác bất ngờ, tự như một phát đại bác vừa nổ tung qua khung cửa sổ.
Cốc! Cốc! Cốc!
Tôi ngồi chết trân một lúc lâu, để có thể hoàn toàn trấn an, nếu có thể, sự bối rối ban đầu của mình. Sau đó đứng dậy, tôi nhìn chằm chằm khá kiên định vào chiếc bàn; tiến lại gần nó khá kiên định; đưa tay nắm lấy nó khá kiên định; nhưng rồi buông ra cũng khá nhanh chóng; sau đó đi qua đi lại, cứ cách một hai phút lại dừng chân vểnh tai nghe ngóng. Trong khi đó, trong lòng tôi, cuộc chiến giữa sự hoảng loạn và triết lý vẫn chưa ngã ngũ hoàn toàn.
Cốc! Cốc! Cốc!
Với sự rõ ràng đến rợn ngợp, tiếng gõ nhịp lúc này vang lên giữa đêm đen.
Mạch đập của tôi dồn dập — trái tim tôi đập thình thịch. Tôi khó lòng biết được chuyện gì sẽ xảy ra tiếp theo nếu lúc đó Democritus không kịp thời xuất hiện để giải vây. Xấu hổ thật đấy, tôi tự nhủ, có một tấm gương triết lý tuyệt vời nhường ấy mà không biết đường noi theo thì còn tác dụng gì nữa? Ngay lập tức tôi quyết định bắt chước theo ngài, thậm chí cả công việc và tư thế của vị hiền triết cổ đại.
Quay trở lại với chiếc ghế và tờ báo, với tấm lưng quay về phía chiếc bàn, tôi duy trì tư thế ấy một lúc lâu, như thể đang vùi đầu vào việc nghiên cứu, khi mà tiếng gõ vẫn tiếp tục vang lên, tôi cất giọng kéo dài với một vẻ hờ hững và pha chút giễu cợt khô khan nhất có thể:
— Thôi nào, thôi nào, nhóc Tạch ơi, thế là đủ trò vui cho đêm nay rồi đấy.
Cốc! Cốc! Cốc!
Lần này tiếng gõ có vẻ mang theo một thứ thái độ thách thức nhạo báng. Nó dường như đang đắc thắng trước cái vai trò giả tạo tội nghiệp mà tôi đang cố diễn. Nhưng dẫu lời châm chọc ấy có đâm sâu vào lòng tự ái của tôi đến đâu, nó chỉ càng kích thích tôi kiên trì hơn. Tôi quyết định sẽ không lùi bước dù chỉ là một mảy may trong cách xưng hô của mình.
— Thôi nào, thôi nào, mày càng lúc càng làm ồn dữ dội hơn đấy, nhóc Tạch ạ; trò đùa hơi quá đà rồi đấy — đến lúc dừng lại được rồi.
Vừa dứt lời thì tiếng gõ ngừng bặt. Chưa bao giờ sự tuân lệnh mang tính đáp đả lại chuẩn xác đến thế. Vì mạng sống của mình, tôi không tài nào kìm được việc quay phắt người lại đối mặt với chiếc bàn, hệt như người ta đối xử với một sinh vật có lý trí nào đó, thì — tôi có tin nổi mắt mình không? Tôi nhìn thấy một vật gì đó đang chuyển động, hoặc oằn oại, hoặc giãy giụa trên mặt bàn. Nó tỏa sáng rực rỡ như một con đom đóm. Vô thức, tôi chộp lấy chiếc gậy sắt chọc lò sưởi đang để ở ngay tầm tay. Nhưng chợt nhận ra việc mang gậy sắt đi đánh đôm đóm thì ngớ ngẩn làm sao, tôi liền đặt nó xuống. Tôi đã ngồi đó bao lâu trong trạng thái bị thôi miên và trân trân nhìn chằm chằm, với thân mình quay về một hướng còn mặt quay về hướng khác, tôi không tài nào nhớ nổi; nhưng cuối cùng tôi cũng đứng dậy, cài khuy áo từ trên xuống dưới, và thực hiện một cuộc hành quân cưỡng bức táo bạo lao thẳng vào chiếc bàn. Và ở đó, ngay gần trung tâm mặt bàn, có Chúa chứng giám, tôi nhìn thấy một lỗ thủng nhỏ hình thù kỳ dị, hay đúng hơn là một vết nứt ngắn giống như bị gặm nhấm, từ đó (hệt như một chú bướm đang trúng thoát khỏi cái kén) thứ vật thể lấp lánh kia, bất kể nó là cái gì, đang oằn mình giãy giụa thoát ra.
Chuyển động của nó chính là chuyển động của sự sống. Tôi đứng sững như bị bùa mê. Có thực sự có ma quỷ không, tôi tự hỏi; và đây có phải là một con không? Không; chắc là mình đang mơ rồi. Tôi dời ánh mắt sang đống lửa đỏ rực trong lò sưởi, rồi lại hướng về ánh sáng nhợt nhạt trên mặt bàn. Thứ tôi nhìn thấy hoàn toàn không phải là ảo ảnh quang học, mà là một kỳ quan thực sự. Cơn rung chấn ngày càng mạnh lên, và một lần nữa, Democritus lại cứu nguy cho tôi. Dẫu nó trông có vẻ giống như một sự lóe sáng siêu nhiên, tôi vẫn cố gắng nhìn nhận vật thể kỳ lạ ấy theo một cách thuần túy khoa học. Nhìn theo góc độ đó, nó trông giống như một loài bọ cánh cứng nhỏ bé lấp lánh mới lạ nào đó, và tôi thầm nghĩ, hình như nó còn phát ra cả một tiếng vo ve nhè nhẹ nữa.
Tôi tiếp tục dõi theo nó, với sự tự chủ ngày càng gia tăng. Vừa lấp lánh vừa oằn oại, nó vẫn tiếp tục những cơn quằn quại chào đời. Chỉ một khoảnh khắc sau, nó đã sát nút bước đường thoát khỏi nhà tù giam cầm. Một ý chợt lóe lên trong đầu tôi. Chạy đi lấy một chiếc cốc thủy tinh, tôi úp sụp nó lên trên con côn trùng vừa kịp lúc để tóm gọn lấy nó.
Sau khi quan sát nó thêm một lúc dưới chiếc cốc, tôi để nguyên mọi thứ như cũ, và với tâm trạng tương đối bình thản, tôi đi ngủ.
Nói thật là đến tận lúc đó, tôi vẫn tài nào hiểu nổi hiện tượng này. Một con bọ sống chui ra từ một cái bàn chết? Một con đom đóm chui ra từ một khúc gỗ cổ xưa đã được cất giấu suốt bao nhiêu năm không ai biết trong một căn gác mái cũ kỹ? Đã bao giờ có chuyện như thế được nghe thấy, hay thậm chí được mơ thấy chưa? Con bọ chui vào đó bằng cách nào? Kệ nó đi. Tôi sực nhớ đến Democritus và quyết định giữ cho cái đầu thật lạnh. Dẫu sao đi nữa, bí ẩn về tiếng gõ nhịp đã được giải thích. Đơn giản đó chỉ là âm thanh của việc con bọ đang cắn gặm, mài mũi và gõ mỏ để ăn đường thoát ra ngoài. Thật thỏa mãn khi nghĩ rằng tiếng gõ nhịp đó đã chấm dứt vĩnh viễn. Tôi quyết định sẽ không bỏ lỡ cơ hội này để gặt hái chút uy tín cho bản thân.
— Vợ yêu — tôi nói vào sáng hôm sau — em sẽ không còn bị làm phiền bởi bất kỳ tiếng gõ nhịp nào nữa trong chiếc bàn của chúng ta đâu. Anh đã đặt dấu chấm hết cho chuyện đó rồi.
— Thật thế chứ, chồng — cô ấy nói với vẻ đầy hoài nghi.
— Đúng vậy, vợ yêu — tôi đáp lại, có lẽ hơi kiêu ngạo một chút — Anh đã cho cái tiếng gõ nhịp đó vĩnh biệt cõi đời rồi. Cứ tin anh đi, tiếng gõ nhịp sẽ không bao giờ làm phiền em thêm lần nào nữa đâu.
Mặc cho cô ấy khẩn khoản nài nỉ tôi giải thích rõ sự tình. Tôi nhất quyết không thỏa mãn sự tò mò của cô ấy; bởi vì tôi muốn tận dụng cơ hội để bù đắp cho sự hoảng hốt trước đây mà tôi đã vô tình bộc lộ, bằng cách mở đường cho những lời đồn đoán về một chiến công anh hùng nào đó mà qua đó tôi đã dập tắt được tiếng gõ nhịp. Đó là một dạng lừa dối ngây thơ thông qua sự hàm ý, hoàn toàn vô hại, và tôi nghĩ là có ích.
Thế nhưng khi tôi bước vào bàn ăn sáng, tôi lại nhìn thấy vợ mình đang quỳ sụp xuống bên chiếc bàn, còn các cô con gái thì trông hoảng sợ gấp mười lần trước đây.
— Sao anh lại dám nói với em cái câu khoác lác đó cơ chứ — vợ tôi phẫn nộ lên tiếng — Lẽ ra anh phải thừa biết việc này sẽ bị phơi bày dễ dàng nhường nào chứ. Hãy nhìn cái vết nứt này mà xem; và tiếng gõ nhịp lại xuất hiện ở đây rồi, rõ mồn một hơn bao giờ hết.
— Không thể nào — tôi thanh minh; thế nhưng khi áp tai vào, quả đúng như thế, cốc! cốc! cốc! Tiếng gõ nhịp vẫn ở đó.
Lấy lại bình tĩnh bằng cách tốt nhất có thể, tôi liền đòi xem con bọ.
— Bọ ư? — Julia thét lên — Lạy Chúa, bố ơi!
— Em hy vọng là anh không mang con bọ nào vào cái nhà này chứ — vợ tôi nghiêm giọng nói.
— Con bọ, con bọ đâu! — tôi hét lên — Con bọ dưới cái cốc thủy tinh ấy!
— Bọ trong cốc thủy tinh cơ à! — lũ trẻ kêu lên — Không phải cốc của chúng con chứ hả bố? Bố không đời nào lại đi bỏ bọ vào cốc của bọn con chứ? Ôi, thế này — thế này là thế nào hả trời?
— Các con có nhìn thấy cái lỗ này, cái vết nứt ở đây không? — tôi nói, đặt ngón tay lên đúng chỗ đó.
— Con thấy chứ — Julia nói với vẻ vô cùng khó chịu — Và nó xuất hiện từ đâu thế ạ? Bố đã làm gì cái bàn vậy?
— Các con có nhìn thấy vết nứt này không? — tôi lặp lại với vẻ đanh thép.
— Có, có — Julia nói — Chính cái đó đã làm con sợ chết khiếp; nó trông giống hệt như trò phù thủy vậy.
— Ma quỷ! Ma quỷ! — Anna kêu lên.
— Im lặng nào! — vợ tôi lên tiếng — Tiếp tục đi anh, và kể cho chúng tôi nghe những gì anh biết về cái vết nứt này xem nào.
— Vợ và các con của anh ạ — tôi trang nghiêm tuyên bố — ngay từ vết nứt, hay cái lỗ này, trong lúc anh đang ngồi một mình ở đây vào đêm qua, một sinh vật kỳ diệu...
Đến đây, một cách bất giác, tôi khựng lại, bị thôi miên bởi tư thế đang chờ đợi cùng đôi mắt trợn ngược tròng của Julia và Anna.
— Gì cơ, gì cơ ạ? — Julia giục giã.
— Một con bọ, Julia ạ.
— Bọ ư? — vợ tôi kêu lên — Một con bọ chui ra từ cái bàn này á? Thế anh đã làm gì với nó rồi?
— Anh úp ngay nó dưới một chiếc cốc thủy tinh rồi.
— Biddy! Biddy! — vợ tôi gọi lớn khi chạy ra cửa — Mày có nhìn thấy cái cốc thủy tinh nào ở trên bàn này lúc mày quét dọn phòng không hả?
— Dạ thưa bà có ạ, và có cả một con bọ trông gớm ghiếc ở dưới cái cốc đó nữa cơ ạ.
— Thế mày đã làm gì với nó rồi hả? — tôi gặng hỏi.
— Con ném con bọ vào lò sưởi rồi thưa ông, còn cái cốc thì con rửa đi rửa lại không biết bao nhiêu lần rồi thưa bà.
— Cái cốc đó đâu rồi? — Anna hét lên — Con hy vọng là chị đã cào xước nó — đánh dấu nó bằng cách nào đó rồi chứ. Con sẽ không bao giờ uống nước bằng cái cốc đó đâu; đừng bao giờ đặt nó trước mặt con nhé Biddy. Một con bọ — một con bọ đấy! Ôi Julia! Ôi mẹ ơi! Ngay lúc này đây con vẫn có cảm giác nó đang bò khắp người con này. Đúng là cái bàn bị ma ám rồi!
— Ma quỷ! Ma quỷ! — Julia gào lên.
— Các con của mẹ — người mẹ cất tiếng với sự uy quyền ánh lên trong mắt — hãy về phòng của các con ngay cho đến khi nào biết cư xử giống những sinh vật có lý trí hơn. Có phải chỉ là một con bọ — một con bọ mà có thể dọa các con mất hết chút ít khôn ngoan vốn ít ỏi của mình không hả? Rời khỏi phòng mau. Mẹ thực sự ngạc nhiên và đau lòng trước cái cách cư xử trẻ con như thế này đấy.
— Bây giờ thì nói cho tôi biết đi — cô ấy quay sang tôi ngay khi lũ trẻ vừa khuất bóng — nói thật cho tôi biết đi, có thực sự là một con bọ đã chui ra từ vết nứt trên bàn này không?
— Vợ yêu, chính xác là như thế.
Em đã tận mắt thấy nó chui ra à?
— Anh thấy rồi.
Cô ấy đăm đăm nhìn vào vết nứt, cúi người hẳn người xuống.
— Anh chắc chứ? — cô ấy ngẩng đầu lên hỏi, nhưng thân người vẫn chúi về phía trước.
— Chắc chắn, chắc chắn mà.
Cô ấy im lặng. Tôi bắt đầu nghĩ rằng sự huyền bí của sự việc này cuối cùng cũng đã tác động được đến cả cô ấy rồi đây. Phải rồi, tôi thầm nghĩ, chẳng mấy chốc nữa mình sẽ thấy vợ mình đang run rẩy lập cập, và biết đâu đấy, lại đi gọi một ông mục sư già nào đó đến để trừ tà cho chiếc bàn và xua đuổi ma quỷ ra ngoài cho mà xem.
— Em bảo chúng ta sẽ làm thế này nhé — cô ấy đột ngột lên tiếng, với vẻ mặt đầy phấn khích.
— Gì thế em? — tôi đầy vẻ háo hức, đang chờ đợi một đề xuất mang tính huyền học nào đó — Làm gì hả em?
— Chúng ta sẽ dùng cái loại "thuốc diệt gián" nổi tiếng mà em từng nghe nói để bôi trơn rữa khắp cái bàn này.
— Lạy Chúa tôi! Thế hóa ra em không nghĩ đó là ma quỷ à?
— Ma quỷ ư?
Cái nhịp điệu nhấn mạnh đầy vẻ khinh miệt hoài nghi ấy xứng đáng sánh ngang với chính Democritus.
— Thế nhưng còn tiếng gõ nhịp này — tiếng gõ nhịp này thì sao? — tôi hỏi.
— Em sẽ quất cho nó lòi cái tiếng gõ đó ra thì thôi.
— Thôi nào, thôi nào em — tôi can — Em đang đi quá đà sang thái cực ngược lại rồi đấy. Cả thuốc diệt gián lẫn roi vọt đều chẳng chữa nổi chiếc bàn này đâu. Nó là một chiếc bàn kỳ quặc đấy em ạ; không thể phủ nhận điều đó đâu.
— Em cứ bắt người ta đánh bóng nó lên cái đã, thế nào cũng phải đánh thật lực vào — cô ấy đáp; rồi gọi Biddy, bảo con bé lấy sáp và bàn chải để đánh bóng chiếc bàn thật lực. Xong xuôi, khăn bàn lại được trải lên, và chúng tôi ngồi xuống dùng bữa sáng; thế nhưng các con gái tôi thì chẳng thèm xuất hiện. Julia và Anna đã bỏ bữa sáng hôm đó.
Khi khăn bàn được dọn đi, với một tác phong hết sức chuyên nghiệp, vợ tôi tiến hành bôi một lớp xi măng màu sẫm và bịt kín mít cái lỗ nhỏ trên bàn lại.
Vì mấy cô con gái trông có vẻ xanh xao, tôi nằng nặc đòi đưa chúng đi dạo vào sáng hôm đó, và cuộc trò chuyện sau đây đã diễn ra:
— Những linh cảm tồi tệ nhất của con về chiếc bàn đó đang dần trở thành sự thật rồi bố ạ — Julia nói — chẳng phải tự nhiên mà cái điềm báo về chiếc chân móng chẻ lại giáng lên vai con đâu.
— Vớ vẩn — tôi gạt đi — Nào, chúng ta ghé vào tiệm nhà Mrs. Brown làm một ly kem nhé.
Tinh thần của Democritus lúc này đang tràn ngập trong tôi. Do một sự trùng hợp kỳ lạ, nó ngày càng mạnh mẽ cùng với sức sống của ánh mặt trời.
— Nhưng chẳng lẽ không phải là một phép màu sao bố — Anna nói — khi một con bọ lại có thể chui ra từ một cái bàn chứ?
— Không có gì là phép màu cả con gái ạ. Việc bọ chui ra từ gỗ là một chuyện cực kỳ phổ biến. Chính các con chắc hẳn cũng từng nhìn thấy chúng chui ra từ đầu những khúc củi trong lò sưởi đấy thôi.
— Ạ, nhưng đống gỗ đó hầu như còn rất tươi mới từ trong rừng mà. Còn cái bàn này thì đã ít nhất một trăm tuổi rồi cơ mà.
— Thì sao chứ? — tôi tươi cười đáp — Chẳng lẽ người ta chưa từng tìm thấy những con cóc sống sót nằm sâu trong trái tim của những tảng đá vô tri cổ xưa bằng cả tạo hóa đó sao?
— Bố nói thế nào mặc kệ bố, con vẫn cảm giác đó là ma quỷ — Julia quả quyết — Xin bố đấy, nài nỉ bố đấy, hãy mang cái chiếc bàn bị ma ám ấy ra khỏi ngôi nhà này đi.
— Vớ vẩn — tôi lặp lại.
Lại một sự trùng hợp kỳ lạ nữa, chúng càng cảm thấy hoảng sợ bao nhiêu, tôi lại càng cảm thấy dũng cảm bấy nhiêu.
Buổi tối đã đến.
— Tiếng gõ nhịp này — vợ tôi lên tiếng — anh có nghĩ rằng sẽ lại có thêm một con bọ nữa chui ra từ cái tiếng gõ tiếp diễn này không?
Thật kỳ lạ, điều đó trước đó chưa hề xẹt qua đầu tôi. Tôi đã không nghĩ đến việc liệu có những cặp bọ song sinh hay không. Nhưng bây giờ, ai mà biết được; thậm chí biết đâu lại có cả tam sinh tam tử nữa ấy chứ.
Tôi quyết định phải thực hiện các biện pháp đề phòng, và nếu sắp có một con bọ thứ hai xuất hiện, tôi sẽ tóm gọn nó bằng được. Trong suốt buổi tối hôm đó, tiếng gõ nhịp lại tiếp tục vang lên. Khoảng mười giờ đêm, tôi úp một chiếc cốc thủy tinh lên đúng vị trí đó, theo như tôi có thể phỏng đoán chính xác nhất bằng đôi tai của mình. Sau đó tất cả chúng tôi đi ngủ, và khóa chặt cửa phòng khách ốp gỗ tuyết tùng lại, tôi đút chìa khóa vào túi quần.
Sáng hôm sau, chẳng có thứ gì lộ diện cả nhưng tiếng gõ nhịp thì vẫn vang lên. Sự hoảng hốt của các con gái tôi lại tái diễn. Chúng muốn gọi hàng xóm sang can thiệp. Thế nhưng vợ tôi kịch liệt phản đối điều đó. Chúng ta sẽ trở thành trò hề cho cả thị trấn mất. Thế là mọi người thống nhất sẽ không để lộ chuyện này ra ngoài. Biddy nhận được những chỉ thị nghiêm ngặt; và để chắc ăn, con bé tuần này không được phép đi xưng tội, kẻo lỡ miệng kể với linh mục.
Tôi ở nhà nguyên cả ngày hôm đó; cứ cách một hai tiếng lại cúi người áp cả mắt lẫn tai sát vào chiếc bàn. Đến chiều tối, tôi có cảm giác tiếng gõ nhịp ngày càng rõ rệt hơn, và có vẻ như nó bị tách biệt khỏi tai tôi bởi một lớp vách gỗ ngày càng mỏng manh hơn. Tôi cũng tưởng rằng mình cảm nhận được một chuyển động phồng lên nhè nhẹ, hay sự lồi lên của thớ gỗ, ngay tại chỗ mà tôi đã úp chiếc cốc thủy tinh lên. Để chấm dứt sự hồi hộp này, vợ tôi đề xuất lấy một con dao rạch thẳng vào phần gỗ ở đó; thế nhưng tôi lại có một kế hoạch ít sốt ruột hơn; đó là cô ấy và tôi sẽ cùng thức canh chiếc bàn đó trong đêm nay, vì theo các triệu chứng hiện tại, con bọ có lẽ sẽ xuất hiện trước khi trời sáng. Về phần mình, tôi rất tò mò muốn được chứng kiến tận mắt màn chào đời đầu tiên của sinh vật ấy — khoảnh khắc lấp lánh đầu tiên của chú gà con khi nó mổ vỡ lớp vỏ trứng.
Ý kiến đó được vợ tôi đón nhận khá tích cực. Cô ấy khăng khăng đòi cả Julia và Anna phải cùng tham gia vào nhóm canh gác, để cho những bằng chứng từ chính các giác quan của chúng có thể đả thông tư tưởng, gột sạch mọi thứ ngu ngốc vớ vẩn nhặt nhạnh từ chuyện kể của mấy vú em ra khỏi đầu. Đối với vợ tôi, việc ma quỷ biết gõ nhịp, và ma quỷ biết biến hình thành những con bọ, chính là sự hoang đường ngớ ngẩn nhất trong số những điều ngớ ngẩn. Đúng là cô ấy không tài nào giải thích nổi sự việc; thế nhưng cô ấy hoàn toàn tin tưởng rằng nó có thể, và chắc chắn sẽ, được giải thích theo một cách nào đó, và điều đó làm cô ấy hoàn toàn thỏa mãn. Mà chính bản thân cô ấy cũng chẳng hề hay biết, vợ tôi chính là một phiên bản nữ giới của Democritus. Về phần tôi, tâm trạng hiện tại của tôi mang một màu sắc pha trộn. Theo một cách thức kỳ lạ và không kém phần thú vị, tôi cứ dao động nhẹ nhàng giữa Democritus và Cotton Mather. Thế nhưng trước mặt vợ và các con, tôi ra vẻ mình đích thị là một Democritus thuần chất — một kẻ chuyên chế nhạo mọi thứ ma quỷ bàn trà dưới bất kỳ hình thức nào.
Thế là, chuẩn bị sẵn một lượng lớn nến và bánh quy giòn, cả bốn người chúng tôi cùng thức canh bên chiếc bàn, đồng thời vây quanh lấy nó. Một lúc đầu, tôi và vợ vẫn duy trì một cuộc trò chuyện sôi nổi. Nhưng các con gái tôi thì im bặt. Sau đó tôi và vợ định làm một ván bài whist, nhưng lũ trẻ nhất quyết không chịu nhập cuộc. Thế là chúng tôi đành chơi bài whist với hai hình nhân thực thụ; vợ tôi giành chiến thắng và vì quá mệt mỏi với chiến thắng đó, cô ấy bèn cất bộ bài đi.
Mười một giờ rưỡi đêm. Chẳng có dấu hiệu gì của con bọ cả. Những ngọn nến bắt đầu cháy mập mờ yếu ớt. Vợ tôi vừa đưa tay lên bấm bấc nến, thì bỗng một âm thanh đột ngột, dữ dội, rỗng tuếch, vang dội, ầm ầm và thình thịch bỗng vang lên.
Julia và Anna giật nảy mình đứng phắt dậy.
— Mọi chuyện đều ổn cả nhé! — một giọng nói từ ngoài đường vọng vào. Đó là người gác đêm, đầu tiên đập cây gậy của anh ta xuống mặt vỉa hè, rồi tiếp nối bằng lời thông báo bằng lời nói vô cùng thỏa đáng này.
— Mọi chuyện đều ổn! Các con có nghe thấy thế không? — tôi tươi cười nói.
Quả thực thật đáng ngạc nhiên là tôi lại cảm thấy dũng cảm như dũng sĩ Bruce khi ở bên cạnh ba người phụ nữ, mà trong đó có đến hai người đã suýt hoảng sợ mất mật.
Tôi đứng dậy tìm tẩu thuốc, và làm một hơi thuốc đậm chất triết lý.
Muôn năm Democritus, tôi thầm nghĩ.
Trong sự tĩnh lặng tuyệt đối, tôi ngồi hút thuốc, thì bỗng nhiên! — bóp! bóp! bóp! — ngay dưới gầm bàn, một loạt tiếng nổ lốp bốp khủng khiếp vang lên.
Lần này cả bốn chúng tôi đều giật mình đứng phắt dậy, và chiếc tẩu thuốc của tôi bị gãy đôi.
— Lạy Chúa! Cái gì thế kia?
— Ma quỷ! Ma quỷ! — Julia thét lên.
— Ối, ối, ối! — Anna kêu oai oái.
— Xấu hổ thật đấy! — vợ tôi lên tiếng — đó chỉ là mấy chai táo lên men mới đóng chai dưới hầm đang tự nổ tung ấy mà. Mẹ đã dặn Biddy hôm nay phải buộc kẽm cố định nút mấy cái chai đó lại cơ mà.
Tôi xin phép được chép lại đây từ những ghi chép được giữ lại trong một phần của đêm đó.
«Một giờ đúng. Không có dấu hiệu gì của con bọ. Tiếng gõ nhịp vẫn tiếp tục. Vợ bắt đầu buồn ngủ.»
«Hai giờ đúng. Không có dấu hiệu gì của con bọ. Tiếng gõ nhịp ngắt quãng lúc có lúc không. Vợ ngủ say như chết.»
«Ba giờ đúng. Không có dấu hiệu gì của con bọ. Tiếng gõ nhịp khá đều đặn. Julia và Anna bắt đầu buồn ngủ.»
«Bốn giờ đúng. Không có dấu hiệu gì của con bọ. Tiếng gõ nhịp đều đặn nhưng không còn vẻ hăng hái nữa. Vợ, Julia và Anna đều đang ngủ say sưa trên ghế của họ.»
«Năm giờ đúng. Không có dấu hiệu gì của con bọ. Tiếng gõ nhịp yếu ớt. Bản thân tôi cũng bắt đầu thấy buồn ngủ. Những người còn lại vẫn đang ngủ.»
Đó là nội dung phần nhật ký cho đến lúc đó.
— Cốc! Cốc! Cốc!
Một tiếng gõ cửa kinh hoàng và đầy điềm gở vang lên.
Bừng tỉnh khỏi những giấc mơ, chúng tôi giật mình vùng dậy đứng phắt lên.
— Cốc! Cốc! Cốc!
Julia và Anna hét thanh thanh.
Tôi co rúm người lại ở góc phòng.
— Đồ ngốc tụi bay! — vợ tôi quát lên — đó là anh hàng bánh mì mang bánh tới đấy thôi.
Sáu giờ đúng.
Cô ấy bước đến kéo những tấm pan-no che cửa sổ ra, nhưng trước khi việc đó kịp hoàn thành, một tiếng thét vang lên từ Julia. Ở đó, một nửa nằm thụt bên trong và một nửa nhô ra ngoài vết nứt, con bọ đang oằn mình giãy giụa, lấp lánh giữa khung cảnh mờ ảo chung của căn phòng hệt như một viên ngọc op-an lửa.
Giả sử con bọ này có giắt theo bên mình một thanh kiếm nhỏ — một thanh kiếm Damascus — và đeo một chiếc vòng cổ nhỏ quanh cổ — một chiếc vòng kim cương — và cầm một khẩu súng nhỏ trong móng vuốt — một khẩu súng bằng đồng — cùng một bản thảo viết tay nhỏ xíu trong miệng — một bản thảo tiếng Chaldean — thì Julia và Anna cũng không thể nào đứng trân trân vì kinh ngạc hơn thế được.
Nói cho đúng thì, đó là một con bọ đẹp tuyệt trần — một con bọ của tiệm trang sức Do Thái — một con bọ trông giống như ánh chớp lấp lánh của một buổi hoàng hôn huy hoàng.
Julia và Anna chưa từng bao giờ mơ về một con bọ nào như thế cả. Đối với chúng, từ "bọ" vốn là từ đồng nghĩa với sự gớm ghiếc. Thế nhưng đây lại là một con bọ mang vẻ đẹp thiên thần; hay nói đúng hơn, tất cả những gì thuộc về loài bọ ở nó chỉ là chữ B, bởi vì nó đẹp đẽ và lộng lẫy chẳng khác nào một chú bướm.
Julia và Anna cứ ngắm mãi rồi lại ngắm hoài. Chúng chẳng còn chút hoảng sợ nào nữa. Chúng hoàn toàn mê mẩn.
— Thế nhưng sinh vật kỳ lạ và xinh xắn này đã chui vào trong chiếc bàn bằng cách nào cơ chứ? — Julia thét lên.
— Ma quỷ có thể chui vào bất cứ đâu — Anna đáp lại.
— Vớ vẩn! — vợ tôi bĩu môi.
— Các con có còn nghe thấy tiếng gõ nhịp nào nữa không? — tôi hỏi.
Tất cả bọn họ đều áp tai lắng nghe, nhưng chẳng nghe thấy gì nữa cả.
— Thế thì, vợ và các con yêu quý của tôi ơi, bây giờ khi mọi chuyện đã ngã ngũ rồi, ngay sáng nay tôi sẽ đi hỏi thăm về chuyện này cho raẽ.
— Ôi làm thế đi bố, đi đi bố — Julia nài nỉ — hãy đi thỉnh giáo Madame Pazzi, mụ phù thủy chuyên bói toán ấy ạ.
— Thà đi thỉnh giáo Giáo sư Johnson, nhà tự nhiên học còn hơn — vợ tôi gợi ý.
— Hoan hô phu nhân Democritus! — tôi bật cười — Giáo sư Johnson mới chính là nhân vật chúng ta cần tìm.
Thật may mắn là tôi tìm gặp được vị giáo sư khi ông có nhà. Sau khi thông báo vắn tắt cho ông ấy nghe về vụ việc, ông tỏ ra có một chút hứng thú kiểu điềm tĩnh, thu vén và nghiêm nghị đồng hành cùng tôi về nhà. Chiếc bàn được mang ra, hai cái lỗ thủng được chỉ cho xem, con bọ được bày ra và những chi tiết của vụ việc được thuật lại tường tận; có sự hiện diện đầy đủ của vợ và các con tôi.
— Và thưa Giáo sư — tôi lên tiếng — ông nghĩ sao về chuyện này?
Đeo chiếc mắt kính lên, vị giáo sư uyên bác chăm chú quan sát chiếc bàn, nhẹ nhàng dùng dao trổ cạo vào mấy cái lỗ nhỏ nhưng không nói gì cả.
— Chẳng lẽ đây không phải là một hiện tượng bất thường lắm sao thưa ông? — Anna lo lắng hỏi.
— Rất bất thường thưa cô.
Nghe vậy, Julia và Anna liền trao nhau những cái nhìn đầy ngụ ý.
— Nhưng chẳng lẽ nó không kỳ diệu, vô cùng kỳ diệu sao thưa ông? — Julia gặng hỏi.
— Vô cùng kỳ diệu thưa cô.
Mấy cô con gái của tôi lại trao nhau những cái nhìn còn mang nhiều ngụ ý hơn nữa, và Julia, được đà lấn tới, tiếp tục cất lời.
— Và chẳng lẽ ông phải thừa nhận rằng, thưa ông, đây chính là tác phẩm của — của — của ma...
— Ma quỷ ư? Không — câu trả lời cụt lủn vang lên.
— Các con gái của bố — tôi ôn tồn nhắc nhở — các con nên nhớ rằng người mà các con đang đặt câu hỏi không phải là Madame Pazzi, mụ phù thủy bói toán nào đó đâu, mà là nhà tự nhiên học lỗi lạc, Giáo sư Johnson đấy. Và thưa Giáo sư — tôi nói thêm — xin vui lòng giải thích cho chúng tôi hiểu đi. Hãy khai sáng cho sự dốt nát của chúng tôi đi ạ.
Không cần phải lặp lại tất cả những gì vị học giả đã nói — vì thực ra, dẫu rõ ràng dễ hiểu, ông ấy hơi dài dòng một chút — chỉ cần tóm tắt lại phần giải thích của ông ấy như sau là đủ.
Sự việc này không phải là hoàn toàn chưa từng có tiền lệ. Gỗ làm bàn là gỗ cây táo, một loại cây rất được lòng các loài côn trùng khác nhau. Những con bọ này đã nở ra từ những quả trứng được đẻ ẩn sâu bên trong lớp vỏ của thân cây khi nó còn sống ở trong vườn cây ăn trái. Bằng cách kiểm tra cẩn thận vị trí của cái lỗ mà con bọ cuối cùng đã chui ra, đặt trong mối tương quan với các lớp thớ gỗ của mặt bàn, rồi tính toán khoảng không gian một inch rưỡi dọc theo thớ gỗ trước khi con bọ gặm đường chui hoàn toàn ra ngoài, và sau đó tính toán tổng số các lớp thớ gỗ trong mặt bàn, cùng với một phỏng đoán hợp lý về số lượng các lớp đã bị cắt bỏ từ bên ngoài, người ta thấy rằng quả trứng chắc phải được đẻ vào thân cây từ khoảng chín mươi năm, nhiều hay ít hơn một chút, trước khi cái cây bị đốn hạ. Thế nhưng khoảng thời gian tính từ lúc cây bị đốn hạ cho đến thời điểm hiện tại là bao lâu nhỉ? Đó là một chiếc bàn theo lối cổ rất xưa. Hãy tính tuổi đời của chiếc bàn khoảng tám mươi năm, như vậy vị chi con bọ đã nằm ngủ trong quả trứng suốt một trăm năm mươi năm trời. Đó là kết quả tính toán của Giáo sư Johnson, ít nhất là thế.
— Nào Julia — tôi nói — sau lời giải thích mang tính khoa học đó của sự việc (dẫu tôi phải thú nhận rằng mình không hiểu nổi cho lắm) thì hội ma quỷ của con đâu rồi? Mọi chuyện vốn dĩ đã rất kỳ diệu rồi, nhưng thế lực ma quỷ của con trốn đi đằng nào rồi?
— Đâu mất rồi chứ lị? — vợ tôi hùa theo.
— Chẳng lẽ, ngạc nhiên chưa, cô ấy đã không thực sự liên kết hiện tượng hoàn toàn tự nhiên này với bất kỳ giả thuyết tâm linh thô thiển nào chứ nhỉ? — vị giáo sư uyên bác nhận xét với một nụ cười mỉa mai nhẹ.
— Bố nói gì thì nói — Julia vừa nói vừa giơ cao chiếc cốc thủy tinh đang úp, bên trong là viên ngọc op-an sống động, lấp lánh rực rỡ và lóe sáng — bố nói gì thì nói chứ, giả sử sinh vật đẹp đẽ này không phải là một hồn ma đi chăng nữa, thì nó vẫn dạy cho chúng ta một bài học mang tính tâm linh. Bởi vì nếu như sau một trăm năm mươi năm bị chôn vùi trong nấm mồ, một con côn trùng bé nhỏ cuối cùng vẫn có thể vươn ra ánh sáng, bản thân nó chính là một sự hào quang rực rỡ, thì cớ gì lại không thể có một sự phục sinh vinh quang cho linh hồn của con người cơ chứ? Ma quỷ! Ma quỷ! — nó hào hứng thốt lên — Con vẫn tin tưởng vào chúng với niềm vui sướng tột độ, trong khi trước đây con từng nghĩ về chúng với nỗi sợ hãi tột cùng.
Con côn trùng bí ẩn ấy đã không tận hưởng cuộc sống rực rỡ của nó được lâu; nó đã chết vào ngày hôm sau. Thế nhưng mấy đứa con gái của tôi đã bảo quản nó rất kỹ. Được ướp trong một chiếc hộp đựng muối thơm bằng bạc, nó nằm yên trên chiếc bàn gỗ táo nhỏ ở hốc tường của phòng khách ốp gỗ tuyết tùng.
Và bất kỳ vị phu nhân nào hoài nghi câu chuyện này, các cô con gái của tôi sẽ rất hân hạnh được cho cô ấy chiêm ngưỡng cả con bọ lẫn chiếc bàn, đồng thời chỉ cho cô ấy thấy trên mặt bàn đã được sửa chữa của chiếc bàn sau, hai giọt sáp niêm phong dùng để đánh dấu chính xác vị trí của hai cái lỗ do hai con bọ tạo ra, tương tự cách người ta đánh dấu những vết tích nơi những quả đạn đại bác từng bắn trúng nhà thờ Brattle Street.