Nỗi hận thù nhợt nhạt, sự đố kỵ và tuyệt vọng.
Đã có ai từng nói rằng vóc dáng của Claggart không có gì đáng chê trách, và khuôn mặt hắn, trừ chiếc cằm ra, được tạc đọng rất ưa nhìn. Về những điểm ưu việt này, xem ra hắn không phải là không ý thức được, bởi hắn không chỉ ăn mặc tươm tất mà còn rất kỹ lưỡng. Nhưng vóc dáng của Billy Budd lại mang vẻ đẹp dũng mãnh của các anh hùng; và dẫu gương mặt cậu không mang nét uyên bác của kẻ nhợt nhạt Claggart, nó vẫn bừng sáng từ bên trong, dẫu xuất phát từ một nguồn khác. Ngọn lửa bừng cháy trong lồng ngực đã nhuộm hồng đôi má rám nắng của cậu.
Xét đến sự tương phản rõ rệt giữa hai con người ấy, rất có thể khi viên sĩ quan quản lý vũ khí trong sự việc vừa rồi thốt lên câu tục ngữ “Đẹp nết tốt hơn đẹp người” với người thủy thủ, hắn đã ngầm gửi gắm một ý mỉa mai mà các thủy thủ trẻ tuổi nghe được không tài nào hiểu thấu. Câu nói ấy ám chỉ điều gì đã khiến hắn khởi tâm bất bình với Billy ngay từ cái nhìn đầu tiên—chính là vẻ đẹp ngoại hình đầy sức hút của cậu.
Giờ đây, sự đố kỵ và lòng căm ghét, dẫu là những thứ tình cảm vốn không thể dung hòa về mặt lý trí, trên thực tế lại có thể nảy sinh song hành với nhau tựa như cặp sinh đôi dính liền Chang và Eng. Vậy sự đố kỵ thực chất là một thứ quái vật gớm ghiếc đến thế sao? Chà, dẫu cho không ít phạm nhân ra trước vành móng ngựa từng nhận tội trước những hành vi tàn ác với hy vọng được giảm án, nhưng đã có ai thực sự thành khẩn thú nhận rằng mình đang đố kỵ chưa? Có một điều gì đó trong thứ cảm xúc ấy mà ai cũng cảm thấy xấu hổ hơn cả những tội ác tày trời. Không những mọi người đều chối bỏ nó, mà những kẻ bề trên còn tỏ ra hoài nghi khi sự đố kỵ ấy bị quy chụp một cách nghiêm túc cho một người thông minh. Thế nhưng, vì nó ẩn náu trong tim chứ không phải trong đại não, nên chẳng có trí tuệ siêu việt nào có thể bảo đảm miễn nhiễm được với nó. Dù vậy, sự đố kỵ của Claggart không phải là một thứ tình cảm tầm thường.
Và khi hướng về Billy Budd, nó cũng chẳng mang theo chút ghen tuông lo âu nào từngằn in trên nét mặt Saul khi ông ta hằn học nhìn ngắm chàng David trẻ trung và tuấn tú. Sự đố kỵ của Claggart cắm rễ sâu hơn thế nhiều. Nếu hắn liếc nhìn vẻ ngoài bôi bác, sức sống rộn ràng cùng niềm vui sống phóng khoáng của Billy Budd bằng một nửa con mắt, thì đó là vì những điều ấy lại song hành cùng một bản tính mà Claggart cảm nhận được một cách mẫn cảm rằng, trong sự ngây thơ của mình, chưa từng hoài niệm một chút ác ý nào, hay từng nếm trải cái cắn xé phản hồi từ con rắn độc ấy. Đối với hắn, linh hồn ngự trị bên trong Billy và nhìn ra ngoài qua đôi mắt trong trẻo tựa bầu trời như từ những khung cửa sổ ấy, cái vẻ đẹp khôn tả làm nên lúm đồng tiền trên đôi má ửng hồng, làm uyển chuyển các khớp xương và nhảy múa trong những lọn tóc vàng của cậu, đã biến cậu trở thành hiện thân ưu việt của Người Thủy Thủ Tuấn Tú. Ngoại trừ một người, viên sĩ quan quản lý vũ khí có lẽ là kẻ duy nhất trên con tàu có đủ năng lực trí tuệ để đánh giá đúng mức hiện tượng đạo đức hiển hiện nơi Billy Budd, thế nhưng sự thấu hiểu ấy chỉ càng làm bùng lên ngọn lửa đam mê trong lòng hắn—thứ cảm xúc khi mang nhiều hình thái bí mật, có lúc lại hóa thành sự khinh miệt cằn cỗi—sự khinh miệt đối với nét ngây thơ trong sáng. Chỉ là một kẻ ngây thơ thuần túy! Thế nhưng dưới góc độ thẩm mỹ, hắn vẫn nhìn thấy sức hút của điều đó, cái phong thái can đảm và phóng khoáng ấy, và hắn rất ao ước được sẻ chia, nhưng ngặt nỗi hắn hoàn toàn tuyệt vọng.
Không có khả năng tiêu diệt cái ác nguyên thủy trong chính con người mình, dẫu hắn có thể che giấu nó một cách dễ dàng; thấu hiểu điều thiện nhưng lại bất lực không thể trở thành nó; thì một bản tính như của Claggart, luôn tràn trề năng lượng như hầu hết những kẻ mang bản chất ấy, còn biết nương vào đâu ngoài việc quay lưng cắn xé chính mình, và giống như loài bọ cạp chỉ có Đấng Tạo Hóa mới phải chịu trách nhiệm, cứ thế diễn trọn vai trò được định sẵn cho đến tận cùng.
Đam mê, và là thứ đam mê sâu sắc nhất, vốn không đòi hỏi một sân khấu lộng lẫy để diễn tròn vai kịch cuộc đời. Ngay dưới tầng lớp hạ dân, giữa những kẻ ăn mày và những kẻ bới rác tìm mồi, những nỗi niềm sâu thẳm ấy vẫn được diễn ra. Và những hoàn cảnh khơi mào cho nó, dẫu có tầm thường hay ti tiện đến đâu, cũng chẳng thể đo đếm được sức mạnh của nó. Trong trường hợp này, sân khấu chỉ là một boong pháo được cọ rửa sạch sẽ, và một trong những ngòi nổ bên ngoài lại chính là bát súp bị đổ vãi của một người lính thủy.
Lúc bấy giờ, khi viên sĩ quan quản lý vũ khí nhận ra vũng chất lỏng nhờ nhờ mỡ màng đang chảy loang lổ ngay trước chân mình, hắn ắt hẳn phải coi đó—có lẽ phần nào do cố ý—không phải là một tai nạn thuần túy như sự thật hiển nhiên, mà là sự bộc lộ lén lút của một thứ cảm xúc bột phát từ phía Billy, phản chiếu ít nhiều sự căm ghét trong lòng chính hắn. Thực chất, hắn hẳn đã nghĩ đó là một hành động ngớ ngẩn và vô hại, giống như cú đá vô ích của một con bò cái tơ; chỉ có điều nếu con vật ấy là một cỗ chiến mã được đóng móng sắt thì cú đá lại chẳng còn vô hại nữa. Chính vì thế mà vào thứ mật đắng của lòng đố kỵ, Claggart đã nhỏ thêm những giọt nước a-xít ăn da của sự khinh miệt. Thế nhưng sự việc ấy lại minh chứng cho hắn thấy một số báo cáo chỉ điểm đã được rót vào tai bởi Squeak, một trong những tay hạ sĩ xảo quyệt hơn cả của hắn, một lão già râu tóc điểm bạc, kẻ bị các thủy thủ đặt cho cái tên chết tiệt ấy vì giọng nói éc éc cùng nét mặt sắc bén chuyên sục sạo khắp các góc tối ở boong dưới để tìm kiếm những kẻ lai vãng, gợi cho họ liên tưởng mỉa mai đến một con chuột trong hầm tối.
Giờ đây, việc người chỉ huy ngầm sử dụng hắn như một thứ công cụ để giăng những cái bẫy nhỏ nhằm quấy rầy anh chàng thủy thủ trưởng—bởi chính từ viên sĩ quan quản lý vũ khí mà những hành vi bức hiếp vụn vặt trước đó đã phát xuất—gã hạ sĩ, với sự suy luận hoàn toàn dễ hiểu rằng chủ nhân của mình chẳng thể nào ưa nổi gã thủy thủ kia, liền biến việc khoét sâu thêm mối bất hòa thành sứ mệnh của mình. Một kẻ tay sai trung thành là thế, gã bèn bóp méo trước mặt ngài sĩ quan những trò đùa giỡn vô hại của anh chàng thủy thủ trưởng tốt bụng, đồng thời bịa đặt ra vô số lời lăng mạ mà gã quả quyết rằng mình đã vô tình nghe được từ miệng cậu ta. Viên sĩ quan quản lý vũ khí chưa từng mảy may hoài nghi tính xác thực của những báo cáo ấy, nhất là về những lời miệt thị kia, bởi hắn thừa biết một viên sĩ quan quản lý vũ khí có thể trở nên không được lòng người khác đến mức nào trong thâm tâm—ít nhất là một viên sĩ quan vào thời đại ấy, kẻ luôn tận tụy với chức trách của mình—và lũ lính thủy đánh bộ thường lén lút ném về phía hắn những lời trêu chọc cùng sự dí dỏm cay độc ra sao; cái biệt danh mà chúng dùng để gọi hắn (Jemmy Legs) ẩn chứa dưới lớp vỏ bọc vui đùa chính là sự thiếu tôn trọng và lòng căm ghét đã bám rễ sâu xa.
Xét đến sự khao khát khôn cùng của lòng thù hận đối với mọi cớ sự khơi mào, đam mê của Claggart hầu như chẳng cần đến một kẻ dọn đường nào để tiếp sức. Một sự thận trọng phi thường vốn là thói quen của những kẻ đồi bại thâm hiểm, bởi chúng có quá nhiều thứ phải che giấu. Và trong trường hợp xảy ra bất kỳ sự tổn hại nào mới chỉ dừng lại ở mức nghi ngờ, bản tính giấu giếm ấy sẽ tự nguyện tự cô lập mình khỏi ánh sáng của sự thật hay những vỡ lẽ; và chẳng chút ngần ngại, chúng đưa ra hành động dựa trên những suy đoán cứ ngỡ như đinh đóng cột. Sự trả đũa ấy thường mang tính chất bất cân xứng đến kỳ dị so với lỗi lầm được cho là đã phạm phải; bởi có ai trong đời từng thấy sự trả thù khi đòi nợ lại không giống như một kẻ cho vay nặng lãi tột cùng? Nhưng còn lương tâm của Claggart thì sao? Dẫu cho lương tâm của mỗi người cũng khác nhau chẳng kém gì vầng trán của họ, thì mọi trí tuệ, không loại trừ cả những con quỷ trong Kinh Thánh vốn ‘tin tưởng và run rẩy’, đều phải sở hữu một thứ lương tâm. Thế nhưng, lương tâm của Claggart chẳng qua chỉ đóng vai trò là một tên luật sư biện hộ cho những dục vọng của hắn, chuyên phóng đại những chuyện cỏn con thành những con ngợm khổng lồ. Hắn có lẽ đã ngụy biện rằng động cơ được quy cho Billy khi làm đổ bát súp đúng vào thời điểm đó, cộng với những lời miệt thị bịa đặt kia, dẫu có ít ỏi đến đâu đi nữa, cũng đã tạo nên một cáo buộc vô cùng nặng nề chống lại cậu; thậm chí còn biến sự thù hận thành một thứ công lý trừng phạt mang tính chính nghĩa. Kẻ đạo đức giả ấy chính là Guy Fawkes đang lẩn khuất trong những căn phòng tối tăm nằm sâu bên dưới tâm trí của những kẻ như Claggart. Và chúng thực sự không thể nào hình dung nổi một mối ác ý không được đáp trả. Có lẽ, hành vi bức hiếp lén lút của viên sĩ quan quản lý vũ khí nhắm vào Billy ban đầu chỉ nhằm thử thách bản lĩnh của cậu; nhưng nó lại chẳng thể khơi dậy ở con người cậu bất kỳ phẩm chất nào mà lòng thù hận có thể lợi dụng để làm cái cớ chính thống, hay bóp méo thành một sự tự biện minh dẫu chỉ mang vẻ bề ngoài hợp lý; thế nên sự việc xảy ra ở bàn ăn, dẫu có nhỏ nhặt đi chăng nữa, lại trở thành một sự kiện đáng mừng cho thứ lương tâm kỳ quái được giao phó làm cố vấn riêng cho Claggart; và ngoài ra, rất có thể nó đã thúc đẩy hắn dấn thân vào những cuộc thí nghiệm mới.