Lời mở đầu
Ở vùng quê, người ta định giá trị của giấc mơ theo mùa màng, tục ngữ có câu "Giấc mơ mùa xuân như cứσ chó", ý nói nó hoàn toàn vô giá trị. Giấc mơ mùa đông có phần xác thực hơn, nhưng đáng tin cậy nhất là giấc mơ vào "đêm đông" (đêm trước ngày Đông chí). Giá trị của những giấc mơ mùa hè và mùa thu đại khái chỉ lơ lửng giữa có và không mà thôi. Trong sách Phật có nói: "Giấc mơ có bốn loại: một là giấc mơ do tứ đại bất hòa, hai là giấc mơ điềm báo trước, ba là giấc mơ chư thiên, bốn là giấc mơ suy tưởng." Hai loại sau là thật, hai loại trước hư ảo không thật. Những điều tôi ghi lại hiện nay, vốn dĩ không phải là giấc mơ chư thiên do chư thiên hiện thân, cũng không phải là giấc mơ suy tưởng báo trước phước đức tội chướng, lại càng không phải là giấc mơ điềm báo trước kiểu "ban ngày nhìn thấy, ban đêm liền mơ thấy", dĩ nhiên chỉ là một loại giấc mơ do tứ đại bất hòa, mà tục ngữ gọi là "giấc mơ lộn xộn điên đảo". Phàm là tất cả những sự việc điên đảo, đều đủ sức thu hút sự chú ý của con người và có giá trị ghi chép lại, ví dụ như những tin tức quan trọng về chính trị hoặc xã hội được ghi trên báo chí Trung Quốc hiện nay, có chuyện nào là không điên đảo hết lớp này đến lớp khác cơ chứ? Cho nên tôi cũng theo lệ ấy, tùy tiện ghi lại những giấc mơ lộn xộn trong một đêm hè. Nhưng đã là điên đảo, đã là hư ảo không thật, thì trong đó tự nhiên sẽ chẳng hàm chứa điều huyền bí nào, không nhọc công phải đi mời "thầy bói" đến quẻ toán nữa; đằng nào thì cũng chẳng bói ra được gì — thực ra nếu muốn bói, thì lúc nào cũng có thể hồ đồ đưa ra một lời giải thích nào đó, chẳng qua là cái cát hung bói ra ấy thế nào, thì tôi hoàn toàn không chịu trách nhiệm mà thôi.
Một. Cục Thống nhất
Giống như cảnh tượng bên ngoài Địa An Môn. Trên bức tường phía tây dán một tờ thông báo, rất nhiều người đang tụ tập chen chúc, đều ngẩng đầu lên chăm chú đọc, có vài người còn tự cao giọng đọc to lên. Trong lòng tôi lấy làm khó hiểu, những người này đều là phu xe cả sao? Trong đó lại lẫn lộn cả người già và phụ nữ, đương nhiên không phải phu xe rồi; nhưng ai nấy đều mặc một chiếc áo lót trùm ở ngoài áo, chính giữa đính một hình tròn, viết các con số bằng cả chữ Trung lẫn chữ Tây. Đang lúc thắc mắc, bỗng nghe một người bên cạnh lầm rầm đọc rằng:
"...Thu nhập hiện nay đã đầy đủ, quân nhân và nhân dân nên được bồi bổ thêm bữa ăn, kể từ ngày ban hành thông báo này, không phân biệt nam nữ già trẻ, mỗi ngày được lãnh hai cân gạo, hai cân lúa mì, thịt heo dê bò mỗi loại một cân, ba cân khoai tây, dầu muối chiểu theo mức này, không được bớt xén, kẻ nào vi phạm sẽ xử tội theo lệ.
Cục trưởng Cục Thống nhất Ăn uống Ba Chín Hai Bảy cúi chào".
Cách làm này viết ra vô cùng rõ ràng, nhưng không phải là bán lúa gạo bình ổn giá, cũng chẳng phải là cứu trợ nạn đói, trong lòng cảm thấy vô cùng khó hiểu, chỉ nghe một người phụ nữ nói với một ông cụ rằng:
"Thúc Ba Sáu Tám (hình như là một con số đại loại như thế), sức ăn dạo này của bác vẫn tốt chứ ạ?"
"Sáu Tám Hai — không, sáu tám tám hai cháu à, còn tạm bợ gì nổi nữa! Trước đây đã rất miễn cưỡng rồi, nay lại thêm hai cân thịt, cùng với mấy thứ gì đó nữa, thật sự không tài nào ăn nổi nữa, đành liều chịu tội vậy thôi."
"Đúng vậy đấy, cháu sợ nhất là ăn khoai tây, ngày nào cũng ăn món này, trong lòng ngấy lắm, nhưng mà sao lại không ăn cho được cơ chứ."
"Có một bận, lúc ấy vẫn chỉ phát có một cân gạo, quy định phàm là người từ sáu mươi tuổi trở lên thì phải ngồi yên một chỗ, không có việc gì thì không được đứng thẳng lên, để tỏ ý ưu đãi. Ta ngồi lâu phát chán, tạm thời đứng dậy, ngẫu nhiên bị tuần thị trông thấy, lôi đến Sảnh Bình đẳng kết án giam giữ ba ngày."
"Thế thì hôm nay bác làm sao mà ra được ạ?"
"Ta có giấy phép ở đây này. Đây là xin được từ Cục Thống nhất Hành Ngồi, cho phép trong một ngày không cần phải tuân theo điều luật ngồi yên."
Tôi nghe những lời khó hiểu này, thầm nghĩ bước lên hỏi thăm cho ra lẽ, thì ông cụ ấy đã nhìn thấy tôi, vội vã đi tới, nhìn ra sau lưng tôi rồi kêu lên:
"Huynh Alex, sao anh vẫn chưa đăng ký thế?"
Tôi không biết phải đăng ký cái gì, vừa định hỏi vặn lại, thì đột nhiên có người gọi bên tai:
"Sao lại không đăng ký!" Một tên vạm vỡ tay cầm một tấm danh thiếp, bên trên đề "Cục trưởng Cục Thống nhất Tên họ Một Hai Ba", đang đứng ngay trước mặt tôi. Tôi giật mình kinh hãi, quay người cắm cổ chạy đi, chưa tới một khắc đã chạy được rất xa.
Hai. Tóc Dài
Tôi đang đứng trong sân nhỏ của ngôi nhà cổ ở quê nhà. Nền sân được lát bằng những phiến đá hình chữ nhật; hướng quay mặt về hướng nam là hai gian phòng "cửa lam", thúc Tử Kinh thường hay chép sách "Tử Sử Kịp Yếu" ở đây, — cũng phát điên ở đây. Gian phụ phía tây, đằng sau nhà là khu vườn nhà họ Dương, mọc rất nhiều trúc thưa và một cây kè.
Đây là "thời giặc Tóc Dài". Mọi người đều đã trốn đi hết rồi, nhưng tôi lại không trốn, chỉ đứng ở cái sân nhỏ trước cửa lam, bên hông hình như dắt theo một thanh trường kiếm rất dài. Ban đầu cứ tưởng chỉ có một mình mình, sau đó lại thấy trong sân còn có một người khác, chính là "Đắc Pháp" — hoặc cũng có thể gọi là "Đắc Thọ", từng làm công nhân dài hạn cho nhà chúng tôi. Hắn giống như những ngày hè bình thường, ở trần, chỉ mặc một chiếc quần đùi, cái mặt như Trư Bát Giới hơi cúi xuống. Tôi không hỏi hắn, hắn cũng chẳng nói gì, chỉ đứng đó với vẻ ưu tư nhưng lại rất thong thả tự tại.
Đại khái là cảnh tượng lúc sáu bảy giờ chiều. Hắn không ngẩng đầu lên, chỉ lầm rầm nói:
"Đến rồi."
Tôi cũng cảm thấy hình như đã đến, liền thấy một tên Tóc Dài bước vào. Tên Tóc Dài rốt cuộc là người thế nào thì tôi không nhìn thấy, chỉ có trực giác rằng hắn là một tên Tóc Dài, đại khái là một kẻ mặc áo ngắn tay và cầm một con dao phay. Lúc này, tôi vô thức đã ở trong gian phòng phụ rồi, nhìn ra từ sau bức tường hoa, thì thấy Đắc Pháp (hoặc Đắc Thọ) đã cung kính quỳ rạp dưới đất, quặt hai tay ra sau lưng, chuyên tâm chờ tên Tóc Dài đến giết mình. Cảnh tượng sau đó có chút mơ hồ, hình như giống như đoạn phim bị gián đoạn một nhịp, suy đoán lại thì có vẻ như là tôi đã xông ra ngoài, chém chết tên Tóc Dài đó. Đắc Pháp nghe thấy tiếng "bịch" của một cái đầu rơi xuống đất, từ từ ngẩng đầu lên nhìn, mới biết người bị giết không phải là mình, mà chính là tên Tóc Dài kia, bấy giờ mới thong thả đứng dậy, thong thả bước ra ngoài. Trong ánh mắt đờ đẫn của hắn không hề biểu lộ sự biết ơn, cũng chẳng có vẻ kinh ngạc gì sấy, nhưng vì sự nhiều chuyện của tôi khiến hắn gặp thêm phiền phức, thì cái vẻ chán ngán ấy lại có thể nhìn thấy rất rõ ràng.
(Sáng tác tháng 8 năm 1922, tuyển dịch từ "Đàm Hổ Tập")