Chu Tác Nhân Văn Tập Chi Văn Học Bình Luận

Lượt đọc: 400 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Bàn Về Việc Đóng Cửa Đọc Sách

❊ ❊ ❊

Từ khi chủ nghĩa duy vật hưng khởi, lòng người đã có sự biến đổi lớn. Ngày xưa, trong thế giới có những thứ gọi là linh hồn, người đại trí tuy cũng xem luân hồi là khổ ải, nhưng đối với kẻ phàm phu thì đó chưa hẳn không phải là một sự an ủi; những bậc phong lưu tài tử giai nhân có thể nối lại mối duyên chưa dứt, còn các vị anh hùng tráng liệt thì tuyên bố rằng, "hai mươi năm sau lại là một hảo hán".

Nhưng hiện tại, ai nấy đều biết tính mệnh con người chỉ có một, một bước sẩy chân là hận ngàn đời, quay đầu lại đã trăm năm mang thân, chỉ có vế trên mà không có vế dưới, há chẳng đáng buồn thay! Đương nhiên, việc biết cuộc đời là không lặp lại, những khát cầu tôn giáo có thể chuyển hóa thành phong trào xã hội, không mưu cầu sự sống vĩnh hằng ở tương lai, mà chỉ cầu sự sống tốt đẹp ở hiện tại, dũng mãnh xông lên trước, tạo nên tinh thần thà chết vinh còn hơn sống nhục, điều đó cũng là có thể. Thế nhưng, đối với đại đa số kẻ phàm phu thì lại có chút khác biệt, kết quả của họ chẳng những không thể chấn hưng kẻ yếu hèn, mà e rằng còn khiến cho những kẻ nhút nhát nảy sinh chí nằm ì ra đó thôi.

Thời điểm "hiện tại lúc này", bất luận là đối với người tin theo chủ nghĩa duy vật hay người tin có quỷ thần, đều là một thời kỳ nguy hiểm. Trừ phi bạn đang làm quan, bằng không đối với xã hội Trung Quốc hiện tại, chắc chắn bạn sẽ có không ít sự bất mãn hoặc bất bình. Những sự bất mãn và bất bình này tích tụ trong lòng bạn, giống như khối u cục trong bụng của bệnh nhân nghẹn tắc vậy, nếu bạn không có cách nào trừ bỏ nó đi, thì sẽ có một ngày nó cướp đi tính mệnh của bạn. Vậy thì, có cách nào để trừ bỏ khối u cục này không? Tôi có thể trả lời rằng, không có cách nào hay cả. Giả sử có người kích động hơn một chút, tạm chưa bàn đến chuyện hành động, chỉ riêng việc la lối om sòm, muốn trút giận một hơi, thì rất dễ mang hiềm nghi là bạn bè của đảng cộng sản, không chừng sẽ cùng chung số phận với đám tàn quân bại tướng bị đem đi xử bắn. Kẻ tin có quỷ thần thì cùng lắm chỉ mất trắng hai mươi năm thanh xuân, còn kẻ chỉ có một cái mạng thì sẽ trúng phải cú lừa đau đớn nhất. Cắn răng chịu đựng không nói năng gì ư, thì e rằng cũng sẽ biến thành bệnh trầm cảm, ví như sinh sống ở Thượng Hải, sớm muộn gì cũng nhảy xuống sông Hoàng Phố mà thôi, chẳng cần biết tấm biển gỗ do ty công an cắm dựng có viết gì về chuyện được chết hay không được chết. Kết quả đều như nhau, chữa khỏi nỗi phiền muộn thì mất đi tính mệnh, giống như dùng ván cửa để nắn thẳng cái lưng gù vậy.

Vậy thì làm thế nào mới tốt đây? Theo tôi, bảo toàn tính mệnh trong thời buổi loạn lạc là quan trọng hàng đầu, cho nên tốt nhất là ngay từ đầu đừng nên phiền muộn. Nhưng việc này nếu không phải là bậc thánh hiền, thì chỉ có người làm quan mới có thể làm được, như đã nói ở trên, cho nên người dân tầng lớp thấp bình thường không thể bắt chước theo. Kế đến là hễ có phiền muộn thì tìm phương pháp để tiêu khiển. Hút thuốc phiện, lấy vợ lẽ, đánh bạc, ở khu suối nước nóng, v.v., đều là những phương pháp tiêu khiển cả, thế nhưng có những cách rất tốn tiền, có những cách rất tốn sức, kẻ sĩ nghèo không có khả năng để làm. Tôi suy nghĩ suốt một ngày mới nghĩ ra được một phương pháp, đó chính là "đóng cửa đọc sách".

Tôi nhớ cách đây không lâu lắm từng có một câu khẩu hiệu rất thịnh hành, gọi là "đọc sách không quên cứu nước". Kỳ thực việc này rất không dễ dàng gì. Người phương Tây có câu, hai con chim trong rừng không bằng một con chim trong tay, kẻ đuổi theo hai con thỏ thì mất cả hai. May thay gần đây phong trào thanh niên đã tạm dừng, sự nghiệp cứu nước đã có người gánh vác, câu khẩu hiệu thể ròng rọc ngày xưa nay đã trở thành đề thi ngắn gọn, chuyên tâm đọc sách, đây chính là lúc này đây. Nói là "đóng cửa", kỳ thực chỉ là để ví von, nói lên sự chuyên tâm của nó mà thôi, chứ không phải cứ khép then cài cửa là không thèm cầm sách, giữa hai việc đó vốn có nhân quả tất yếu.

Thế nhưng, mạo muội hỏi rằng đọc sách gì đây? Kinh thư, đương nhiên rồi, đây là sách kinh điển của bậc thánh nhân, không đọc không được, vả lại nghe nói nguồn gốc của Tam dân chủ nghĩa vốn xuất phát từ sách Tứ thư, không chỉ để duy trì lễ giáo mà còn vì mục đích ứng thí, cũng nằm trong danh sách bắt buộc phải đọc, điều này thì không có gì phải nghi ngờ. Nhưng điều mà tôi cảm thấy quan trọng hơn cả vẫn nằm ở bộ Ất, tức là bộ Sử trong Tứ khố. Nói thật lòng, tôi tuy không có sở thích kỳ quái gì với lịch sử, nhưng lại là một kẻ mê lịch sử nặng nặng đô. Tôi vẫn luôn tin rằng "Nhị thập tứ sử" là một bộ sách hay, nó rất thành khẩn nói cho chúng ta biết quá khứ từng như thế nào, hiện tại là như thế này, tương lai sẽ ra sao. Những gì lịch sử nói với chúng ta trên bề mặt kỳ thực chỉ là quá khứ, nhưng hiện tại và tương lai cũng ở ngay trong đó: Sử chính giống như bức di ảnh tổ tiên của nhà người ta, được vẽ trang nghiêm hơn một chút, nhưng từ trên đó người ta vẫn có thể nhìn ra dung mạo của con cháu; còn như dã sử thì lại càng thú vị hơn, đó là loại tranh chân dung vui chơi hưởng lạc, bảo lưu chân tướng một cách đầy đủ hơn, thường khiến cho người xem phải vỗ án tán thưởng, thán phục sự kỳ diệu của sự di truyền. Giống như tướng mạo loài khỉ chuột lại tái sinh sau mười thế hệ vậy, nhân vật lịch sử cũng thường xuất hiện trở lại trên sân khấu đương thời, tựa như mượn xác hoàn hồn, làm chấn động tâm can người ta, niềm vui sảng khoái đáng sợ này là thứ mà kẻ không hiểu biết về lịch sử không thể nào có được. Người tinh thông lịch sử giống như Thái Ất chân nhân mắt có thể nhìn thấy quỷ, bất luận đối phương tự xưng là gì, anh ta đều có thể biết đó là hóa thân của ai, tìm ra nguyên hình của kẻ đó trên những cuộn sách cổ, từ thời đại vua Bàn Canh trở về sau đều có đủ cả, vết tích đầu thai chuyển thế nhiều lần của chúng rõ ràng như nằm trong lòng bàn tay. Đám học thức nông cạn sinh ra phân biệt hoằng tưởng, hoặc lấy thế kỷ 20, hoặc lấy cuộc Bắc phạt thành công, hoặc lấy việc nông quân khởi nghĩa để phân chia thời kỳ, cho rằng từ đây là một thế giới khác, sẽ có sự thay đổi lớn, tuyệt đối khác biệt với trước kia, cứ như thể người cũ bỗng chốc chết sạch, người mới từ trên trời rơi xuống, từ dưới đất chui lên, hoặc nhảy ra từ trong hốc cây tang, hoàn toàn là bộ dạng của hai loài sinh vật khác nhau: đây chính là cái họa của sự kém học thức vậy.

Nên tranh thủ lúc hiện tại không mấy thích hợp để nói năng hay hành động, đóng cửa lại nỗ lực đọc sách, lật giở những trang giấy cũ, đối chiếu với người sống, sách chết liền biến thành sách sống, có thể ngộ đạo, có thể dưỡng sinh, há chẳng tốt đẹp lắm thay! —— Ồ, những lời này của tôi thật sự nói quá trừu tượng và không đúng trọng tâm rồi. Thế nhưng, nói cụ thể thì phải nói thế nào đây? Tôi lại còn thiếu hụt học thức, theo lý thì nên ít nói lời thừa thãi, đọc nhiều kinh sử mới phải, bây giờ phải nhanh chóng dừng bút tại đây thôi.

Sáng tác tháng 11 năm 1928, tuyển từ "Vĩnh nhật tập"

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 21 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.