Vào thế kỷ thứ tư, nhà thơ yếm thế người Hy Lạp Palladas từng viết một bài thơ nhỏ rằng:
(Pollalaleis, anthrope-Palladas)
"Ngươi quá ba hoa rồi, hỡi con người, chẳng bao lâu nữa sẽ nằm ngủ dưới lòng đất;"
"Hãy câm miệng đi, lúc ngươi đang sống hãy suy ngẫm về cái chết ấy."
Đây là một lời rất hay. Vấn đề về cái chết, những lúc rảnh rỗi tôi cũng từng mặc tưởng qua, (nhưng không ngồi dưới gốc cây, đại khái là ở trên xe,) thế nhưng lại chẳng nghĩ ra được gì,——điều này có lẽ là bởi tôi là một "nhà thơ lạc quan" chăng. Nhưng kỳ thực nào phải lúc nào tôi cũng sùng bái cái chết như Tào Mộ Quản quân, chỉ là tôi không thể cảm nhận sâu sắc sự thần bí của cái chết, cho nên không thấy có sự cần thiết phải suy ngẫm mười ngày mười đêm, về mặt hình mà thượng cũng không thể ba hoa gì được.
Trộm quan sát nguyên nhân sợ chết của người đời, vốn dĩ có đủ loại khác nhau, "theo thiển ý của tôi" có thể xác định làm ba mục: Thứ nhất là sợ sự đau đớn khi chết, thứ hai là không nỡ rời xa niềm vui nơi cõi người, thứ ba là vướng bận gia đình. Đau đớn còn đáng sợ hơn cả cái chết, đây là chuyện có thật. Hơn mười năm trước có một bà bác họ xa, vô cùng khốn khổ, vào cuối tháng mười hai muốn nhảy sông tìm cái chết, (sông ở quê chúng tôi qua mùa đông không đóng băng,) thế nhưng vừa nhảy xuống, bà liền đi lên ngay, bảo là vì nước quá lạnh. Có lẽ sẽ có người cười bà ngốc nghét, nhưng đây lại là tình người chân thực. Giả như có người có thể bảo đảm một cách thiết thực, quả đúng như nhà sinh vật học nào đó từng nói, bị mãnh thú cắn chết ngứa ngáy rất thoải mái, tôi nghĩ nhất định sẽ có rất nhiều người mang lương thực vào núi để thân chinh cho hổ đói ăn. Đáng tiếc là tầng này không thể bảo đảm, một số người đối với các mục khác đã không còn lưu luyến nên cũng đành phải hơi chần chừ một chút.
Vướng bận gia đình, đại khái là nguyên nhân sợ chết nhỏ hơn cả, bởi vì điều này vẫn có phương pháp cứu chữa. Tương lai nếu như có một ngày, chế độ xã hội cải thiện hơn một chút, trừ việc thi hành sự tiết chế giống nòi ra, mọi người không phân già trẻ đều có thể đem hết khả năng, làm theo nhu cầu, phàm là ăn mặc ở bình thường, y dược giáo dục, đều do công cộng cung cấp, trên mức này hưởng thụ tốt hơn thì do sự nỗ lực của cá nhân để đạt được, vậy thì loại vướng bận này có thể không cần nữa, cho dù là mơ ngủ cũng nhất định sẽ bình an hơn nhiều rồi. Chỉ có điều những gì tôi nói vốn là ảo tưởng, việc thực hiện còn không biết là sau mấy chục hay mấy trăm nghìn năm nữa, hơn nữa rốt cuộc chưa chắc đã thực hiện được cũng nên, vậy thì rốt cuộc cũng là nước xa không cứu được lửa gần, chẳng có tác dụng gì cả. Phương pháp so ra chắc chắn hơn vẫn là nghĩ cách phát tài, cũng có thể cứu vãn nỗi lo âu này. Vì có cái chết nhàn nhã mà cầu phát tài, ngược lại là một thói đời tao nhã, chỉ có điều phát tài không dễ mấy, không phải ai trong chúng ta cũng làm được, huống chi người giàu trong thiên hạ có tiền rồi lại sợ chết không được, cho nên điều này cũng khá là nguy hiểm vậy.
Niềm vui của cõi người đương nhiên rất đáng lưu luyến, nhưng điều này dường như chỉ có nam nữ thanh niên mới cảm nhận sâu sắc, giống như những người sắp "bất hoặc" như chúng tôi, đã nếm qua âm nhạc của người thường. Ngoài ra không có dã tâm muốn làm hoàng đế nào khác, cũng liền không cảm thấy còn niềm vui nào không nỡ rời xa nữa. Niềm vui hiện tại của tôi chỉ là muốn lúc rảnh rỗi uống một chén trà thanh, đọc chút sách mới, (mặc dù gần đây bởi vì chính phủ tích trữ hộ chúng tôi, trong tay chỉ có tiền mua trà,) bất kể là anh ta nói về tiếng hót của sâu chim, hay là ghi chép tư tưởng của hiền triết, sự miêu tả khắc họa kim cổ, đều đủ để khiến tôi cảm thấy sự may mắn vui mừng của đời người. Thế nhưng khi bạn bè đến trò chuyện, cũng liền buông cuốn sách xuống, huống chi là mệnh lệnh của "nữ thần vô tư" (Atropos) chứ? Chúng ta nhìn rất nhiều ăn mày trên đường, đều đã không còn niềm vui sinh thú ở đời, thế nhưng vẫn cứ khăng khăng muốn sống, có thể thấy niềm vui chưa chắc đã là nguyên nhân trọng đại khiến người ta sợ chết: Hoặc là không nỡ rời xa những cay đắng khổ cực của cõi người cũng đủ khiến người ta lưu luyến cõi trần này chăng. Nhắc đến họ, thực ra đã là không vương vấn gì, hoàn toàn có thể "tự do đến đi", trên thực tế lại không thể như vậy, giả như không phải vì những nguyên nhân nói ở trên, nhất định là vì sợ nước sông còn lạnh hơn gió bắc thấu xương vậy.
Đối với vấn đề "bất tử", lại có ý kiến gì đây? Vốn vì thời niên thiếu từng làm thủy thủ năm sáu năm, trong đầu ít nhiều chịu ảnh hưởng của chủ nghĩa duy vật, luôn cảm thấy không dựng nổi quan niệm "bất tử" lên được, mặc dù tôi rất thích nghe những thần thoại hoang đường. Cho dù chiếu theo những câu chuyện thần thoại kể, loại cuộc sống trường sinh bất lão đó tôi cũng hoàn toàn không thích chút nào. Ở trong những căn nhà lầu son gác tía lạnh ngắt, ăn những món gan phượng mỡ lân như thịt bò ngũ vị, ngày nào cũng nhàn rỗi không có việc gì làm, không ngồi đánh cờ dưới gốc cây tùng, thì cũng hú hí với đồng nam đồng nữ, cũng chẳng thấy có thú vị gì cả, huống chi lại vĩnh viễn như vậy, lại càng đơn điệu và mệt mỏi hơn. Lại nghe người ta nói, thời gian của người tiên là khác với người thường, thơ rằng: "Trong núi tròn bảy ngày, trên thế gian đã nghìn năm," cho nên sáu mươi năm dưới núi Lạn Khà bên bàn cờ chỉ là nửa canh giờ mà thôi, đâu sẽ có cảm giác ngày tháng quá dài chứ? Nhưng dưới cái nhìn của tôi, tiên nhân sống hai triệu tuổi cũng chỉ đổi được bốn mươi mùa xuân hạ thu đông của nhân gian, lãng phí thời gian như vậy không thiết thực cho cuộc sống, vô cùng không đáng để tốn hết tâm cơ đi cầu lấy nó; giả như hai triệu năm sau kiếp nạn ập đến, cứ thế mà tạ thế đột ngột, sẽ bị kẻ phàm phu năm mươi tuổi cười cho. Tốt hơn một chút vẫn là phương pháp của con chim phượng hoàng phương Tây (Phoinix), sống đủ năm trăm năm, liền lột xác đi, hóa thành gió non, sự luân hồi thế này ngược lại rất thú vị, ——đáng tiếc là họ chỉ có một nhà này, người khác không thể bắt chước theo được. Đại khái chúng ta đành phải tìm kiếm chút ít sự nhàn nhã vui vẻ trong khoảng thời gian được cho phép này, ở trong cảnh giới bình thường này, chính là hạnh phúc vô thượng: Còn về vấn đề "Sau khi chết, sẽ thế nào?", chính là lĩnh vực của những nhà thơ phái thần bí, người bình thường chúng ta đối với việc thành tiên làm quỷ đều không quan tâm, đối với điều này tự nhiên cũng chẳng có chút hứng thú nào cả.
(Tháng mười hai năm thứ mười ba)
(Sáng tác tháng 12 năm 1924, chọn từ "Vũ Thiên Chi Thư")